بانکداری در یونان و روم باستان چگونه بود؟

یونانیان و رومیان باستان اولین سیستم‌های بانکی جهان را ایجاد کردند .اگر چه مفاهیم بانکداری آنها شباهت هایی با ایده مدرن داشت، اما تفاوت های قابل توجهی نیز وجود داشت.

مجله اینترنتی باستان شناس : فرهنگ مدرن غربی از جنبه های مختلف بسیاری مدیون یونانیان و رومیان باستان است. نوشتار، مذهب، حکومت و هنر همه از طریق یونانیان و رومیان به اروپای قرون وسطی راه یافتند. علاوه بر این، مفهوم بانکداری نیز از یونان باستان سرچشمه گرفت، اگرچه تأثیر آن بر اروپای قرون وسطی آنقدرها هم فوری نبود.

تاریخچه پیدایش بانکداری در جهان

آتنی‌ها در قرن پنجم پیش از میلاد در توسعه یک سیستم بانکی پیچیده پیشگام بودند که در نهایت تاثیر مهمی بر اقتصادهای سراسر جهان یونانی-رومی گذاشت. پادشاهی‌های هلنیستی شیوه‌های بانکداری آتن را پذیرفتند و بعداً رومی‌ها با تئوری‌های پولی خود این سیستم را توسعه و گسترش دادند.

به طور کلی، مشارکت یونانیان و رومیان باستان میراث ماندگاری بر فرهنگ غربی به جا گذاشته است و جنبه های مختلف جامعه را شکل داده است که امروزه همچنان بر ما تأثیر می گذارد.

خزانه داری اتحادیه دلیان

در سال‌های بین جنگ‌های یونان و ایران (499-449 قبل از میلاد) و جنگ پلوپونز (431-404 قبل از میلاد) آتن به برترین دولت شهر یونان تبدیل شد. آتنی ها با ترکیبی از حرکات سیاسی زیرکانه، قدرت دریایی و سیاست های اقتصادی مؤثر به موقعیت مهمی دست یافتند.

یکی از عوامل کلیدی در تسلط آتن، کنترل اتحادیه دلیان بود که در سال 478 قبل از میلاد به عنوان اتحاد دولت شهرهای یونان علیه ایرانیان تأسیس شد. در ابتدا، منابع اتحادیه در جزیره دلوس و سایر شهرهای مهم مانند دلفی و المپیا ذخیره می شد. در این مکان ها اقلام با ارزش مختلفی از جمله نذورات، مجسمه های مذهبی، سلاح ها و فلزات گرانبها نگهداری می شد.

پریکلس، دولتمرد آتنی (495-429 پ.م.) با درک پتانسیل اقتصادی اتحادیه دلیان، تصمیم جسورانه ای گرفت تا خزانه اتحادیه را در سال 454 قبل از میلاد به آتن منتقل کند. این حرکت موقعیت آتن را به عنوان دولت شهر پیشرو در اتحادیه مستحکم کرد و نفوذ آن را در جهان یونانی بیشتر کرد.

هنگامی که پریکلس و آتنی ها کنترل خزانه اتحادیه دلیان را به دست گرفتند، این موضوع تغییر قابل توجهی در چشم انداز اقتصادی جهان یونانی-رومی بود. آتنی ها متحدانشان را موظف کردند که از سکه ها، وزنه ها و اندازه های آتنی استفاده کنند که عملاً تسلط آتن را در منطقه را مستحکم می کرد. این تصمیم نه تنها جایگاه اقتصادی آتن را ارتقا داد، بلکه معبد آتنا را به عنوان یک موسسه مالی مرکزی، شبیه به مفهوم مدرن بانک مرکزی، تثبیت کرد.

بانک آتنا

پارتنون در آتن به عنوان شاهدی بر دستاوردهای پریکلس است که در زمان خود به عنوان استراتژیست آتن بر ساخت آن نظارت داشت. این شگفتی باشکوه به الهه حامی شهر، آتنا، تقدیم شد و نه تنها به عنوان معبد، بلکه به عنوان بانک در طول جنگ پرآشوب پلوپونز نیز خدمت کرد.

توسیدید مورخ، که در قرن پنجم پیش از میلاد می‌زیست، نحوه تأمین مالی اتحادیه دلیان برای تلاش‌های جنگی خود را از طریق بانک آتنا را اینگونه بیان می کند :

قدرت آنها ناشی از درآمد مالی بود که دریافت می کردند و اعتقاد بر این بود که موفقیت در جنگ تا حد زیادی به قضاوت صحیح و درآمدهای فراوان بستگی دارد. سالانه خراج و مالیات از متحدان و سایر منابع درآمدی گرفته می شد .به علاوه در آن زمان هنوز شش هزار تالنت سکه نقره در آکروپلیس ذخیره می شد که بیشترین مقدار ثبت شده تا کنون نه هزار و هفتصد تالنت بوده است.( که برای مصارف مختلف از جمله ساخت دروازه آکروپولیس و ساختمان های دیگر و همچنین برای پورتیادا استفاده شده است.)

علاوه برسکه های نقره ، نقره‌های سکه‌ نشده نیز در وقف‌های خصوصی و عمومی و همچنین تجهیزات مقدس برای راهپیمایی‌ها، مسابقات و سایر اهداف تشریفاتی وجود داشت. ارزش کل این دارایی ها کمتر از پانصد هزار تالنت تخمین زده شد. علاوه بر این، کمک‌های قابل توجهی از سایر معبدها وجود داشت که بر ثروت آنها افزود.

از شمش های پارتنون و همچنین مجسمه های طلایی برای ساخت سکه های ضرب شده استفاده می شد، اما فعالیت های بانکی معبد آتنا به نگهداری و ضرب سکه محدود نمی شد. معبد برای مقاصد غیرمذهبی وام هایی با بهره می داد که از آن برای تأمین هزینه های جنگ و پروژه های ساختمانی استفاده می کرد. ساختار اداری بانک آتنا به سرعت شخصیتی را به خود گرفت که بسیار شبیه به یک بانک مدرن بود.

فرمان دیگری از سوی مقامات آتن، هیئتی از خزانه داران را ایجاد کرد که بر عملیات خزانه آتن نظارت می کرد. هیأت خزانه‌دار نه تنها بانک آتنا، بلکه سایر اماکن محلی را نیز مدیریت می‌کرد. سوابق نشان می دهد که دارایی و وجوه اختصاص داده شده به هر الهه و معبد به طور جداگانه فهرست می شده است. سیستم بانکی آتن در مراحل اولیه جنگ پلوپونز کاملاً کارآمد و مؤثر بود، اما با ادامه جنگ اوضاع تغییر کرد. از آنجایی که اتحادیه پلوپونزی به رهبری اسپارت ها دست بالا را بدست آورد، سیستم بانکی آتن با مشکلات مالی متعددی روبرو شد. تا پایان سال مالی 423/422 ق.م، بدهی آتن به خزانه های مقدس به 5600 تالنت با بهره 1400 تالنت رسید. پیروزی اسپارت ها در جنگ ضربه نهایی به هژمونی آتن بود، اما مفاهیم بانکداری آتن زنده ماند.

بانکداری در جهان هلنیستی

پس از مرگ اسکندر مقدونی در سال 323 قبل از میلاد، امپراتوری او توسط ژنرال هایش به پادشاهی های متعدد تقسیم شد و آغاز دوره هلنیستی بود. مشخصه این دوره اشاعه هنر، زبان و فرهنگ یونانی بود که شامل پیشرفت هایی در ضرب سکه، تئوری پولی و بانکداری می شد. تأثیر بانکداری و اقتصاد یونان به ویژه در مصر بطلمیوسی برجسته بود.

سرزمین حاصلخیز مصر به دلیل مفاهیم پیچیده اقتصادی موجود، محیط مناسبی را برای ادغام نظریه های بانکی و پولی یونان فراهم کرد. اسناد تاریخی مصر نشان می دهد که در اوایل سال 3100 قبل از میلاد، مصریان از وزن ها و معیارهایی استفاده می کردند که به عنوان نوعی پول عمل می کرد. در طول سلسله دوازدهم (حدود 1985-1773 قبل از میلاد)، مصریان این وزنه ها را به یک سیستم پیچیده تبدیل کردند. دبن، معادل تقریباً 93.3 گرم، و کیت ، کمی کمتر از ده گرم، واحدهای اولیه اندازه گیری بودند. یک دبن برابر با ده کیت بود که از دبن برای اندازه گیری مس، نقره یا طلا استفاده می شد و کیت مخصوص فلزات گرانبهاتر طلا و نقره بود. این شکل اولیه پول پایه و اساس را برای مصریان برای پذیرش سایر مفاهیم پیشرفته اقتصادی که توسط بطلمیوس معرفی شد، ایجاد کرد.

دومین پادشاه سلسله بطلمیوسی، بطلمیوس دوم (حکومت 284-246 قبل از میلاد)، فرمانروای فعالی بود که دستور ساخت بسیاری از پروژه های عمومی را صادر کرد . بطلمیوس دوم بودجه ساخت فانوس دریایی اسکندریه و احتمالاً کتابخانه اسکندریه را تأمین کرد، اگرچه این دومی احتمالاً در زمان حکومت پدرش آغاز شده است. کانالی که دریای سرخ را به دریای مدیترانه متصل می کرد نیز در زمان حکومت بطلمیوس دوم ساخته شد. همه این پروژه‌های بلندپروازانه پرهزینه بودند و برای تأمین مالی آنها نیازمند سیاست‌های پولی و بانکی صحیح بود.

بطلمیوس دوم در حالی که برخی از سیاست های بانکی و پولی یونان را دنبال می کرد، این پروژه های عمومی پر هزینه را آغاز کرد. بدیهی است که سکه در مبادلات پولی فرد به فرد مناسب تر بود ، اما درها را برای ظهور بانکداری در مصر نیز باز کرد. در زمان بطلمیوس اول (حکومت 302-282 پیش از میلاد ) به دلیل کمبود معادن نقره در مصر، درهمای بطلمیوسی وزن کمتری نسبت به درمهای دیگر داشت و آنهایی که در مصر استفاده می شد از برنز ساخته می شدند. مقدار سکه های برنزی که در دوران حکومت بطلمیوس دوم در گردش بود، تا حدی به دلیل الزام به پرداخت مالیات با سکه، به شدت افزایش یافت. ماهیت فراگیر و در عین حال دست و پا گیر پول فیزیکی به این معنی بود که یک سیستم بانکی برای جمع آوری مالیات و اعطای وام اعتبار مورد نیاز بود.

بطلمیوس دوم بر تشکیل یک سیستم بانکی در مصر نظارت داشت که از سیستم آتن وام گرفته بود، اما جزئیات جدیدی را نیز اضافه کرد. هم بانک‌های دولتی و هم خصوصی وجود داشتند که از سوی شاه مجوز و حق امتیاز داشتند، با حداقل یک بانک در مرکز هر نوم (استان). بانک‌های سلطنتی مالیات سکه را جمع‌آوری کردند و بانک‌های سلطنتی و خصوصی به افراد خصوصی اعتبار و وام با نرخ گزاف 24 درصد اعطا کردند. نیازی به گفتن نیست که نرخ بهره بالا و ثابت مانع از توسعه اقتصاد اعتباری و بدهی شد.

در طول سلطنت بطلمیوس دوم، یک سیستم بانکی پیچیده در مصر ایجاد شد که از الگوی آتن الهام گرفت و در عین حال عناصر نوآورانه را در خود جای داد. این سیستم متشکل از بانک های دولتی و خصوصی بود که توسط ولیعهد مجاز و تنظیم می شد و حداقل یک بانک در مرکز هر استان فعالیت می کرد. بانک‌های سلطنتی مسئول جمع‌آوری مالیات بر سکه بودند، در حالی که بانک‌های سلطنتی و خصوصی به افراد اعتبار و وام می‌دادند، البته با نرخ سود 24%. این نرخ گزاف و غیرقابل انعطاف عملاً رشد اقتصاد مبتنی بر اعتبار در مصر را متوقف کرد.

بانکداری رومی و سیاست های پولی

همانطور که بطلمیوسی ها اقتصاد مصر را به گونه ای بازسازی کردند که بیشتر با اقتصاد یونان هماهنگ شود، رومی ها در حالی که از سوابق یونانی الهام می گرفتند، تغییرات بانکی و پولی خود را آغاز کردند.

اولین سکه های نقره رومی احتمالاً برای بزرگداشت تکمیل مسیر Via Appia از روم به Capua در سال 312 قبل از میلاد ضرب شده است. رومیان به جای استفاده از دراخمای رایج به عنوان پول استاندارد، دیناریوس نقره را به عنوان سکه استاندارد خود ایجاد کردند. رومی ها علاوه بر دناریوس، سسترسی را نیز ضرب می کردند که یک سکه برنزی بود. چهار سسترس برابر با یک دینار بود و به ترتیب زیر مس، که چهار تای آن برابر یک سسترس بود. سسترس به عنوان سکه که در بین سه فرقه ارزش داشت، رایج ترین سکه مورد استفاده برای معاملات فرد به فرد بود. سکه های رومی از نظر فنی ارزش وزن خود را در نقره، برنز یا مس داشتند، اما ایالت مقادیر زیادی طلا داشت. این سکه ها نیز توسط دولت ضرب شد، جایی که بانکداری رومی و تئوری پولی نشأت گرفت.

رومی ها عموماً بانکداری را حرفه ای پست می دانستند که همتراز بازیگری بود. این احتمالاً به این دلیل بود که کسب درآمد از سود وام به عنوان یک حرفه ناشایست تلقی می شد. همه بانک‌ها و بانک‌داران رومی از بهره سود نمی‌بردند، اما به نظر می‌رسد که چندین مورد از آنها سود می‌بردند و بسیاری از آنها از سیاست‌های پولی نسبتاً مدرن مانند بانکداری ذخیره کسری استفاده می‌کردند. این به سادگی به این معنی است که بانک هایی که این سیاست را اعمال می کنند، بخشی از ذخایر خود را با بهره وام می دهند. سوابق رومی نشان می دهد که وام ها به عنوان نام یا نومینا (نام) نامیده می شدند، زیرا به نام بدهکاران اشاره می کردند.

ساختار بانک های رومی مشابه مدل بطلمیوسی بود، به طوری که بانک دولتی انحصار ضربه سکه را در اختیار داشت اما به بانکداران خصوصی نیز این اجازه داد شد. بانک ها و بانکداران بر اساس عملکرد به دو دسته اصلی تقسیم شدند. Faeneratores وام دهندگانی بودند که بیشتر شبیه دلال‌ها و واسطه‌های مدرن عمل می‌کردند، در حالی که argentarii شبیه بانکداران سنتی بود.

منابع تاریخی اولیه بینشی در مورد عملیات بانکداری رومی و درک عمومی از این حرفه ارائه می دهند. سوئتونیوس، زندگی‌نامه‌نویس مشهور رومی در قرن اول میلادی، می نویسد که اعضای خانواده‌ دو تن از امپراتوران روم، در امور بانکی دخیل بودند. آگوستوس، که از 27 قبل از میلاد تا 14 پس از میلاد سلطنت کرد، پدربزرگی داشت که به عنوان “صرافی” شناخته می شد، که احتمالاً یک فانراتوره بود. علاوه بر این، سوتونیوس اشاره کرد که یکی از پدربزرگ های وسپاسیان، که از 69 تا 79 پس از میلاد حکومت می کرد، بعداً در میان هلوتی ها یک بانکدار شد. با کمال تعجب، حضور بانکداران در خانواده های این امپراتوران مانعی برای به قدرت رسیدن آنها نبود.

بدیهی است که بانکداری از نظر نحوه عملکرد و همچنین نحوه درک آن توسط مردم یک سیستم نسبتاً پیچیده بود.