مالاریا، آبله، فلج اطفال: بیماری ، عامل ویرانی زندگی در مصر باستان

یاد کردن از مصر باستان معمولاً تصاویری از اهرام عظیم و مقبره های گرانبها و طلایی را تداعی می کند.

مجله اینترنتی باستان شناس : دنیای نامرئی بیماری‌های عفونی زیربنای زندگی و مرگ در امتداد رود نیل بود. در واقع، ترس از بیماری چنان فراگیر بود که بر آداب و رسوم اجتماعی و مذهبی تأثیر گذاشت. حتی در مجسمه‌ها، بناهای تاریخی و قبرهای پادشاهی فراعنه نیز به چشم می‌خورد.

دانشمندان با مطالعه نمونه ها و اشیا باستانی چگونگی تاثیر بیماری ها بر زندگی در مصر باستان را کشف می کنند.

مالاریا ، توت عنخ آمون و نمونه های دیگر

مستقیم ترین شواهد اپیدمی در مصر باستان از شواهد اسکلتی و DNA به دست آمده از خود مومیایی ها ناشی می شود.

به عنوان مثال، DNA به دست آمده از مومیایی پسر فرعون توت عنخ آمون (1332-1323 قبل از میلاد) منجر به کشف او از مالاریا شد ، همراه با چندین مومیایی دیگر پادشاهی جدید (حدود 1800 قبل از میلاد).

در نمونه های دیگر:

شواهد اسکلتی و DNA یافت شده در شهر ابیدوس نشان می دهد که از هر چهار نفر یک نفر ممکن است مبتلا به سل بوده باشد.
مومیایی رامسس پنجم (حدود 1149-1145 قبل از میلاد) دارای زخم هایی است که نشان دهنده آبله است.
همسران منتوهوتپ دوم (حدود 2000 سال قبل از میلاد) با عجله در یک ” قبر دسته جمعی ” دفن شدند، که نشان می دهد یک بیماری همه گیر رخ داده است.
و مومیایی دو فرعون، سیپتا (1197-1191 قبل از میلاد) و خنوم-نخت (حدود 1800 سال قبل از میلاد)، با پای اکینوس تغییر شکل یافته که مشخصه بیماری ویروسی فلج اطفال است، پیدا شد.

نشانه های همه گیری ویرانگر

آمنهوتپ سوم نهمین فرعون از سلسله هجدهم بود و از حدود 1388 تا 1351 قبل از میلاد حکومت کرد.

دلایل متعددی وجود دارد که کارشناسان فکر می کنند سلطنت او با شیوع بیماری ویرانگر همراه بوده است. به عنوان مثال، دو حکاکی جداگانه از این زمان، یک کاهن و یک زوج سلطنتی را با پاهای فلج نشان می دهد.

مجسمه های الهه بیماری و سلامتی، سِخمت، نیز به میزان قابل توجهی افزایش یافت که نشان از تکیه بر حمایت الهی دارد.

یکی دیگر از نشانه‌های شیوع بالقوه بیماری بزرگ به شکل چیزی است که ممکن است یک مورد اولیه قرنطینه باشد، که در آن آمنهوتپ III کاخ خود را به مکان منزوی‌تر ملکاتا منتقل کرد. این امر با سوزاندن یک قبرستان کارگران در نزدیکی تبس نیز تأیید می شود.

هدایا و نذورات قبور نیز در این دوره کمتر و ساده تر بودند، که نشان می دهد نیاز به تدفین بیشتر در بازه زمانی کوتاه تری است. دلیل این تدفین ها را نمی توان به بروز جنگ ارتباط داد چرا که در این دوره صلح برقرار بوده است.

آیا بیماری باعث یکتاپرستی شد؟

پسر آمنووتپ – “شاه بدعت گذار” آخناتون (که پدر توت عنخ آمون نیز بود) – خدایان قدیمی مصر را رها کرد. در یکی از اولین موارد یکتاپرستی ، آخناتون پرستش خورشید را به عنوان دین رسمی دولتی معرفی کرد.

برخی از محققان بر این باورند که از دست دادن چشمگیر ایمان آخناتون ممکن است به دلیل بیماری ویرانگری باشد که او در دوران کودکی و در دوران سلطنت خود شاهد بود، به طوری که چندین فرزند و همسرش بر اثر بیماری مرده بودند. اما ما هنوز شواهد روشنی برای نقش بیماری در شکل دادن به الهیات او پیدا نکرده ایم.

همچنین هیچ مدرک DNA مستقیمی مبنی بر شیوع بیماری در زمان پدرش، آمنهوتپ III وجود ندارد. در نامه‌های آمنهوتپ سوم و آخناتون که با بابلی‌ها رد و بدل شده‌اند، تنها توصیف‌هایی از یک بیماری وجود دارد .

برای تایید یک شیوع تحت Amenhotep III، ابتدا باید DNA پاتوژن را در بقایای انسان از این زمان که در سایر مکان‌های دفن مصر و سایر بیماری‌های همه‌گیر یافت شده است، بازیابی کنیم .

همچنین، در حالی که بسیاری از اپیدمی‌های باستانی به عنوان “طاعون” نامیده می‌شوند، نمی‌توانیم تأیید کنیم که آیا همه‌گیری در مصر باستان واقعاً توسط Yersinia pestis، باکتری مسئول همه‌گیری طاعون بوبونیک مانند مرگ سیاه در اروپا (1347-1351) ایجاد شده است یا خیر.

گفتنی است، محققان تأیید کرده‌اند که موش‌های صحرایی نیل، که در زمان فراعنه گسترده بود، می‌توانست حامل عفونت یرسینیا باشد.

شیوع بیماری در دوران باستان چگونه مدیریت می شد؟

مانند همه گیری های مدرن، عواملی مانند رشد جمعیت ، بهداشت، تراکم جمعیت و لشکرکشی برای جنگ بر گسترش بیماری در مصر باستان تأثیر گذاشته است.

یک نمونه در مورد جنگ، گمان می‌رود که ارتش هیتی در اثر شیوع بیماری، زمانی که توسط فرعون مصری رامسس کبیر در نبرد کادش (1274 قبل از میلاد) شکست خورد، ضعیف شد.

طب مصری از جهاتی برای زمان خود پیشرفته بود. در حالی که این شیوع مدت ها قبل از تولید آنتی بیوتیک ها یا واکسن ها رخ داده است، شواهدی از اقدامات بهداشت عمومی مانند سوزاندن شهرها و قرنطینه کردن مردم وجود دارد. این نشان دهنده درک اساسی از چگونگی گسترش بیماری است.

بیماری‌های ناشی از میکروارگانیسم‌ها به‌عنوان ماوراء طبیعی یا به‌عنوان یک فساد هوا در نظر گرفته می‌شوند . این شبیه به سایر توضیحاتی است که در نقاط مختلف جهان قبل از رایج شدن نظریه میکروب در قرن نوزدهم انجام شد.

دنیای جدید، مشکلات قدیمی

بسیاری از شایع ترین بیماری هایی که دنیای باستان را گرفتار کرده اند هنوز با ما هستند.

به همراه توت عنخ آمون، تصور می‌شود تا 70 درصد از جمعیت مصر به مالاریا ناشی از انگل پلاسمودیوم فالسیپاروم آلوده شده‌اند که توسط انبوهی از پشه‌هایی که حوضچه‌های راکد دلتای نیل را اشغال کرده‌اند، منتشر شده‌اند.

امروزه مالاریا حدود 250 میلیون نفر را تحت تاثیر قرار می دهد که عمدتاً در کشورهای در حال توسعه هستند. سل سالانه جان بیش از یک میلیون نفر را می گیرد. و آبله و فلج اطفال به تازگی از طریق برنامه های واکسیناسیون ریشه کن یا کنترل شده اند.

هنوز کار بیشتری برای شناسایی عوامل بیماری زا در مومیایی های مصری انجام نشده است. این دانش می تواند روشن کند که چگونه، در طول تاریخ، افرادی مانند ما با این موجودات نامرئئ دست و پنجه نرم کرده اند.