راز شنل طلایی ۴ هزار ساله : کشف مجلل ترین گنجینه عصر برنز در ولز

مجله اینترنتی باستان‌ شناس | در سال ۱۸۳۳، چند کارگر در این منطقه مشغول خاک‌ برداری بودند که ناگهان دیواره یک تپه باستانی فرو ریخت و گنجینه‌ای خیره‌ کننده از اعماق تاریخ نمایان شد. در میان این یافته‌ها، یک لباس مجلل و یکپارچه از طلای خالص به نام «شنل طلایی مولد» (The Mold Gold Cape) وجود داشت که چشمان باستان‌شناسان جهان را خیره کرد. از آن زمان به بعد، این گورپشته متعلق به عصر برنز، ذهن تاریخ‌ دانان را به خود مشغول کرده است؛ با این حال، در قلب این مکان رمزی نهفته است که شاید هرگز گشوده نشود.

گنجینه طلایی در تپه گابلین‌ها

تپه گابلین‌ها ( تپه اجنه ) یا همان برین ایر الیلون در زبان ولزی، یک تپه تدفین باستانی است که قدمت آن به حدود ۱۹۰۰ تا ۱۶۰۰ پیش از میلاد (نزدیک به ۴۰۰۰ سال قبل) بازمی‌گردد.

همه چیز از زمانی شروع شد که کارگران به طور اتفاقی وارد این تپه باستانی شدند. با کشف شنل طلایی مولد، این مکان به سرعت در صدر اخبار باستان‌شناسی جهان قرار گرفت. این شنل از ورقه‌های طلایی ساخته شده که با ضربات ظریف چکش شکل گرفته و با الگوها و نوارهای بسیار پیچیده تزیین شده است. این اثر را یکی از خیره‌کننده‌ترین نمونه‌های فلزکاری با ورق طلا در دوران پیش از تاریخ می‌دانند و هیچ نمونه مشابه دیگری در جهان برای آن یافت نشده است.

این شنل روی جسدی قرار داشت که درون یک گور سنگیِ ناهموار دفن شده بود. متأسفانه در جریان خاک‌برداری غیرمستند و قدیمی آن زمان، هم جسد و هم شنل آسیب شدیدی دیدند. شنل تکه‌تکه و میان افراد مختلف پخش شد و سال‌ها طول کشید تا قطعات آن دوباره جمع‌آوری و بازسازی شود. امروزه بخش اصلی این اثر ارزشمند در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود.

باستان‌شناسان تخمین می‌زنند که این شنل در اصل با ۲۰۰ تا ۳۰۰ مهره تزیین شده بود، اما امروز تنها یک مهره از آن باقی مانده است. همچنین تکه‌هایی از یک پارچه ضخیم و ۱۶ قطعه ورقه برنزی در کنار آن پیدا شد که نشان می‌دهد احتمالاً این پارچه و برنز به عنوان آستر و تکیه‌گاه در پشت شنل طلایی متصل شده بودند تا ایستایی بهتری روی بدن داشته باشد.

ابعاد و ویژگی‌های ظاهری؛ این لباس مال چه کسی بود؟

• عرض کامل: ۴۵۸ میلی‌متر
• اندازه دور سینه: بسیار ظریف و کوچک
• صاحب لباس: ابعاد این شنل نشان می‌دهد که برای یک نوجوان یا یک زن لاغراندام ساخته شده است. هرچند جنسیت صاحب گور هنوز به طور قطعی مشخص نیست، اما مقایسه با دیگر گورهای شاهانه عصر برنز در بریتانیا، احتمال زن بودن او را بالا می‌برد.
• یافته‌های جانبی: سفال‌های باستانی، ابزارهای سنگی و ظروف حاوی خاکستر انسان.

کیفیت استثنایی و ارزش مادی این شنل نشان می‌دهد که توسط یک فرهنگ بسیار ثروتمند و پیشرفته ساخته شده است. تاریخ‌دانان احتمال می‌دهند فرد مدفون در این تپه، ارتباط نزدیکی با معادن مشهور و ثروتمند مس «گریت اورم» (Great Orme) در شمال ولز داشته که در آن دوران قطب اقتصادی منطقه بوده است.

رازهای پنهان در تار و پود طلا

این شنل از یک تکه شمش واحد از طلای بسیار خالص و باکیفیت، با تکنیک چکش‌کاریِ مداوم ساخته شده است؛ فرآیندی که فرساینده، زمان‌بر و نیازمند مهارتی استادانه بوده است. پس از فرم‌دهی، با استفاده از تکنیک پیشرفته قلم‌زنی برجسته (Repoussé)، تمام سطح آن با حلقه‌های هم‌مرکز از الگوهای دایره‌ای و نواری پوشانده شد، به طوری که حتی یک سانتی‌متر طلا به صورت ساده رها نشده است. طرح روی آن به طرز عجیبی شبیه به رشته‌های مهره یا چین‌و‌شکن‌های یک لباس پارچه‌ای گران‌بها به نظر می‌رسد.

نکته جالب اینجاست که در طراحی این اثر، آمیزه‌ای از هنرهای بومی و اروپایی دیده می‌شود؛ الگوهایی مشابه با فلزکاری‌های عصر برنز در شرق فرانسه، اروپای مرکزی و همچنین فرهنگ‌های جنوب انگلستان. این شنل در واقع آخرین اثر بزرگ ورق‌کاری طلا در هزاره دوم پیش از میلاد است و پس از آن، این تمدن به سرعت ناپدید شد؛ چرا که آثار طلایی دوره‌های بعدی بسیار ساده‌تر و به شکل دستبندها و حلقه‌های ضخیم توده‌ای هستند.

وجود ابزارهای سنگی و سفال‌ها در کنار این جسد، گواهی بر عقاید مذهبی عمیق این مردم است. دفن گنجینه‌ها و وسایل کاربردی همراه با مردگان نشان می‌دهد که آن‌ها به زندگی پس از مرگ باور داشته و معتقد بودند که متوفی باید با نشانه‌های قدرت و ثروت خود قدم به جهان بعدی بگذارد.

چرا این گنجینه در این مکان دفن شد؟

درباره علت دفن چنین اثر ارزشمندی فرضیات مختلفی مطرح است:

۱. نماد قدرت و جایگاه اجتماعی: فرضیه اول می‌گوید این شنل به عنوان نمادی از ثروت افسانه‌ای، قدرت و اعتبار سیاسی فرد دفن شده است تا جایگاه والای او را در دنیای پس از مرگ تضمین کند. ۲. کاربرد آیینی و مذهبی: طرح‌های نمادین روی شنل این احتمال را تقویت می‌کند که این لباس یک اثر مقدس بوده که تنها در مراسم‌های مذهبی خاص، جشن‌های شاهانه یا مناسک تدفین مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

تپه گابلین‌ها با تمام رازهای مگویش، یادآوری باشکوه از گذشته اسرارآمیز و غنی ولز است؛ پنجره‌ای رو به زندگی، باورها و هنر نیاکان باستانی ما که پس از ۴۰۰۰ سال هنوز تلالو و درخشش خود را از دست نداده است.

سوالات متداول