مجله باستان شناس — بررسیهای تازه باستانشناختی در دشت تاریخی مرودشت استان فارس به کشف کوچکترین سنگنگاره صخرهای پرنده متعلق به اواخر دوره ساسانی انجامید؛ نگارهای مینیاتوری در ابعاد ۳ در ۲ سانتیمتر که با تکنیک «هنر سوزنی» در کنار یک سنگنوشته پهلوی با مضمون رستگاری و سرنوشت روان حک شده است.
هنر سوزنی در مقیاس مینیاتوری
ابوالحسن اتابکی، باستانشناس، با اعلام خبر شناسایی این اثر کمنظیر، ابعاد آن را ۲×۳ سانتیمتر اعلام کرد. این نگاره با استفاده از تکنیک خطوط کمعمق و شیوهای که به «هنر سوزنی» شهرت دارد، بر سینه صخرههای مرودشت ایجاد شده است؛ شیوهای که تسلط خارقالعاده هنرمند ساسانی را در اجرای ظریفترین خطوط بر بستر سختِ سنگ نمایان میسازد.
پرنده؛ نماد گذار روان از خاک به مینو

اهمیت این سنگنگاره تنها به ابعاد بسیار کوچک آن محدود نمیشود، بلکه همجواری آن با یک کتیبه پهلوی متأخر، کارکردی نمادین به آن بخشیده است.
- اتصال جهان مادی و مینوی: به گفته اتابکی، پرنده در باورهای کهن ایرانی نماد فرخندگی، پیامآوری و پیوند میان عالم مادی (زمین) و مینوی (آسمان) است. ترکیب پرنده و شاخه تداعیکننده «درخت زندگی» و رستگاری روان است؛ سنتی تصویری که بعدها در دوران اسلامی در قالب مکاتب مختلف نگارگری ایرانی (بهویژه دورههای ایلخانی، تیموری و صفوی) به حیات هنری خود ادامه داد.
- استعارهای برای مرگ و صعود روح: نجمه ابراهیمی، کارشناس ارشد تاریخ نیز حضور این نقش را نمادی از «گذار روح» برشمرد. در تفکر ساسانی، مرگ به معنای نابودی نبوده بلکه انتقال روان به جهانی دیگر است؛ از این رو قرارگیری پرندهای بر شاخه، جایگاه واسطهگری آن میان زمین و آسمان را بازتاب میدهد.
تداوم چشمانداز آیینی در دشت مرودشت
واقعشدن این کتیبه و سنگنگاره در مجاورت محوطههای برجستهای نظیر تختجمشید، نقشرستم و نقشرجب نشان میدهد که دشت مرودشت تا پایان عصر ساسانی همچنان نقشی کلیدی در چشمانداز آیینی و مذهبی جهان ایرانی ایفا میکرده است. خوانش کامل این کتیبه و تحلیل دقیق خطوط آن، چشماندازهای تازهای از پیوند متن، هنر و دین در اواخر دوران ساسانی پیشروی پژوهشگران قرار خواهد داد.

















ارسال دیدگاه