راز DNA چهار هزار ساله : سازندگان اهرام مصر برده نبودند

برای قرن‌ها، از نوشته‌های هرودوت گرفته تا فیلم‌های پر زرق‌ و برق هالیوود، این تصور در ذهن جهان کاشته شده بود که تمدن باشکوه مصر باستان، اهرام ثلاث جیزه را بر گرده‌ی هزاران برده‌ی شلاق‌خورده و مظلوم بنا کرده است. اما اکنون، یافته‌های جدید باستان‌شناسی در کنار پیشرفته‌ترین آزمایش‌های علمی DNA روی اسکلت‌های ۴۰۰۰ ساله، این افسانه تاریخی را برای همیشه دفن کرده و روایتی کاملاً متفاوت از هویت واقعی سازندگان اهرام فاش ساخته است.

سازندگان اهرام مصر برده نبودند؛ اثبات علمی با DNA چهار هزار ساله

کشف مقبره‌های جدید در نزدیکی اهرام بزرگ جیزه نشان می‌دهد که ساکنان این گورها، خود کارگران و سازندگان این بناهای باشکوه بوده‌اند؛ یافته‌ای ملموس که ثابت می‌کند اهرام مصر هرگز توسط برده‌ها ساخته نشده‌اند. در این چاه‌های مقبره‌ای ساده که حدود ۳ متر عمق دارند، اسکلت بیش از دوازده تن از سازندگان اهرام کشف شده است که به لطف ماسه‌های خشک بیابان کاملاً سالم مانده‌اند. در کنار این اسکلت‌ها، کوزه‌های آبجو و حتی قرص‌های نان برای سفر به جهان آخرت یافت شده است.

این مقبره‌های خشتی در حاشیه قاهره امروزی و در امتداد سایت باستانی بزرگی قرار دارند که اولین بار در دهه ۱۹۹۰ کشف شد و قدمت آن‌ها به دودمان چهارم مصر باستان (بین ۲۵۷۵ تا ۲۴۶۷ پیش از میلاد) بازمی‌گردد.

افسانه برده‌ داری که دست از سر تاریخ برنمی‌دارد

باستان‌ شناسی در مقابل فرهنگ عامه

دوروتی رسیگ، ویراستار مجله Biblical Archaeology Review در واشنگتن دی سی، گفت که این ایده احتمالاً از کتاب عهد عتیق Exodus سرچشمه گرفته است ، که می‌گوید: «و مصریان بنی‌اسرائیل را وادار به خدمت سخت کردند (خروج ۱:۱۳ KJV)، و اینکه فرعون آنها را به کار ساخت شهرها گماشت.» مزار در ادامه می‌گوید: «اگر عبرانیان چیزی ساخته باشند، آن شهر رامسس بود، همانطور که مستقیماً در Exodus ذکر شده است». به گزارش گاردین، دیتر ویلدونگ، مدیر سابق موزه مصر برلین، گفت که «در مصرشناسی جدی، دانش رایج» این است که سازندگان هرم، بردگان نبودند. ویلدونگ ادامه می‌دهد: «افسانه بردگانی که این اهرام را می‌سازند، فقط چیزهای مربوط به نشریات زرد و هالیوود است. جهان به سادگی نمی‌توانست باور کند که اهرام بدون ظلم و ستم و کار اجباری، بلکه از روی وفاداری به فراعنه ساخته شده‌اند.»

هرودوت، مورخ مشهور یونانی که به «پدر تاریخ» معروف است، قرن‌ها پیش سازندگان اهرام را برده توصیف کرده بود؛ ادعایی که امروز بیشتر مصرشناسان آن را یک افسانه محض می‌دانند. هالیوود و داستان‌های عامه‌پسند نیز به این باور غلط دامن زده و سازندگان اهرام را قربانیانی شکنجه‌شده تحت فرمان حاکمانی سنگدل به تصویر کشیده‌اند.

دکتر زاهی حواس (Zahi Hawass)، باستان‌شناس ارشد و نام‌آشنای مصر، در این باره می‌گوید:

“این یافته‌ها به وضوح نشان می‌دهند که سازندگان اهرام، کارگران مزدبگیر بوده‌اند و نه برده. این افراد برخلاف تصور عموم، از میان برده‌هایی که در آن دوران در مصر وجود داشتند، انتخاب نشده بودند.”

یکی دیگر از باورهای غلط، ادعای ساخت اهرام توسط بنی‌اسرائیل است. پروفسور آمیهای مازار، استاد انستیتو باستان‌شناسی دانشگاه عبری اورشلیم، می‌گوید این ادعا ریشه در سخنان اشتباه مناخم بگین (نخست‌وزیر پیشین اسرائیل) در سفرش به مصر در سال ۱۹۷۷ دارد. مازار توضیح می‌دهد: “هیچ فرد یهودی در ساخت اهرام دست نداشته است، چرا که در زمان ساخت اهرام، اصلاً قومی به نام یهود وجود خارجی نداشت!”

دیتر ویلدونگ، مدیر سابق موزه مصری برلین نیز تأکید می‌کند که در جامعه علمی مصرشناسی، آزاد بودن این کارگران یک «دانش بدیهی» است: “افسانه ساخت اهرام توسط برده‌ها فقط خوراک روزنامه‌های زرد و سینمای هالیوود است. دنیا نمی‌توانست باور کند که چنین بناهای عظیمی بدون ظلم و کار اجباری، بلکه صرفاً از روی وفاداری به فرعون‌ها ساخته شده باشند.”

گورستانی در جوار فراعنه

زاهی حواس توضیح می‌دهد که این کارگران از خانواده‌های کم‌درآمد شمال و جنوب پادشاهی مصر آمده بودند. کسانی که در حین ساخت اهرام جان خود را از دست می‌دادند، این افتخار بزرگ را داشتند که در نزدیکی اهرام مقدس فراعنه به خاک سپرده شوند. نزدیکی این مقبره‌ها به اهرام و نوع تدفین محترمانه آن‌ها، نظریه برده بودنشان را کاملاً رد می‌کند؛ حواس می‌گوید: “اگر آن‌ها برده بودند، محال بود چنین دفن محترمانه‌ای داشته باشند.”

در این مقبره‌ها هیچ طلا یا اشیاء قیمتی وجود نداشت و همین امر آن‌ها را از دستبرد دزدان آثار باستانی در طول تاریخ در امان نگه داشته است. اجساد مومیایی نشده بودند، اما طبق باورهای مصر باستان، اسکلت‌ها در وضعیت جنینی و رو به غرب (محل غروب خورشید و ورود به جهان مردگان) قرار داده شده بودند و پاهایشان به سمت شرق بود.

جیره غذایی شاهانه برای هزاران کارگر

شواهد نشان می‌دهد کارگرانی که این بناهای غول‌پیکر را می‌ساختند، رژیم غذایی بسیار خوبی داشتند و به طور منظم گوشت مصرف می‌کردند. طبق بررسی‌ها، حدود ۱۰ هزار کارگری که روی اهرام بزرگ کار می‌کردند، روزانه گوشت ۲۱ راس گاو و ۲۳ راس گوسفند را که از مزارع دلتای نیل ارسال می‌شد، مصرف می‌کردند. این کارگران معمولاً در شیفت‌های سه ماهه جابه‌جا می‌شدند.

دکتر حواس اشاره می‌کند که هرودوت حدود ۲۰۰۰ سال پس از ساخت اهرام (نزدیک به ۴۵۰ قبل از میلاد) از مصر دیدن کرده بود؛ بنابراین نوشته‌های او بیشتر بر اساس افسانه‌ها و شنیده‌های محلی بوده تا واقعیات تاریخی.

استخوان‌ها از سختی کار و علم پزشکی می‌گویند

عادل عکاشه، از دیگر باستان‌شناسان این پروژه، اشاره می‌کند که با وجود برده نبودن، زندگی این کارگران به شدت طاقت‌فرسا بوده است: “آثار شدید آرتروز در اسکلت‌ها و تغییر شکل مهره‌های پایینی کمر، حکایت از یک زندگی پر از مشقت و کار بدنی سنگین دارد.”

اما نکته شگفت‌انگیز دیگر در استخوان‌های آن‌ها، وجود شکستگی‌های کاملاً جوش‌خورده و شواهد درمان‌های پیشرفته پزشکی است. این یعنی کارگران از مراقبت‌های درمانی و بهداشتی باکیفیتی برخوردار بودند تا بتوانند دوباره به چرخه کار بازگردند.

رمزگشایی از DNA کارگران؛ رازهای پادشاهی کهن

در گذشته به دلیل گرمای شدید بیابان و تخریب سریع بافت‌های سلولی، استخراج DNA از بقایای پادشاهی کهن مصر تقریباً غیرممکن بود. اما اخیراً دانشمندان مؤسسه فرانسیس کریک و دانشگاه جان مورز لیورپول موفق شدند برای اولین بار در تاریخ، ژنوم کامل یک فرد متعلق به دوران پادشاهی کهن (دوران ساخت اهرام) را توالی‌یابی کنند. این آزمایش روی بقایای یک سفالگر ماهر که ۴۵۰۰ سال پیش زندگی می‌کرد انجام شد.

آزمایش DNA نشان داد که ۸۰ درصد از تبار این فرد به بومیان شمال آفریقا بازمی‌گردد و ۲۰ درصد مابقی با ساکنان باستانی «هلال حاصلخیز» (به‌ویژه عراق امروزی) مشترک است. این داده‌های ژنتیکی با یافته‌های باستان‌شناسی کاملاً همخوانی دارد؛ چرا که در دوران ساخت اهرام، ابزارها و صنایع دستی سایر مناطق (مانند چرخ سفالگری بین‌النهرین) نیز به مصر وارد شده بود که نشان‌دهنده پویایی، مهاجرت و تبادلات فرهنگی گسترده در جهان باستان است.

تیم تحقیقاتی امیدوار است با ادامه این آزمایش‌ها روی اسکلت‌های بیشتری از کارگران اهرام، پروفایل ژنتیکی دقیق‌تری از سازندگان این شگفتی‌های جهان باستان ترسیم کند.

نتیجه‌ گیری

ساخت اهرام مصر کار آسانی نبود؛ استخوان‌های شکسته و عضلات آسیب‌دیده کارگران گواه این ادعاست. اما آن‌ها برده نبودند؛ بلکه شهروندانی آزاد بودند که با هدفی بزرگ، تخصص علمی، و سیستم حمایتی پزشکی و غذایی، کوه را در دل صحرا جابه‌جا کردند. محمد سمیر، نویسنده روزنامه دیلی نیوز مصر، معتقد است: “این کشفیات فراتر از یک بحث آکادمیک است؛ این یافته‌ها خط بطلانی بر روایت‌های ساده‌انگارانه و استعماری گذشته می‌کشد و هویت واقعی و اصیل تمدن آفریقایی مصر را بازتعریف می‌کند.”

سوالات متداول