سنگ نگاره های کرتیر : داستان معراج و نفوذ یک موبد بزرگ

سنگ‌نگاره‌های کرتیر، به‌عنوان قدیمی‌ترین شواهد مکتوب بومی درباره اصول اساسی مزدیسنا از زمان ساسانیان، شامل چهار سنگ‌نوشته هستند که کرتیر به منظور تثبیت مقام و حقانیت اقدامات خود، به ویژه معراجش، آنها را نگارش کرده است.

مجله اینترنتی باستان شناس : او در این سنگ‌نگاره‌ها، علاوه بر توضیحاتی درباره مقام خود، به تصویر کشیده شده‌است و این امر او را به یک شخصیت کلیدی در دوره ساسانی تبدیل کرده است.

کرتیر که بود؟

کَرتیر یا کَردیر (زبان پارسی میانه: 𐭪𐭫𐭲𐭩𐭫) موبد بلندپایهٔ زرتشتی در دوران ساسانی بود که در زمان پادشاهی هفت شاهنشاه ساسانی به ترتیب اردشیر بابکان، شاپور یکم، هرمز یکم، بهرام یکم، بهرام دوم، بهرام سوم و نرسه می‌زیست. اقدامات کرتیر در زمینهٔ ارتقاء جایگاه سنت مزدیسنایی و سرکوب اقلیت‌های دینی دیگر، از جمله یهودیان، مسیحیان، بوداییان و مانویان پراهمیت پنداشته می‌شود. نام کرتیر در سنگ‌نوشته‌ها به صورت‌های مختلفی هجی شده‌است: در فارسی میانه ، در پارتی ، در یونانی Karteir، و در قبطی Kardel. صورت فارسی میانهٔ مانوی این اسم ، پارتی و نگارش پارتی آن به خط سُغدی است. لقب او در دوره‌های مختلف نیز تغییر کرده و به مرور زمان قدرت و اختیارش بیشتر شده‌است. وی در دورهٔ شاپور یکم، کرتیر هیربد؛ در دورهٔ هرمزد یکم، کرتیر موبدِ هرمزد، به نام هرمزد بغ؛ در دورهٔ بهرام یکم، کرتیر موبدِ هرمزد؛ و در دورهٔ بهرام دوم: کرتیر موبد نیک‌بختِ بهرام و هرمزد ملقب شده‌بود.

سنگ‌نوشته‌های کرتیر شامل چهار سنگ‌نوشته از کرتیر است که در استان فارس قرار دارند و عبارتند از سنگ‌نوشتهٔ کرتیر در نقش رجب (KNRb)، سنگ‌نگاره و نبشته کرتیر در نقش رستم (KNRm)، کتیبه کرتیر در سرمشهد (KSM)، و کتیبه کرتیر در کعبه زرتشت (KKZ). کعبهٔ زردشت روایت معراج را در بَر ندارد، در حالی که سنگ‌نوشتهٔ نقش رجب خلاصه‌ای از مفاهیم اصلی یک سنگ‌نوشتهٔ طولانی‌تر است.