باستانشناسان در غار تاریخی «هوله فلس» واقع در جنوبغربی آلمان، دو مجسمه کوچک پرنده را کشف کردند که حدود ۴۰ هزار سال پیش از عاج ماموت تراشیده شدهاند. این یافتههای خیرهکننده که متعلق به عصر یخبندان هستند، جزئیاتی حیرتانگیز از ساختار آناتومیک و رفتار پرندگان را در ابعادی کوچکتر از یک بند انگشت به نمایش میگذارند و فصل جدیدی در شناخت هنر انسانهای اولیه گشودهاند.
شاهکارهای مینیاتوری در دل غار یونسکو
تیمی از باستانشناسان دانشگاه تیوبینگن (University of Tübingen) حین کاوش در لایههای عمیق متعلق به دوره «اورینیاسی» (Aurignacian) در غار هوله فلس (Hohle Fels) — که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است — موفق به یافتن این مجسمههای ارزشمند شدند. با وجود اینکه اندازه این مجسمهها تنها در حد و اندازه یک ناخن است، دقت و ظرافت بهکاررفته در ساخت آنها نشاندهنده مشاهدهگری دقیق هنرمندان پیش از تاریخ از آناتومی و رفتار پرندگان است.
این یافتهها توسط پروفسور نیکلاس کونارد (Nicholas Conard)، سرپرست تیم کاوشهای باستانشناسی این منطقه، به عنوان «یافته سال» غار هوله فلس به جهان معرفی شدند.
یکی از مجسمهها پرندهای را در حال استراحت (احتمالاً نشستن بر روی لانه) نشان میدهد، در حالی که مجسمه دوم پرندهای را با بالهای گشوده به تصویر کشیده است. البته بخشی از بال چپ مجسمه دوم مفقود شده و قطعه آن هنوز پیدا نشده است.
باستانشناسان هنوز نمیدانند که آیا این دو مجسمه توسط یک فرد ساخته شدهاند یا خیر. اگرچه هر دو اثر از یک لایه باستانشناسی به دست آمدهاند، اما فاصله آنها از یکدیگر حدود ۱.۵ متر بوده و ممکن است در بازههای زمانی متفاوت یا حتی توسط نسلی دیگر تراشیده شده باشند.
کوچک ترین هنر پیکرتراشی شناخته شده عصر یخبندان

پرندهای که با بالهای باز تراشیده شده است، تنها ۲ سانتیمتر طول، ۱ سانتیمتر عرض و ۰.۵ سانتیمتر ارتفاع دارد. این اثر، کوچکترین مجسمه عصر یخبندان است که تا کنون در منطقه «یورا سوابی» (Swabian Jura) کشف شده است. لازم به ذکر است که اغلب آثار پیکرتراشی کشفشده در این منطقه ابعادی بین ۳ تا ۹ سانتیمتر دارند.
وزن این آثار نیز بسیار شگفتانگیز است؛ یکی از مجسمهها تنها ۱.۳ گرم و دیگری ۰.۷ گرم وزن دارد.
با این حال، ابعاد بسیار کوچک مانع از ثبت جزئیات ظریف آناتومیک نشده است:
- پرنده در حال استراحت دارای چشمهای گرد و برجسته است.
- پرنده با بالهای گشوده دارای منقاری کاملاً مشخص و خطوط موازی حکاکیشده روی بالهاست که نمادی از پرهای پرنده هستند.
پروفسور کونارد تاکید میکند که این مجسمهها مجسمهسازی سادهانگارانه نیستند؛ بلکه سازندگان آنها مشاهدات دقیق خود از حیوانات زنده را به تندیسهای عاجی بازآفرینی کردهاند، به طوری که حتی نوع رفتار و احتمالاً گونه پرنده نیز قابل تحلیل است.
ثبت پویایی و حرکت پرندگان در عصر یخبندان

اغلب مجسمههای حیوانی به دست آمده از عصر یخبندان در اروپا، حیوانات را در حالتهای ثابت و ایستاده نشان میدهند. اما این دو مجسمه جدید از این جهت استثنایی هستند که رفتارهای خاص حرکتی را بازنمایی میکنند:
- پرنده در حال استراحت: فرم بدن پهن و تخت دارد، سر نزدیک به بدن کشیده شده و پاها زیر بدن جمع شدهاند. پژوهشگران احتمال میدهند این حالت نشاندهنده پرندهای در حال جوجهکشی یا نشستن روی لانه باشد.
- پرنده با بالهای گشوده: دارای بالهای کاملاً باز و گردنی کشیده است. تعابیر مختلفی از این حالت وجود دارد؛ از پرواز یا فرود روی آب گرفته تا رفتارهای دفاعی یا جفتیابی.
اگرچه گونه دقیق پرندگان هنوز با قطعیت مشخص نشده، اما احتمال داده میشود که مربوط به «پتارمیگان» (Ptarmigan – نوعی باقرقره/کبک کوهی) باشد که استخوانهای آن به وفور در محوطههای باستانشناسی این منطقه یافت شده است. گزینههای دیگری مانند سیاهخروس و برخی پرندگان شکاری نیز مطرح هستند.
امضای هنری منحصربه فرد غار هوله فلس
این کشف، فرضیهای را تقویت میکند که طبق آن، محوطههای مختلف عصر یخبندان دارای سبکها و سنتهای هنری بومی و اختصاصی خود بودهاند.
حدود ۲۵ سال پیش نیز یک مجسمه پرنده آبی از عاج ماموت در غار هوله فلس کشف شده بود. با افزودن این دو مجسمه جدید، شمار مجسمههای پرنده به دست آمده از این غار به عدد ۳ میرسد. این در حالی است که سه محوطه باستانشناسی مهم دیگر در این منطقه یونسکو، آثار متعددی از ماموتها، شیرهای غارنشین، اسبهای وحشی و حیوانات دیگر را به دست دادهاند، اما هیچ مجسمهای از پرندگان در آنها یافت نشده است.
این الگو نشان میدهد که هنرمندان غار هوله فلس علاقه ویژهای به پرندگان داشتهاند. جوامع پیش از تاریخ ممکن است حیوانات خاصی را به عنوان نمادهای ارزشمند خود انتخاب کرده باشند که این امر به هر محوطه باستانی، «امضای هنری» منحصربهفردی میبخشیده است.
هنوز مشخص نیست که چرا پرندگان ۴۰ هزار سال پیش برای شکارچی-گردآورندگان غار هوله فلس تا این حد اهمیت داشتهاند؛ شاید این آثار به عنوان طلسمهای شخصی، نمادهای گروهی یا ابزارهایی در مناسک و داستانهای اساطیری استفاده میشدهاند.
نمایش عمومی در موزه بلائوبویرن
این دو مجسمه ارزشمند در موزه هنر پیش از تاریخ و عصر یخبندان در بلائوبویرن (Blaubeuren) — در نزدیکی محل کشف خود — به نمایش گذاشته شدهاند. این آثار محور اصلی نمایشگاهی با عنوان «سبک چون پر، سنگین از پژوهش: کشف پرندگان مینیاتوری هنر عصر یخبندان» هستند که تا آوریل ۲۰۲۷ پذیرای علاقهمندان به تاریخ و باستانشناسی خواهد بود.

















سوال پیش میاد خود عاج برای ۴۰ هزار سال قبل است و یا کسی ک نقش را ساخته چون نقش را کنمیشه تخمین زد
سوال پیش میاد خود عاج برای ۴۰ هزار سال قبل است و یا کسی ک نقش را ساخته چون نقش را کنمیشه تخمین زد