آیا هوش مصنوعی می‌تواند یک فیلم تاریخی دقیق بسازد؟

ایلان ماسک، میلیاردر حوزه فناوری، به شدت از آخرین اقتباس کریستوفر نولان از «ادیسه» هومر انتقاد کرده است. ماسک به شدت از این فیلم به دلیل انتخاب‌های متنوع بازیگرانش انتقاد کرد و آن را به نداشتن دقت تاریخی متهم کرد. او اظهار داشت که می‌خواسته نشان دهد چگونه هوش مصنوعی می‌تواند استودیوهای سنتی هالیوود را دور بزند و داستانی تاریخی و وفادار به هنر هومر را با کسری از هزینه ارائه دهد و این وظیفه را به هوش مصنوعی خودش، گروک ایمجین، واگذار کرده است.

این پلتفرم هفت دقیقه اول فیلم را در ۲۳ اکتبر منتشر کرد .

استفان بلوم، باستان‌شناس، و مایکل لا کورت، مورخ هنر، فیلم را از نظر کیفیت هنری یا حتی دقت تاریخی آن ارزیابی نمی‌کنند. در عوض، آنها اظهار می‌کنند که می‌خواهند توجه را به مشکل واقعی کل این تلاش جلب کنند: وعده دقت تاریخی قبل از ایجاد اولین فریم شکست خورد.

این دو نفر اظهار می‌کنند: «برخلاف آنچه بسیاری از شما ممکن است تصور کنید، ما به عنوان مورخ، ایده اصلی ماسک – یعنی گردآوری هر آنچه باستان‌شناسی و تاریخ ارائه می‌دهند و استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای کاوش و کار با آن اطلاعات – را واقعاً هیجان‌انگیز می‌دانیم. ما پتانسیل قابل توجهی در این رویکرد می‌بینیم: سیستمی که شامل گزارش‌های حفاری و پایگاه‌های داده اشیاء باشد، می‌تواند الگوهایی را آشکار کند که یک محقق به تنهایی ممکن است قادر به درک آنها نباشد، مانند نحوه گسترش سبک‌های سرامیکی. چالش، تبدیل آن به فیلمی است که ادعا می‌کند از نظر تاریخی دقیق است.»

به گفته این تیم، هرگونه تلاشی برای تولید یک روایت بصری کامل و منسجم، ناگزیر مستلزم آن است که هوش مصنوعی فراتر از شواهد عمل کند و چیزهایی را که ما از آنها اطلاعی نداریم، ابداع کند.

تصاویر گمشده

باستان‌شناسی ناگزیر با اسناد و مدارک پراکنده‌ای کار می‌کند: تنها بخش بسیار کوچکی از گذشته تا به امروز در خاک باقی مانده است و تنها کسری از آن از طریق حفاری کشف می‌شود. به عنوان مثال، وقتی جعبه‌های انبار تروی را باز می‌کنید، چرخ‌های دوک نخ‌ریسی و وزنه‌های دستگاه بافندگی را پیدا می‌کنید. اما پارچه‌هایی که از آنها ساخته شده‌اند را پیدا نمی‌کنید. همه در تروی لباس‌های بافته شده می‌پوشیدند، اما این منسوجات از بین رفته‌اند.

بنابراین، درست مانند منسوجات، هر چیزی که نتوان آن را مستقیماً از شواهد باستان‌شناسی به دست آورد، صرف نظر از اینکه پایه و اساس آن چقدر از نظر علمی محکم باشد، باید از طریق فرضیه‌ها تفسیر و توضیح داده شود. همیشه شکاف‌ها، عدم قطعیت‌ها و تفاسیر رقیب وجود خواهد داشت.

هوش مصنوعی، با طراحی خاص خود، ناگزیر این شکاف‌ها را پر خواهد کرد.

فرض کنید گروک ایمجین تمام آنچه پروژه تروی ارائه می‌دهد را در اختیار داشته باشد: یک قرن و نیم کاوش، هزاران نقشه، نقاشی و عکس سفال، به علاوه کاتالوگی از یافته‌های جزئی. هوش مصنوعی در مواردی که شواهد تاریخی و باستان‌شناسی پاسخ قطعی ارائه نمی‌دهند، ارتباطات، جزئیات و سناریوهای کاملی ایجاد خواهد کرد.

هوش مصنوعی مولد به گونه‌ای طراحی شده است که حتی در صورت وجود شکاف‌های قابل مشاهده، تصاویر کاملی تولید کند. این شکاف‌ها اغلب با جلوه‌هایی از سایر رسانه‌های موجود، مانند صحنه‌های فیلم، بازی‌ها و نقاشی‌ها، پر می‌شوند.

به گفته محققان، مشکل دقیقاً همین جاست: افزوده‌های هوش مصنوعی می‌توانند محتمل و حتی قانع‌کننده باشند. حتی برخی از منتقدان شکاک اذعان دارند که بخش‌هایی از آن هفت دقیقه واقعی به نظر می‌رسیدند. اما قانع‌کننده بودن به معنای واقعی بودن نیست و این شکاف دقیقاً همان جایی است که باستان‌شناسی وجود دارد.

ادیسه از نظر دقت نیز هدف جالبی است. این حماسه شاهد ضعیفی برای گذشته است: قرن‌ها پس از تخریب کاخ‌هایی که توصیف می‌کند، شکل گرفته است، یک تصویر لحظه‌ای نیست، بلکه یک نسخه خطی است که از حافظه میسنی و جهان‌بینی عصر آهن تشکیل شده است. ادیسه، هلن و سیرسه افرادی نیستند که باستان‌شناسی بتواند آنها را تأیید کند. با این حال، آثار خلاقانه متعددی در مورد جهانی که گمان می‌رود این شخصیت‌ها در آن زندگی می‌کرده‌اند، وجود دارد.

بیایید به منسوجات بافته‌شده برگردیم. مدلی که با این سوابق آموزش دیده است، جهل ما را همراه با دانش ما به ارث خواهد برد. این مدل دچار توهم یا خیال‌پردازی خواهد شد زیرا باید هر پیکسل را نقاشی کند. از تمام شواهد، رسانه‌ها و موارد دیگر، مرتبط با مضامین و تاریخ، برای ایجاد یک شنل تکمیل‌شده، رنگ‌آمیزی‌شده و بافته‌شده استفاده خواهد کرد. این تصویر مانند لباسی به نظر می‌رسد که به طرز قانع‌کننده‌ای دقیق است، در جایی که پاسخ صادقانه تحقیقات «الیاف شناخته‌شده، رنگ ناشناخته» است.

آنچه تا به امروز باقی مانده، آن چیزی نیست که واقعاً اتفاق افتاده است.

هیچ‌کدام از این‌ها هوش مصنوعی را بی‌فایده نمی‌کند. برای مثال، سیستمی که شامل گزارش‌های حفاری و پایگاه‌های داده اشیاء، مانند نحوه گسترش سبک‌های سفالگری، باشد می‌تواند الگوهایی را آشکار کند که هیچ محققی به تنهایی نمی‌تواند آنها را ببیند. با این حال، هر یک از این الگوها، قبل از هر چیز، الگویی در سوابق خواهد بود، نه تصویری از گذشته.

یک هوش مصنوعی واقعاً باستان‌شناس کاری را انجام می‌دهد که هوش مصنوعی مولد به ندرت انجام می‌دهد: عدم قطعیت خود را به همان وضوح قطعیتش نشان می‌دهد. برای مثال، زره را در نظر بگیرید. در تروا، فقط قطعاتی از آن باقی مانده است. در جایی که شواهد امکان بازسازی‌های مختلف را فراهم می‌کند، چنین هوش مصنوعی به جای ارائه یک گزینه قطعی و مطمئن، چندین مورد را نشان می‌دهد. در جایی که فقط قطعاتی باقی مانده‌اند، فقط قطعات را نشان می‌دهد. در جایی که شواهد تمام شده است، این موضوع را به صراحت بیان می‌کند و به وضوح نشان می‌دهد که چه چیزی مستند است، چه چیزی استنتاج است و چه چیزی صرفاً محتمل است.

این رویکرد برای تجسم امکانات، نزدیک به چیزی است که منشور لندن (۲۰۰۹) و اصول سویل (۲۰۱۱)، دو دستورالعمل بین‌المللی برای بازسازی مجازی میراث فرهنگی، مدت‌هاست خواستار آن بوده‌اند: شفافیت به جای پنهان کردن نواقص.

اینکه کدام جهان بازسازی شود نیز یک انتخاب است. تروا شامل مراحلی است که قرن‌ها از هم جدا شده‌اند و کاخ‌های میسنی با شهرهای هیتی متفاوت بودند: هیچ «عصر برنز» واحدی وجود ندارد. سوابق باستان‌شناسی ممکن است وجود یک درگیری در تروا را تأیید کنند، اما نمی‌توانند جنگ تروا هومر را به عنوان یک رویداد واحد اثبات کنند. با این حال، یک مدل هوش مصنوعی یک تروا واحد را انتخاب می‌کند و هیچ اشاره‌ای به این انتخاب نمی‌کند.

احتمالاً این فیلم ظرف یک یا دو چرخه خبری فراموش خواهد شد؛ آنچه باقی می‌ماند روش کار است. دقیق‌ترین «ادیسه» دقیق‌ترین یا مطمئن‌ترین نخواهد بود. فیلم در جایی که شروع کردیم، با حلقه‌های دوک نخ‌ریسی و جعبه‌های وزنه و فضای خالی که پارچه باید باشد، به پایان خواهد رسید.

دقت تاریخی به معنای پر کردن تمام خلاها نیست، بلکه به معنای نشان دادن جاهای خالی است.