باستانشناسان در اوکراین موفق به کشف یک کلاه و کمربند چرمی بسیار نادر در مقبره یک زن در گورستان «اسکوروبیر» (Skorobir) در نزدیکی تپهقلعه «بیلسک» (Bilsk) شدهاند. این کشف، یکی از واضحترین چشماندازها را از پوشش زنان طبقه ممتاز و اشراف در دوران سکاها در مناطق جنگلی-استپی اروپا ارائه میدهد. شکل استوانهای، کمارتفاع و تخت این کلاه، به دلیل شباهت چشمگیرش به کلاه سنتی «لیکا» (Lika) در کرواسی، توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است.
این اشیای باستانی با قدمتی بیش از ۲۵۰۰ سال که با پلاکهای برنزی تزیین شدهاند، نخستین بار در سال ۲۰۱۷ کشف شدند، اما پس از سالها حفاظت، مرمت و پژوهشهای مداوم، به تازگی وارد مباحث گسترده علمی و رسانهای شدهاند. محققان تأکید میکنند که این یافتهها بسیار استثنایی هستند؛ زیرا هیچ نمونه و مشابه مستقیمی از آنها در قلمرو سکاها یافت نشده و تکنیک ساخت آنها بیشتر به سنتهای عصر آهن در اروپای مرکزی اشاره دارد.
یافتهای نادر در یک گور غارت شده

این آثار از یک گورپشته (تومولوس) متعلق به ربع آخر قرن ششم پیش از میلاد به دست آمدهاند. باستانشناسان در این محل با یک تدفین دونفره مواجه شدند: مردی حدوداً ۳۰ تا ۴۰ ساله و زنی جوان که احتمالاً بین ۱۸ تا ۲۲ سال سن داشته است.
اگرچه این مقبره در گذشته توسط سارقان آثار باستانی غارت شده بود و احتمالاً باارزشترین اشیای آن به سرقت رفته بود، اما در کنار جسد این زن جوان، وسایلی به جای مانده بود که هرچند در ظاهر جلوه کمتری داشتند، اما از نظر علمی فوقالعاده ارزشمند بودند. در نزدیکی سر و پای او، بقایای یک کلاه و کمربند چرمی تزیینشده با پلاکهای کوچک برنزی ثبت شد.
از دیگر اشیای یافتشده در این گور میتوان به یک آینه برنزی، تاسهای بازی (ساختهشده از استخوان)، یک کاسه صیقلی سیاهرنگ، یک ظرف شاخی و قطعاتی از یک ظرف چوبی اشاره کرد. مجموع این اشیا نشان میدهد که این زن جایگاه اجتماعی بالایی داشته و این ملزومات بیشتر با مناسک آیینی یا مذهبی در ارتباط بودهاند تا زندگی روزمره عادی. در مقابل، مرد مدفون در این گور همراه با تسلیحات و یراقآلات فلزی اسب دفن شده بود که کاملاً با تصویر یک جنگجو در ساختار اجتماعی عصر آهن زودهنگام همخوانی دارد.
نجات چرم در شرایط بحرانی میدان حفاری

مواد ارگانیک بهندرت در شرایط تدفین دوام میآورند و همین امر ارزش کشف بیلسک را دوچندان میکند. طبق گزارش پایگاه تاریخی و فرهنگی «بیلسک»، این اشیای چرمی به صورت یک بلوک خاکی یکپارچه از زمین بلند شدند. چرم پس از قرار گرفتن در معرض هوای آزاد و تغییر شرایط محیطی، بهسرعت شروع به تخریب و انقباض کرد.
مرمتگران مرکز ملی پژوهش و مرمت اوکراین (شعبه خارکف)، سرگی اوملنیک و وولودیمیر بولوتین، ناچار شدند پیش از آغاز فرآیند طولانیمدت حفاظت، مواد را در همان شرایط کارگاهیِ میدانی پایدار کنند. این فرآیند از نظر فنی بسیار پیچیده بود؛ زیرا چرم مدام منقبض میشد و امکان نرم کردن کامل آن بدون ریسک نابودی وجود نداشت. در نهایت، مرمتگران توانستند این اشیا را در فرمی پایدار تثبیت کرده و ساختار اصلی آن را تا حد امکان حفظ کنند.
فرم کلاه بسیار خیرهکننده است: یک استوانه کمارتفاع با تاجی مسطح که با پلاکهای تزیینی و کوچک برنزی پوشانده شده است. در بخش داخلی کلاه، قطعاتی از یک آستر چرمی ظریف شناسایی شد که پوشیدن آن را راحتتر میکرده و سر را از گزند نوک تیز بستهای فلزی محافظت میکرده است. از کمربند نیز تنها قطعاتی باقی مانده که بازسازی کامل آن را غیرممکن میسازد، اما بخشهای حفظشده نشان میدهند که با همان تکنیک ساخت کلاه تولید شده است.
پوششی متفاوت از سنتهای رایج سکایی و ارتباط با کرواسی

تدفین زنان طبقه اشراف در مناطق جنگلی-استپی سکاها معمولاً با سربندهای مجلل و تزیینات طلایی همراه است، اما کلاه اسکوروبیر کاملاً متفاوت است. در این کلاه به جای طلا از برنز استفاده شده و سیستم تزیینی رایج سکاها در آن دیده نمیشود؛ بلکه از پلاکهای کوچک برنزی گیرهمانند بهره گرفته شده که روی پایه چرمی محکم شدهاند.
«ایرینا شرامکو»، باستانشناسی که این مطالعه را منتشر کرده، استدلال میکند که این تکنیک در جهان سکایی ناشناخته است، اما شباهتهای ساختاری بسیار قوی با حوزه فرهنگی «هالاشتات» (Hallstatt) در اروپای مرکزی دارد. نزدیکترین نمونههای مقایسهای از منطقه آلپ جنوب شرقی به دست آمدهاند؛ جایی که از پلاکهای برنزی کوچک برای تزیین کمربندها و کلاههای چرمی استفاده میشد.
علاوه بر این، آزمایشهای DNA انجامشده روی دندانها و بقایای استخوانی این زن در دانشگاه تارتو در استونی، نشاندهنده قرابت ژنتیکی او با ساکنان اروپای مرکزی در قلمرو قبیله «یاپودس» (Iapodes) است؛ منطقهای که با کرواسی امروزی همپوشانی دارد. محققان خاطرنشان میکنند که فرم این کلاه یادآور کلاه لیکا (Lika)، از عناصر سنتی پوشاک کرواسی است. این امر فرضیه مهاجرت، پیوندهای تباری یا ازدواجهای بینقبیلهای میان ساکنان اروپای مرکزی و منطقه بیلسک را تقویت میکند.
تپهقلعه بیلسک و معمای شهر باستانی گلونوس
تپهقلعه بیلسک، واقع در منطقه پولتاوا در اوکراین، یکی از بزرگترین و مهمترین محوطههای عصر آهن زودهنگام در اروپای شرقی است. این سکونتگاه مستحکم و وسیع غالباً با شهر افسانهای «گلونوس» (Gelonus) تطبیق داده میشود؛ شهری که هردوت در گزارشهای خود از سرزمین سکاها به آن اشاره کرده است. این محوطه موقعیتی استراتژیک در میان مسیرهای تجاری یونانیان، جوامع یکجانشین محلی، گروههای کوچرو سکایی و شبکههای فرهنگی اروپای مرکزی داشته و این کشف جدید ثابت میکند که بیلسک از نظر فرهنگی یکپارچه نبوده، بلکه کانون تلاقی سنتهای متنوع باستانی بوده است.

















ارسال دیدگاه