کشف شگفت‌انگیز گور ۴۳۰۰ساله زنی که نوزادش را در آغوش گرفته

در جریان کاوش‌های اخیر در جمهوری چک، باستان‌شناسان با صحنه‌ای غم‌انگیز اما بی‌نهایت ارزشمند روبه‌رو شدند: یک گور ۴۳۰۰ ساله متعلق به عصر مفرغ که در آن، زنی در حالی که نوزاد تازه‌متولدشده‌اش را در آغوش گرفته، به خاک سپرده شده است. این کشف نادر، نه تنها تصویری احساسی از پیوندهای انسانی در دوران باستان ارائه می‌دهد، بلکه دریچه‌ای تازه به سوی درک آیین‌های تدفین و سبک زندگی جوامع اروپای مرکزی در هزاران سال پیش می‌گشاید.

آغوش ابدی؛ کشف اسکلت‌های رو در رو در گور

زنی که حدود ۴۳۰۰ سال پیش می‌زیسته، در گوری در منطقه «براندیس ناد لابم» (Brandýs nad Labem) در نزدیکی پراگ از زیر خاک بیرون کشیده شد. بقایای این زن در حالی کشف شد که به پهلوی راست و با پاهای خمیده قرار گرفته بود و نوزاد نیز طوری در آغوش او جای داشت که صورتش مستقیماً به سمت زن بود. باستان‌شناسان احتمال می‌دهند که این تدفین نامعمول، نشان‌دهنده مرگ متوفی در حین زایمان یا بلافاصله پس از آن باشد.

این کشف مهم در جریان کاوش‌های نجات‌بخشی پیش از احداث یک جاده کمربندی انجام شد. پژوهش‌های صورت‌گرفته توسط «مؤسسه حفظ میراث باستان‌شناختی بوهمیای مرکزی» (ÚAPPSČ)، علاوه بر نمایان کردن این گورستان مربوط به اوایل عصر مفرغ، ردپاهایی از یک سکونتگاه متأخرتر متعلق به دوره روم باستان را نیز آشکار کرد.

تراژدی خاموش یک تدفین

بر اساس ارزیابی‌های اولیه، کارشناسان قدمت این گورستان را به حدود ۲۳۰۰ سال پیش از میلاد، یعنی مرحله آغازین «فرهنگ اونه‌تیتسه» (Únětice) نسبت می‌دهند. انسان‌شناسان با بررسی بقایا، سن زن را در زمان مرگ حدود ۳۰ سال تخمین زده‌اند. دو ظرف سفالی نیز به عنوان هدایای تدفینی در کنار سر متوفی قرار داده شده بود.

چشمگیرترین جزئیات این یافته، چیدمان آگاهانه اجساد است. صورت‌های رو به یکدیگر نشان می‌دهد که این دو نفر با احترام ویژه‌ای در یک گور مشترک قرار داده شده‌اند. پاول کوبالک (Pavel Kubálek)، انسان‌شناس پروژه، این گور را در محل کاوش (in situ) مستندسازی کرد. اکنون بقایای انسانی به آزمایشگاه منتقل شده‌اند تا آزمایش‌های دقیق‌تر، علت مرگ و شرایط سلامت آن‌ها را مشخص کند.

آیین‌های تدفین اوایل عصر مفرغ در اروپای مرکزی

فرهنگ اونه‌تیتسه که این گور باستانی به آن تعلق دارد، از اواخر هزاره سوم تا نیمه نخست هزاره دوم پیش از میلاد، نفوذ گسترده‌ای در بخش بزرگی از اروپای مرکزی داشت. این فرهنگ که نام خود را از محوطه‌ای به همین نام در نزدیکی پراگ گرفته است، به دلیل پیشرفت‌های چشمگیر در فلزگری اولیه مفرغ، معماری سکونتگاه‌ها و گورستان‌های سازمان‌یافته‌اش شهرت دارد.

مردمان این فرهنگ معمولاً مردگان خود را در حالت خمیده یا چمباتمه دفن می‌کردند. در کنار بقایای انسانی، اغلب ظروف سفالی، زیورآلات مفرغی و سایر وسایل شخصی قرار می‌گرفت. با این حال، تحقیقات پیشین آرکئوژنتیک (باستان‌ژنتیک) در سایر گورستان‌های این فرهنگ نشان داده است که افراد دفن‌شده در یک گور، همیشه دارای رابطه بیولوژیکی و خونی نیستند. بنابراین، این فرض که دو فرد موجود در این گور قطعاً مادر و فرزند هستند، تا زمان اعلام نتایج قطعی دی‌ان‌ای (DNA) یک فرضیه باستان‌شناختی باقی می‌ماند.

ردپای صنعتگران ژرمن از دوره روم باستان

کاوش‌های نجات‌بخشی اخیر که به مدت ۹ ماه به طول انجامید، شگفتی‌های دیگری نیز به همراه داشت. پژوهشگران در امتداد یک مسیر دو کیلومتری، بقایای یک سکونتگاه متعلق به اقوام ژرمن را یافتند که بین قرن‌های اول تا سوم میلادی (دوره امپراتوری روم) مسکونی بوده است.

کشف ده‌ها قطعه شاخ حیوانات، ابزارهای نیمه‌کاره و ضایعات تولیدی نشان‌دهنده حضور صنعتگران ماهری است که در ساخت مصنوعات شاخی تخصص داشته‌اند. همچنین در همین محدوده، گور زن دیگری متعلق به همان دوره کشف شد که ۵۰ مهره کوچک شیشه‌ای آبی‌رنگ و دو شیء آهنی در کنار او قرار داشت. این منطقه در حاشیه رود البه، از دوران پیش از تاریخ تا قرون وسطی همواره بستری برای حیات جوامع انسانی بوده است.

نتیجه‌گیری: کشف گور مشترک یک زن و نوزاد ۴۳۰۰ ساله در جمهوری چک، بسیار فراتر از یک یافته معمول باستان‌شناسی است؛ این گور تصویری بی‌بدیل از مهر انسانی، پیوندهای عاطفی و آیین‌های پیچیده تدفین در آغاز عصر مفرغ را به نمایش می‌گذارد. در حالی که محققان بی‌صبرانه منتظر نتایج آزمایش‌های ژنتیکی برای درک دقیق رابطه این دو فرد هستند، این یافته گامی مهم در بازسازی تاریخ اجتماعی جوامع باستانی اروپای مرکزی و رمزگشایی از سنت‌های فرهنگ اونه‌تیتسه محسوب می‌شود.