رمزگشایی از تاریخ ۷ هزار ساله دهدشت؛ کشف آثار پیش از تاریخ در بلادشاپور

نخستین کاوش‌های علمی و پژوهشی باستان‌شناسی در بافت تاریخی دهدشت (بلادشاپور) در استان کهگیلویه و بویراحمد، به یک کشف شگفت‌انگیز منجر شد؛ دستاوردی بی‌سابقه که با پرده‌برداری از لایه‌های پیش از تاریخ، قدمت و هویت این محوطه کهن را از دوره صفویه به هزاره پنجم پیش از میلاد (حدود ۷ هزار سال پیش) بازمی‌گرداند.

پیشینه بلادشاپور و تحول در شناخت تاریخ منطقه

ذبیح‌الله مسعودی‌ نیا، سرپرست اولین کاوش‌های باستان‌شناسی بافت تاریخی دهدشت، در گفت‌وگو با ایرنا با تاکید بر شگفتی تیم کاوش از رویارویی با لایه‌های پیش از تاریخ، این رویداد را نقطه‌عطفی خواند که اعتبار و اهمیت تاریخی دهدشت را به‌طور چشمگیری ارتقا می‌دهد.

وی با اشاره به ابهام‌های دیرینه درباره ادوار استقراری و توالی فرهنگی این منطقه تصریح کرد: پیش از اجرای این پروژه، هیچ‌گونه پژوهش علمی باستان‌شناسی در دهدشت انجام نشده بود و بیشتر محققان این شهر را صرفاً متعلق به دوره صفویه می‌دانستند.

کشف لایه‌های ۷ هزار ساله زیر بافت صفوی

سرپرست تیم کاوش درباره روند یافته‌ها توضیح داد: لایه‌های بالایی محوطه مربوط به دوره‌های میانه و متأخر اسلامی است، اما با لایه‌برداری از این بخش‌ها، تیم باستان‌شناسی با یک کشف غیرمنتظره روبرو شد؛ لایه‌هایی متعلق به هزاره پنجم پیش از میلاد و فرهنگ‌های موسوم به «سوزیانای میانی» و «سوزیانای جدید». این یافته نشان می‌دهد پیش از شکل‌گیری شهر دوره صفوی، روستایی متعلق به اواخر دوره نوسنگی و اوایل دوره مس‌سنگی در این محل وجود داشته که تاکنون هیچ اطلاعی از آن در دست نبود.

کشف شواهد سفالی و تحلیل تصاویر هوایی دهه ۳۰

در این کاوش که با ایجاد یک کارگاه کوچک صورت گرفت، علاوه‌بر بررسی لایه‌های زیرین معماری صفوی و سده‌های میانی اسلامی، شواهدی از هزاره‌های ششم و پنجم پیش از میلاد از جمله بقایای سفال، ابزارهای سنگی و فناوری‌های اولیه به‌دست آمد.

مسعودی‌نیا با استناد به تصاویر هوایی سال ۱۳۳۵ اظهار داشت: این اسناد هوایی نشان می‌دهند در پیرامون کاروانسرای موجود، تپه‌ای باستانی قرار داشته که متأسفانه بر اثر ساخت‌وسازها و توسعه شهری به‌طور کامل تخریب شده است. با این حال، شواهد به‌دست‌آمده از کاوش اخیر، بازمانده‌های همان روستای دوره نوسنگی را تأیید می‌کند.

تعیین عرصه و حریم بر اساس داده‌های جدید

این باستان‌شناس با تأکید بر اینکه باستان‌شناسی ورق زدن لایه‌های خاک مانند برگه‌های یک کتاب برای بازشناخت هویت فرهنگی است، افزود: کاوش‌های تعیین عرصه و حریم محوطه بر مبنای همین مواد فرهنگی کشف‌شده انجام شد و اکنون مشخص شده که خیابان‌ها، کوچه‌ها و منازل مسکونی کنونی شهر دهدشت عموماً بر روی بدنه همین تپه باستانی شکل گرفته‌اند.

شناسنامه بافت تاریخی بلادشاپور

بافت قدیمی دهدشت (بلادشاپور) با وسعت اولیه ۴۵ هکتار یکی از بزرگ‌ترین بافت‌های تاریخی کشور به شمار می‌رفت که بر اثر توسعه شهرنشینی بخش‌هایی از آن تخریب شد و هم‌اکنون ۳۷ هکتار از آن باقی مانده است. این اثر تاریخی در ۲۷ مرداد ۱۳۶۴ با شماره ثبت ۱۶۸۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.