این صمغ میتواند رشد باکتریهای بیماریزای خطرناکی مانند استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus) را متوقف کند. این یافته گویای آن است که نئاندرتالها احتمالاً در دوران عصر یخبندان، از این ماده برای مداوای زخمها و کنترل عفونت استفاده میکردند.
وجود قطران غان در محوطههای باستانشناسی مربوط به نئاندرتالها امری رایج است و در برخی نمونهها، کاربرد این ماده به عنوان چسب برای سرهم کردن ابزارهای سنگی اثبات شده بود. اما اخیراً این پرسش برای پژوهشگران مطرح شد که آیا انسانهای تبار نئاندرتال کاربردهای چندگانهای برای این ماده جادویی داشتهاند یا خیر؟
برای مثال، جوامع بومی در شمال اروپا و کانادا هنوز هم از صمغ غان برای درمان زخمها استفاده میکنند. از طرفی، شواهد باستانشناسیِ رو به رشدی نشان میدهند که نئاندرتالها روشهای درمانی و پزشکی متنوعی را در جامعه خود پیاده میکردند.
شبیهسازی باستانشناسی آزمایشگاهی
برای بررسی پتانسیل دارویی قطران غان، دکتر «تیارک زیمسن» (Tjaark Siemssen) از دانشگاه کلن و دانشگاه آکسفورد به همراه تیم خود، صمغی را از پوست درختان غان امروزی استخراج کردند؛ درختانی که از همان گونههای گیاهیِ موجود در زیستگاههای باستانی نئاندرتالها بودند.
آنها برای این کار از چندین روش استخراج سنتی استفاده کردند، از جمله:
- تقطیر صمغ در گودالهای گِلی
- تکثیف (میعان) صمغ بر روی سطوح سنگی
هر دوی این روشها، تکنیکهایی بودند که نئاندرتالها در آن دوران به آنها دسترسی داشتند و میتوانستند اجرا کنند.
پس از قرار دادن این صمغها در مجاورت گونههای مختلف باکتری، مشخص شد که تمام نمونههای قطران تولید شده، به طرز چشمگیری در مهار رشد باکتری استافیلوکوکوس (عامل اصلی عفونتهای حاد زخم) موفق عمل کردهاند.

گامی نو در درک «دیرینه داروشناسی»
این آزمایشها نه تنها مهر تأییدی بر کارآمدی روشهای پزشکیِ بومیان باستان میزند، بلکه این احتمال را که نئاندرتالها از قطران غان به عنوان یک مرهم ضدعفونیکننده استفاده میکردند، به شدت تقویت میکند.
نویسندگان این مقاله معتقدند قطران غان کاربردهای بالقوه دیگری مثل دفعکننده حشرات نیز داشته است. آنها همچنین تأکید دارند گیاهان دارویی دیگری نیز در دسترس نئاندرتالها بوده که بررسیهای بیشتر روی این مواد طبیعی، پنجرههای جدیدی را به روی فرهنگ و دانش پزشکی آنها خواهد گشود.
تیم پژوهشی در بیانیه خود آورده است:
«ما دریافتیم قطران غان تولیدشده توسط نئاندرتالها و انسانهای نخستین، خواص آنتیبیوتیکی قوی داشته است. این یافته پیامدهای بسیار مهمی در درک ما از نحوه کاهش بار بیماریها توسط نئاندرتالها در آخرین عصر یخبندان دارد و به شواهد رو به رشد درباره وجود سیستمهای مراقبتهای بهداشتی و درمانی در این جوامع انسانی اولیه میافزاید.»
آنها در ادامه اشاره کردند:
«با پیوند دادن پژوهشهای داروشناسی بومی و باستانشناسی تجربی، ما در حال درک رفتارهای پزشکی نیاکان دور و نزدیکترین خویشاوندان تکاملی خود هستیم. علاوه بر این، مطالعه حوزه “دیرینهداروشناسی” (Paleopharmacology) میتواند در دوره کنونی که جهان با بحران شدید مقاومت میکروبی دستوپنجه نرم میکند، به بازکشف داروهای آنتیبیوتیک طبیعی کمک کند.»
چالشها
دکتر زیمسن به نکته جالبی درباره سختی این پروژه اشاره میکند:
«فرآیند پر از کثیفکاریِ تولید قطران غان واقعاً شایان ذکر است! هر مرحله از این کار یک تجربه حسی تمامعیار (پر از دود و بو) بود و پاک کردن این صمغِ چسبناک از دستهایمان، آن هم بعد از ساعتها ایستادن پای آتش، هر بار برایمان یک چالش بزرگ محسوب میشد!»
جزئیات این پژوهش ارزشمند در مجله علمی معتبر PLoS ONE به چاپ رسیده است.

















ارسال دیدگاه