کاوش در گنجینه محتوا

چه چیزی درباره ایران باستان می‌خواهید بدانید؟

میان مقاله‌ها، خبرها، ویدیوها و پرونده‌های تاریخی جستجو کنید.

پیشنهادهای جستجو:

دستاوردهای ارزشمند فرهنگ مسلمانان در غبار “فراموشی تاریخی”

تبلیغ
دستاوردهای ارزشمند فرهنگ مسلمانان در غبار "فراموشی تاریخی"
در مقاله ای که توسط کریگ کانسیداین در هافینگتون پست منتشر شده است، پرده از یک حقیقت تاریخی عمیق در برخی برنامه های آموزشی برداشته شده است.

در مقاله ای که توسط کریگ کانسیداین در هافینگتون پست منتشر شده است، پرده از یک حقیقت تاریخی عمیق در برخی برنامه های آموزشی برداشته شده است.

مجله اینترنتی باستان شناس : غفلت از دستاوردهای مسلمانان در تاریخ آموزش، فلسفه، مراقبت های بهداشتی و علم را نباید نادیده گرفت. «فراموشی تاریخی» بر ضرورت بازنگری و تجلیل از کمک‌های ارزشمند فرهنگ مسلمانان در این حوزه‌های محوری تأکید می‌کند.

حیاط مسجد دانشگاه القراویین در مراکش، یکی از مراکز آموزشی اولیه عصر طلایی اسلامی. (عبدالحسونی / CC BY-SA 4.0)

دستاوردهای تاریخی مسلمانان و کمک به آموزش

شاید برای برخی تعجب آور باشد که اولین دانشگاه در جهان که مدرک دانشگاهی اعطا می کرد توسط دو زن مسلمان به نام‌های فاطمه و مریم الفرحی تأسیس شد که در سال 859 پس از میلاد با نام دانشگاه قرویین در فاس مراکش تأسیس شد. دانش‌جویان در این مکان در رشته‌های مختلف دینی و غیر دینی تحصیل می‌کردند و در پایان تحصیل،اساتید دانشجویان را ارزیابی می‌کردند و بر اساس عملکرد خوب به آنها مدرک می‌دادند. مفهوم اعطای مدرک بعداً به اندلس، اسپانیا و بعدها به دانشگاه های بولونیا در ایتالیا و آکسفورد در انگلستان و سایرین گسترش یافت.

در طول قرن های 8 تا 15 میلادی، مسلمانان اسپانیایی در اندلس در حال گسترش آموزش بودند و این موضوع منطقه را به مرکز جهانی دانش و یادگیری تبدیل می کرد. در اینجا بود که دانشجویان با پیشینه‌های گوناگون تحت نظر مربیان مسلمان در محیطی که مدارا و فراگیری را در اولویت قرار می‌داد، به علم آموزی می پرداختند.

نقاشی اسلامی از ارسطو در حال تدریس به دانش آموز. (حوزه عمومی)

دستاوردهای تاریخی مسلمانان و کمک به فلسفه

در طول قرن هشتم، در حالی که اروپا در غیاب بسیاری از دانش های یونان باستان رو به ضعف بود، دانشمندان مسلمان ترجمه این متون عمیق فلسفی را از لاتین به عربی انجام دادند. کانسیدین این موضوع را “یکی از بزرگترین انتقال های دانش در تاریخ جهان” توصیف کرد. بنابراین، اعتبار آوردن ایده های نویسندگان بزرگ یونانی مانند سقراط، ارسطو و افلاطون به اروپا متعلق به این دانشمندان مسلمان است که فلسفه یونان را احیا کردند و «به قاره اروپا جان تازه ای بخشیدند ، اروپایی که گرفتار عقاید مذهبی و درگیری های داخلی خونین بود.»

محمد غزالی، متکلم و صوفی مشهور ایرانی که در قرن یازدهم و دوازدهم در ایران می زیست، با رهبری توسعه نوافلاطونی، تأثیری ماندگار بر فلسفه اولیه اسلامی گذاشت. در بحبوحه تضادهای محسوس بین اندیشه‌های یونان باستان و آموزه‌های اسلامی، او منطق ارسطویی و روش‌های نوافلاطونی را به‌خوبی ادغام کرد تا عقل‌گرایی افراطی اسلامی را متعادل کند.

از سوی دیگر، ابن خلدون، مورخ بنام عرب متولد ۱۳۳۲ میلادی در تونس، تحقیقات تاریخی را متحول کرد. او که به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین مورخان جهان شناخته می‌شود، نوشتاری بنام مقدمه را به رشته تحریر درآورد، اثری مهم که پایه‌های حکومت‌داری مدرن و علوم اجتماعی را بنا نهاد. در این نوشتار جدید ، ابن خلدون به موضوعات تاریخ‌نگاری، جامعه‌شناسی، اقتصاد و سیاست پرداخت و بینش‌هایی در مورد جزر و مد تمدن‌ها ارائه کرد و وظایف حاکمان را در قبال منافع عمومی ترسیم کرد. مشارکت‌های نوآورانه او همچنان دیدگاه‌های محققان و سیاست‌گذاران را امروز شکل می‌دهد.

ابوالقاسم زهراوی ، او را بزرگ‌ترین جراح قرون وسطی می‌دانند ، همچنین از او به عنوان «پدر جراحی مدرن» نیز یاد می‌شود.

دستاوردهای تاریخی مسلمانان و کمک به مراقبت های بهداشتی

در سال 872 میلادی ، در میان خیابان‌های شلوغ قاهره، مصر، بیمارستان احمد بن تولون تأسیس شد و رویکردی انقلابی برای مراقبت‌های بهداشتی ارائه کرد. این موسسه جدید نه تنها خدمات درمانی ارائه می کرد، بلکه به عنوان یک مرکز توانبخشی برای بهبودی و یک مرکز بازنشستگی برای سالمندان فاقد حمایت خانوادگی نیز خدمت می کرد.

تولون، همراه با سایر بیمارستان‌های اسلامی که در همان دوره ظهور کردند، به عنوان یک مؤسسه آزاد با اعتقاد قوی به تعهد اخلاقی خود برای ارائه مراقبت از همه افراد، صرف نظر از جنسیت، سن، ثروت، یا وابستگی مذهبی، فعالیت می‌کرد.شایان ذکر است، این اولین بیمارستانی بود که مراقبت از بیماران روانی را گسترش داد و نقطه عطف مهمی در تاریخ مراقبت های بهداشتی و انسان دوستانه را رقم زد.

در قرن دهم میلادی در اندلس، شبه جزیره ایبری اسلامی (اسپانیا و پرتغال امروزی)، الزهراوی جراح چیره دست مسلمان (که با نام ابوکاسیس نیز شناخته می‌شود) دایره المعارفی مصور را تالیف کرد که سنگ بنای جراحان اروپایی برای پنج قرن بعدی شد. از الزهراوی به عنوان پیشگام سزارین یاد می شود و ابزارهای جراحی ابتکاری او مانند چاقوی جراحی و فورسپس همچنان در تکنیک های جراحی مدرن به عنوان ابزاری ضروری استفاده می شود.

شکل انبیق، نوعی دستگاه تقطیر که برای جداسازی مایعات استفاده می شود، اثر جابر بن حیان که از او به عنوان بنیانگذار شیمی مدرن یاد شده است. (حوزه عمومی)

دستاوردهای تاریخی مسلمانان و کمک به علم

در طول عصر طلایی اسلام، از قرن هفتم تا شانزدهم میلادی، مسلمانان کمک های قابل توجهی به علم کردند که مسیر دانش بشری را شکل داد. در میان بسیاری از دستاوردهای مهم مسلمانان، دانشمندان مسلمان نقش مهمی در پیشرفت علم شیمی، نجوم و فیزیک ایفا کردند.

در قلمرو شیمی، دانشمندان مسلمان نقشی محوری در تبدیل کیمیاگری به شیمی مدرن در طول قرون 8 و 9 میلادی ایفا کردند. شایان ذکر است، جابر بن حیان، معروف به بنیانگذار شیمی مدرن، اکتشافات اساسی در اندلس انجام داد. اختراع دستگاه تقطیر، کریستالیزاسیون، تبخیر و فیلتراسیون، پایه و اساس فرآیندهای شیمیایی مدرن را بنا نهاد. کمک های ابن حیان، از جمله کشف اسید سولفوریک و نیتریک، به اندازه شیمیدانان مشهور اروپایی حیاتی تلقی شد.

کانسیدین در هافینگتون پست تاکید کرد: «بدون شک پیشرفت علم نجوم تا حد زیادی مدیون منجمان مسلمان است. ستاره شناسان مسلمان رصدخانه های نجومی را در سراسر جهان اسلام تأسیس کردند. در اوایل قرن نهم میلادی، خلیفه المعمم رصدخانه هایی را در بغداد و دمشق تأسیس کرد.

پانصد سال بعد، شاهزاده اولوغ بیگ رصدخانه ای عظیم در سمرقند ساخت و به دنبال آن رصدخانه سلطان مراد سوم در استانبول در سال 1577 ساخته شد. علاوه بر این، تقی الدین، منجم عثمانی، جداول و ابزارهای نجومی نوآورانه ای را توسعه داد و اندازه گیری های آسمانی را متحول کرد.

علاوه بر این، مسلمانان گام های اساسی در حمل و نقل هوایی برداشتند که نمونه آن ابن فرناس، مهندس اندلسی در قرن نهم میلادی بود.او مخترع اولین هواپیما و روش ساخت شیشهٔ امروزی است. ابن فرناس یک ماشین پرنده ساخت و با پریدن از مناره مسجد جامع در قرطبه اسپانیا اقدام به پرواز کرد. در حالی که تلاش او به پرواز پایدار نرسید، او پیشگام طراحی چتر نجات بود که نقطه عطف مهمی را در تاریخ هوانوردی رقم زد.

در اسلام قرون وسطی به علوم به صورت کلی نگریسته می شد. به رشته‌های علمی فردی از نظر روابطشان با یکدیگر و کل آن‌گونه برخورد می‌شد که گویی شاخه‌های یک درخت هستند. مهمترین دانشمندان در طبابت و نجوم و ریاضیات مهارت داشتند. این حکیمان با استعداد، شخصیت های محوری در علم اسلامی، وحدت علوم را به تفصیل و شخصیت بخشیده اند. آنها توسعه علمی را از طریق بینش خود تنظیم کردند و در کاوش های خود نیز سرآمد شدند.

تصویری از یک دانشمند مسلمان. (شلبیز / Adobe Stock)

مقابله با فراموشی تاریخی: تجلیل از دستاوردهای مسلمانان در سطح جهانی

دستاوردهای مسلمانان اغلب در فرهنگ غربی به دلیل سوگیری های تاریخی، کلیشه ها و تنش های سیاسی ناشناخته می ماند. دیدگاه‌های اروپامحور خدمات غربی را در اولویت قرار می‌دهند، در حالی که تصویرهای منفی از اسلام، باورهای غلط را تداوم می‌بخشد. درگیری های ژئوپلیتیکی شکاف را تشدید می کند.

پرداختن به این چالش مستلزم برچیدن پیشگیرانه سوگیری ها، تسهیل تبادل فرهنگی، و افزایش درک مشارکت مسلمانان از طریق ابتکارات آموزشی و تصویرسازی دقیق رسانه ای است. همانطور که کانسیدین از آن حمایت می کند، آموزش جهانی در مورد این دستاوردها برای از بین بردن تصورات غلط و جلوگیری از نادیده گرفته شدن یا نادیده گرفتن جنبه های مهم تاریخ جهان به دلیل “فراموشی تاریخی” ضروری است.

یک نکته برای میراث ایران آگاهی، حفاظت علمی و آینده گردشگری فرهنگی

پیشنهاد مطالعه

تازه‌ها

پربازدیدترین‌ها

ارسال دیدگاه