تاراج تاریخ در بیضا؛ فاجعه غارت ۳۰۰ گور سرداری هخامنشی و ساسانی در همسایگی نقش رستم

روایت تلخ و تکان‌دهنده از ۷ سال غارت بی‌وقفه حدود ۳۰۰ گور باستانی دوره هخامنشی و ساسانی در منطقه بیضا و روستای علی‌آباد سرتنگ فارس؛ فاجعه‌ای که به خروج ۱۰۰ کیلوگرم اشیای زرین و سیمین، ذوب شدن بخشی از آثار باستانی به شکل شمش طلا و عرضه محموله‌های چند ده کیلویی به دلالان داخلی و چینی انجامیده است.

به عنوان یکی از همراهان بخش «میراث‌یار» و دغدغه‌مندان میراث فرهنگی ایران، گزارش تلخ و تکان‌دهنده‌ای را که اخیراً توسط پایگاه خبری «صدای میراث» از تاراج سازمان‌یافته محوطه‌های باستانی شهرستان بیضا در استان فارس منتشر شده است، جهت ثبت، مستندسازی و مطالبه‌گری عمومی بازنشر می‌کنم؛ فاجعه‌ای که در همسایگی محوطه باستانی «نقش رستم» در حال وقوع است و سکوت در برابر آن به معنای نابودی کامل بخشی از تاریخ هخامنشی و ساسانی این سرزمین خواهد بود.

ابعاد فاجعه؛ شکافتن ۳۰۰ گور باستانی و غارت ۱۰۰ کیلوگرم طلا و نقره

بر اساس اطلاعات مستند از بازار زیرزمینی اشیای تاریخی، حفاران غیرمجاز از سال ۱۳۹۸ تاکنون (طی ۷ سال گذشته) موفق شده‌اند حدود ۳۰۰ گور باستانی را در منطقه بیضا و به‌ویژه روستای «علی‌آباد سرتنگ» بشکافند. بسیاری از این قبور، متعلق به دوره‌های هخامنشی و ساسانی و موسوم به «گورهای سرداری» بوده‌اند. حاصل این غارت گسترده، خروج حدود ۱۰۰ کیلوگرم اشیای زرین و سیمین و تعداد انبوهی از مهره‌های منقوش هخامنشی از دل خاک بوده است.

از ۳ حفار محلی با فلزیاب تا باند ۸ نفره قاچاق

ماجرای این تاراج از سال ۱۳۹۸ آغاز شد؛ زمانی که سه جوان و نوجوان ۱۷ تا ۲۵ ساله ساکن مرودشت و نواحی اطراف (با اسامی اختصاری «مهدی.ص»، «حامد.س» و «حسن») با استفاده از دستگاه فلزیاب، نخستین گور باستانی هخامنشی را در زمین یک کشاورز محلی در جوار کارخانه کود کمپوست علی‌آباد سرتنگ شکافتند:

• حفاری اول: استخراج ۷ کیلوگرم اشیای زرین و سیمین شامل ۶۰۰ سکه باستانی (از دوره‌های هخامنشی، اسکندر مقدونی، سلوکی، ساسانی و فنیقی) که با واسطه‌گری فردی به نام «مهران.د» در ازای یک خودروی شاسی‌بلند چینی معامله شد.

• حفاری دوم: شکافتن یک «گور سرداری» در همان محدوده و غارت ۱۶ کیلوگرم اشیای طلا و نقره دیگر.

• گسترش شبکه: این هسته ۳ نفره طی ۷ سال با وارد کردن ۵ نفر از دوستان و بستگان خود، به یک باند ۸ نفره تبدیل شده است و حتی چند هفته پیش نیز برای شناسایی محوطه‌های جدید دوباره به علی‌آباد سرتنگ مراجعه کرده‌اند.

فاجعه مضاعف؛ ذوب کردن آثار زرین هخامنشی و عرضه محموله ۱۷ کیلوگرمی جدید!

دردناک‌ترین بخش این گزارش، سرنوشت ۱۰۰ کیلوگرم اثر خارج‌شده از گورهای بیضا است: ۱. فروش ۴۰ کیلوگرم اثر سالم: تاکنون حدود ۴۰ کیلوگرم از اشیای سالم به همراه تعداد زیادی مهره منقوش به دلالان داخلی و خارجی فروخته شده است. ۲. ذوب کردن تاریخ: حفاران غیرمجاز بخشی از آثار زرین باستانی را که در جریان حفاری خرد یا له شده بودند، ذوب کرده و به شمش طلا تبدیل کرده‌اند تا راحت‌تر نگهداری کنند یا به فروش برسانند! ۳. تزریق محموله ۱۷ کیلوگرمی جدید به بازار زیرزمینی: از ۶۰ کیلوگرم آثار باقی‌مانده، این باند در روزهای اخیر ۱۷ کیلوگرم اشیای زرین و سیمین را برای فروش عرضه کرده است. این مجموعه شامل آثار بی‌نظیری همچون:

• یک اثر شبیه به کلاه‌خود زرین

• کبوتر کتیبه‌دار از جنس طلا

• هلال زرین ماه و سینی بزرگ طلا

• گردن‌آویز زرین و دستبندهای مارپیچ

• مهره‌های بزرگ و کوچک چندپوسته با ورقه‌های طلا به ابعاد ۸ تا ۱۷ سانتی‌متر متعلق به دوره هخامنشی.

حضور دلالان چینی در کمین گنجینه بیضا

بر اساس گزارش منتشرشده، علاوه بر خریداران داخلی، سه خریدار چینی فعال در بازار قاچاق آثار تاریخی ایران با نام‌های مستعار «لی» (مستر لی)، «کی‌تو» (مستر کی) و «سوپرلی» به ایران سفر کرده‌اند تا بخش عمده مهره‌های منقوش هخامنشی و آثار زرین این محموله ۱۷ کیلوگرمی را خریداری و از کشور خارج کنند؛ افرادی که پیش‌تر نیز مهره‌ها و سنگ‌های زینتی غارت‌شده از محوطه‌های جیرفت، خوزستان و بیضا را به خارج از ایران منتقل کرده‌اند.

انفعال مسئولان؛ از حراجی نیویورک تا ادامه غارت در بیضا

هنگامی که در سال ۱۴۰۲ خبر غارت ۶۰۰ سکه بیضا و سر درآوردن تعدادی از آن‌ها از حراجی سی.ان.جی (CNG) نیویورک منتشر شد، مسئولان وقت وزارت میراث فرهنگی وعده «راستی‌آزمایی» دادند؛ اما نه‌تنها نامه‌نگاری رسمی با آن حراجی صورت نگرفت، بلکه با این توجیه که «سکه‌های باستانی می‌توانند در هر کجای جهان باشند»، پرونده به فراموشی سپرده شد. نتیجه این بی‌تفاوتی و نبود حفاظت فیزیکی مؤثر، تداوم ۷ ساله غارت در بیخ گوش «نقش رستم» بوده است.

📢 مطالبه ما در «میراث‌یار»

ما به عنوان جامعه باستان‌شناسان، کنشگران و دوستداران میراث فرهنگی در بخش «میراث‌یار» مجله باستان‌شناس، ضمن هشدار به حراجی‌های بین‌المللی و مجموعه‌داران درباره غیرقانونی و غارتی بودن آثار عرضه‌شده از منطقه بیضا، خواستار اقدامات فوری زیر هستیم:

1. ورود فوری یگان حفاظت میراث فرهنگی، نهادهای امنیتی و قضایی برای متلاشی کردن باند ۸ نفره حفاران غیرمجاز و دلالان داخلی و خارجی پیش از خروج محموله ۱۷ کیلوگرمی اخیر.

2. استقرار پایگاه حفاظتی و پایش مستمر در محوطه‌های باستانی شهرستان بیضا و روستای علی‌آباد سرتنگ.

3. انجام کاوش‌های نجات‌بخشی و بررسی‌های باستان‌شناختی اضطراری توسط پژوهشکده باستان‌شناسی در گورستان‌های باستانی بیضا.

🤝 از تمامی همراهان «میراث‌یار» درخواست می‌شود با فشردن دکمه «حمایت» در صفحه این سوژه و بازنشر آن، صدای محوطه‌های بی‌پناه بیضا باشند تا مانع از حراج و ذوب شدن باقی‌مانده میراث هخامنشی و ساسانی کشورمان شویم.

(منبع اطلاعات و مستندات: گزارش تحقیقی پایگاه خبری صدای میراث)