تصور سنتی باستانشناسان همواره این بوده است که نئاندرتالها گونهای سازگار با اقلیمهای سردسیر اروپایی و مناطق کوهستانی بودهاند؛ با این حال، شواهد نویافته در اعماق بیابانهای عربستان سعودی این دیدگاه دیرین را به چالش کشیده است. بررسیهای آماری و زمینگاهشماری بر روی دستافزارهای سنگی محوطه باستانی جبل کتیفه (Jebel Katefeh-1) در صحرای نَفود، از احتمال حضور غافلگیرکننده این انسانتباران در شبهجزیره عربستان طی ۵۵ هزار سال پیش پرده برمیدارد.
گسترش جغرافیایی نئاندرتالها به سوی مرزهای ناشناخته جنوبی
سالها جامعه علمی نئاندرتالها را منحصراً به عنوان ساکنان عرضهای جغرافیایی سرد اروپا، اوراسیا و سیبری میشناخت. اما پژوهشهای دو دهه اخیر، پراکندگی جغرافیایی آنها را تا شام (Levant) و خاورمیانه به اثبات رسانده است.
اکنون یافتههای جدید باستانشناسی نشان میدهد دامنه سکونت این خویشاوندان باستانی ممکن است بسیار فراتر و در مناطقی به مراتب خشکتر از حد تصورات پیشین کشیده شده باشد. باستانشناسان معتقدند این دادهها افق تازهای در شناخت سازگاری بومشناختی پارینهسنگی میانی میگشاید.
شواهد فناورانه سنگی؛ وقتی سنگها به جای استخوان سخن میگویند

به دلیل شرایط فرسایشی شدید و گرمای حاکم بر شبهجزیره عربستان، استخوان و بقایای DNA باستانی به ندرت دوام میآورند. در غیاب بقایای فسیلی، تیمی از محققان بینالمللی به سرپرستی باستانشناس دکتر هیو گروکات (Huw Groucutt)، صدها تراشه سنگی نوکتیز به دست آمده از محوطه JKF-1 را مورد تحلیل مورفومتریک و آماری قرار دادند.
پژوهشگران با بهرهگیری از مدلهای مقایسهای پیشرفته میان دستافزارهای هومو ساپینس (Homo sapiens) و نئاندرتالها در شمال شرق آفریقا و منطقه لوانت، به این نتیجه رسیدند که فناوری ساخت سنگتراشههای محوطه جبل کتیفه شباهت چشمگیری به سنتهای ابزارسازی نئاندرتالها دارد. این مدل آماری تایید میکند که سازندگان این دستافزارها به احتمال بسیار قوی نئاندرتالها بودهاند.
تحولات اقلیمی و مهاجرت در عصر «عربستان سبز»
یکی از گامهای کلیدی این پژوهش، تعیین سن دقیق رسوبات حاوی ابزارها با استفاده از روش «سنسنجی لومینسانس با تحریک نوری» (OSL) بود. این روش زمان آخرین تماس ذرات کوارتز خاک با نور خورشید را اندازهگیری میکند.
نتایج نشان داد که این دستافزارها دقیقاً در لایهای میان ماسههای کهن بیابانی و رسوبات جوانتر دریاچهای، متعلق به حدود ۵۵ هزار سال پیش (عصر پلیستوسن پسین) مدفون شدهاند؛ دورهای که بیابان خشک نَفود به واسطه تغییرات آبوهوایی و بارشهای موسمی، به سرزمینی مرطوب با دریاچههای شیرین و پوشش گیاهی غنی تبدیل شده بود.
این اقلیم مساعد، گلههای جانوران علفخوار را به اعماق فلات عربستان کشانده و گروههای نئاندرتال نیز احتمالاً در پی شکار، مسیر مهاجرت طعمههای خود را تا کرانههای این دریاچههای دیرین دنبال کردهاند.
نتیجه گیری
فرضیه حضور نئاندرتالها در صحرای نَفود پنجرهای هیجانانگیز به روی پویایی جمعیتی و انعطافپذیری شگفتانگیز نیاکان باستانی ما میگشاید. اگرچه اثبات نهایی این فرضیه نیازمند کشف فسیلهای انسانی مستقیم است، اما همزمانی فناوریهای سنگی نئاندرتالی با دورههای اقلیمی مرطوب ۵۵ هزار سال پیش، تصویر ما را از نقشه پراکندگی انسانتباران در خاورمیانه برای همیشه دگرگون خواهد کرد.

















ارسال دیدگاه