کشف سازه عظیم و بی‌نظیر دوره نوسنگی در چغاگلان ایلام

مجله اینترنتی باستان‌شناس | در چهارمین فصل از کاوش‌های این محوطه کلیدی، باستان‌شناسان موفق به کشف بقایای یک سازه معماری عظیم و منحصربه‌فرد شده‌اند که می‌تواند کلید درک تازه‌ای از روند «نوسنگی شدن» و آغاز یکجانشینی در زاگرس مرکزی باشد.

این عملیات پژوهشی که از اواسط اردیبهشت‌ماه سال جاری به سرپرستی دکتر حجت دارابی (عضو هیئت علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه رازی) و با مجوز پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری آغاز شده، دستاوردهای شگفت‌انگیزی را به همراه داشته است.

چغاگلان؛ شناسنامه آغاز کشاورزی و استقرار در ایران

تپه چغاگلان به عنوان بزرگ‌ترین و غنی‌ترین محوطه باستانی ایران در بازه زمانی هزاره دهم تا هشتم پیش از میلاد شناخته می‌شود. این سایت باستانی با دارا بودن بلندترین توالی استقراری از آغاز دوران نوسنگی، پیش از این با ارائه مدارک مستند از نخستین نمونه‌های کشت گیاهانی چون گندم و جو، اهمیت خود را در تاریخ کشاورزی جهان به اثبات رسانده بود. اما یافته‌های فصل چهارم، بُعد دیگری از نبوغ معماری و ساختار اجتماعی ساکنان پیش‌ازتاریخی این منطقه را آشکار کرده است.

کشف دیواری بی‌نظیر به ارتفاع بیش از ۳ متر!

دکتر حجت دارابی، سرپرست این هیئت باستان‌شناسی، در تشریح جزئیات این فصل از کاوش‌ها اعلام کرد که عملیات به صورت لایه‌نگاری و افقی در دو ترانشه مجزا انجام شده است.

بزرگ‌ترین شگفتی این کاوش، در ترانشه لایه‌نگاری رقم خورد؛ جایی که باستان‌شناسان با دیواری عظیم از جنس خشت و چینه به ارتفاع خیره‌کننده ۳۴۰ سانتی‌متر مواجه شدند. پی این دیوار در دل خاک بکر کنده شده و شواهد نشان می‌دهد که متعلق به یک سازه عمومی و ویژه بوده است. اگرچه فضاهای عمومی متعلق به هزاره دهم پیش از میلاد در بخش‌های مختلفی از غرب آسیا یافت شده‌اند، اما ارتفاع چشمگیر و پایداری این دیوار در چغاگلان، نشان‌دهنده اهمیت فوق‌العاده بالایی این بنا و استفاده طولانی‌مدت از آن در دوران باستان است. به گفته این باستان‌شناس، این کشف می‌تواند تفسیرهای گذشته درباره نحوه نوسنگی شدن در زاگرس مرکزی را به طور جدی به چالش بکشد و بازنگری کند.

مهندسی پیشرفته نوسنگی؛ معمارانی که گچ را می‌شناختند

در ترانشه دوم، تیم باستان‌شناسی بقایای معماری فاز چهارم استقراری این محوطه را مورد بررسی قرار دادند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دیوارهای این بخش از خشت با اندود گلی و کفی از جنس گچ ساخته شده‌اند. نکته جالب توجه، سنت مستمر و رایج استفاده از گچ در معماری چغاگلان است. ساکنان این تپه از ابتدای استقرار تا زمان متروکه شدن آن، به طور گسترده از گچ استفاده می‌کرده‌اند؛ امری که گواهی بر شناخت عمیق و زودهنگام انسان‌های آغاز نوسنگی از قابلیت‌های این ماده ساختمانی است.

گنجینه‌ای از ابزارها و بقایای پیش‌ازتاریخی

در کنار بقایای معماری، این فصل از کاوش با کشف حجم قابل‌توجهی از آثار منقول همراه بود. یافته‌هایی شامل:

• مصنوعات و ادوات سنگی کاربردی
• اشیای گلی و استخوانی ظریف
• بقایای ارزشمند گیاهی و جانوری برای مطالعات آزمایشگاهی

چشم‌انداز آینده: در مسیر تبدیل به سایت‌موزه

دکتر دارابی با ابراز امیدواری برای تداوم کاوش‌ها و آغاز مطالعات آزمایشگاهی دقیق روی یافته‌ها، تاکید کرد که درک بهتر روند نوسنگی شدن در کوهپایه‌های زاگرس نیازمند ادامه این پژوهش‌هاست. وی همچنین ابراز امیدواری کرد که با آشکار شدن بخش‌های بیشتری از این بناهای باستانی در لایه‌های تحتانی، گام‌های موثری برای تبدیل تپه چغاگلان به یک «سایت‌موزه» بین‌المللی برداشته شود تا علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ بتوانند از نزدیک با نخستین گام‌های تمدن بشری آشنا شوند.