تاراج تاریخ در بوانات؛ روایتی تلخ از وضعیت محوطههای باستانی ثبت نشده
باستان دوست
۱۲ مرداد ۱۴۰۵
من این متن را نه به عنوان یک کارشناس یا مسئول، بلکه به عنوان یک شهروند عاشقِ این خاک و یکی از همراهان بخش میراثیار مینویسم. چند وقت پیش که گذر من به شهرستان بوانات در استان فارس افتاد، میان آن همه زیبایی طبیعی و قناتهای پرآب، چشمم به زخمی خورد که بدجور دل هر آدم تاریخدوستی را میسوزاند: چاهها و چالههای عمیقِ حفاری غیرمجاز در محوطهها و سایتهای باستانی که اصلاً در هیچ فهرستی ثبت نشدهاند.
بوانات فقط یک منطقه خوشآبوهوا نیست؛ این کوهستانها و دشتها، هزاران سال پیش مسیر رفتوآمد و محل زندگی اجداد ما بوده. اما تلخترین بخش داستان اینجاست که خیلی از این محوطهها، چون هنوز ثبت ملی نشدهاند، هیچ نگهبان و شناسنامهای ندارند. انگار رها شدهاند تا شبانه، سودجویان با فلزیاب و بیل و کلنگ به جانشان بیفتند.
وقتی محوطهای ثبت نشده، یعنی بیدفاع است
چیزی که در بوانات دیدم و شنیدم، فقط دزدیِ چند تکه کوزه یا سفال نیست. فاجعه اصلی جای دیگری است:
-
از بین رفتن شناسنامه زمین: حفاران غیرمجاز دل زمین را میشکافند و لایههای چند هزارساله باستانشناسی را درهم میریزند. با این کار، اطلاعاتی که یک باستانشناس میتوانست از خطبهخطِ آن، تاریخ و معماری مدفون منطقه را بیرون بکشد، برای همیشه نابود میشود.
-
نبود نظارت به دلیل عدم ثبت رسمی: یگان حفاظت میراث هم وقتی یک محوطه باستانی رسماً ثبت نشده باشد، نه نیروی کافی برای پایش مستمر آن دارد و نه حساسیت لازم روی آن ایجاد شده است.
-
حراج هویت منطقه: اشیایی که از این محوطهها خارج میشوند، به نازلترین قیمت سر از کلکسیونهای شخصی درمیآورند و هویت بوانات تکهتکه میشود.
چرا این سوژه را به «میراثیار» آوردم؟
من این گزارش را به بخش میراثیار فرستادم چون باور دارم رسانه «باستانشناس» میتواند صدای رسای این محوطههای بیدفاع باشد. ما نمیتوانیم بنشینیم و دست روی دست بگذاریم تا آخرین نشانههای تاریخی بوانات هم زیر ضربات کلنگ سودجویان له شود.
از همینجا دست یاری دراز میکنم به سمت:
-
اهالی و دلسوزان بوانات: هیچکس مثل خودِ مردم بومی نمیتواند نگهبان این خاک باشد. اگر محوطه یا آثاری در نزدیکی روستا یا شهرتان هست، حواستان به رفتوآمدهای مشکوک باشد.
-
مسئولان میراث فرهنگی استان فارس: درخواست عاجزانه ما این است که تیمهای گمانهزنی و شناسایی به بوانات اعزام شوند تا این محوطهها سریعتر تعیین حریم و ثبت ملی شوند.
-
دوستداران میراث در مجله باستانشناس: با به اشتراک گذاشتن این مطلب، کمک کنید تا صدای غربتِ آثار باستانی بوانات شنیده شود.
کلام آخر من با شما:
هر چالهای که شبانه در محوطههای باستانی بوانات کنده میشود، برگی است که از کتاب تاریخ ما پاره میشود. اگر امروز سوژه «میراثیار» بوانات است، فردا شاید دیر باشد. نگذاریم تاریخمان در سکوت غارت شود.