مجله اینترنتی باستانشناس | قدیمیترین کتیبه در میان این یافتهها به سال ۷۲۲ میلادی بازمیگردد و روایتی از تخریب کلیسای «مور آدای» در آن سال و بازسازی مجدد آن به همت کشیشان منطقه را نقل میکند.
این یافتههای ارزشمند زمانی نمایان شد که شهرداری مدیات در حال زیرسازی و تسطیح زمین با ماشینآلات سنگین در محله روستایی «اورتاجا» بود. در مرحله اول ۱۱ بلوک سنگی و با توسعه بررسیها در اطراف محل، ۲ بلوک دیگر کشف شد تا در مجموع ۱۳ بلوک سنگی منقوش مستندسازی شود. این آثار تحت نظارت مدیریت موزه ماردین و توسط تیمهای کارشناسی به این موزه منتقل شده و منطقه مورد نظر تحت حفاظت قرار گرفته است.
در جستجوی ردپای کلیسای «مور آدای»
مروان یاووز، کارشناس تاریخ هنر و مسئول دفتر حفاظت و نظارت شهرداری مدیات، اشاره میکند که این بلوکهای سنگی به احتمال بسیار زیاد متعلق به محوطه کلیسای تاریخی مور آدای (Mor Aday) در این منطقه بودهاند. بخشی از این سنگها نیز به عنوان سنگ قبر استفاده شدهاند.
آدم چوشکون، مدیر موزه نقرهکاری (تلکاری) شهرداری مدیات و هماهنگکننده موسسه طور عبدین، درباره این کتیبهها میگوید:
«خطوط روی این سنگها به شیوه استرانگلو (Estrangelo) که قدیمیترین فرم نگارش زبان سریانی است، نوشته شدهاند. بررسیها نشان میدهد این کتیبهها در فواصل زمانی مختلف بین سدههای ۸ تا ۱۴ میلادی نگاشته شدهاند. در سنت کلیساهای سریانی، روحانیون متوفی معمولاً در بخشی از خود کلیسا دفن میشدند؛ بنابراین بخشی از این یافتهها سنگ مزار هستند که نام روحانیونی همچون گابریل، دانیال، شموئل و سالیبا روی آنها حک شده است. همچنین نام کاتب و حکاک این متنها شخصی به نام “موشه” ذکر شده است.»
کتیبه سال ۷۲۲ میلادی؛ قدیمیترین سند منطقه

قدیمیترین کتیبه کشفشده، بر اساس سیستم گاهشماری «سال یونانی» (که در منابع سریانی رایج است) به سال ۱۰۸۳ تقویم خودشان تاریخگذاری شده که با تطبیق تقویمها، برابر با سال ۷۲۲ میلادی است. به گفته چوشکون، این اثر قدیمیترین کتیبه سریانی کشفشده در این منطقه تا به امروز به شمار میرود.
این کتیبه اطلاعات بسیار مهمی درباره سرنوشت کلیسا به ما میدهد. سال ۷۲۲ میلادی مصادف با اواسط دوران خلافت امویان است؛ زمانی که جنوب شرقی آناتولی منطقه مرزی و حساس میان جهان اسلام و امپراتوری بیزانس (روم شرقی) بود. جامعه مسیحیان سریانی در این دوران تلاش میکردند با نظم سیاسی جدید همزیستی داشته و هویت مذهبی و فرهنگی خود را حفظ کنند. این کتیبه که گواهی میدهد کلیسا در سال ۷۲۲ تخریب شده و سپس با همکاری کشیشان محلی دوباره سرپا شده است، سندی عینی از پایداری و زندگی روزمره این جامعه در دل تحولات بزرگ سیاسی آن دوران است.
خط استرانگلو و منطقه تاریخی طور عبدین
خط استرانگلو (Estrangelo) که این کتیبهها با آن نگاشته شدهاند، هندسیترین، زاویهدارترین و باستانیترین فرم خط سریانی است که در سدههای نخستین میلادی برای بناهای یادبود و نسخههای خطی مقدس به کار میرفت.
شهرستان مدیات به عنوان مرکز فرهنگی منطقه طور عبدین (Tur Abdin) شناخته میشود؛ واژهای که در زبان سریانی به معنای «کوه صومعهنشینان» یا «کوه بندگان خدا» است. طور عبدین در طول تاریخ یکی از مهمترین کانونهای فرهنگ مسیحیت ارتدکس سریانی بوده و از سده چهارم میلادی صومعهها و کلیساهای متعددی در آن شکل گرفته است.
کلیسای مور آدای نیز که قدمت اولیه ساخت آن به سده ۴ یا ۵ میلادی بازمیگردد، در طول تاریخ بارها تخریب و بازسازی شده است و کتیبه جدید، یکی از این دورههای بازسازی را مستند میکند. جالب اینجاست که تصاویر این کلیسا در آرشیو سال ۱۹۱۱ گرترود بل (باستانشناس و دیپلمات مشهور بریتانیایی) وجود دارد و بر اساس تاریخ شفاهی محلی، بقایای خرابهها و برخی کتیبههای آن تا دهه ۱۹۶۰ میلادی نیز در منطقه قابل مشاهده بوده است.
با انتقال این بلوکها به موزه ماردین، پژوهشهای تخصصیتر روی خوانش کامل نامها، گاهشماری دقیقتر و روشن شدن زوایای تاریک تاریخ این کلیسا آغاز شده است که میتواند منابع ارزشمندی درباره زندگی مذهبی، معماری کلیسایی و شیوههای زبانی جوامع سریانی در دوران اواخر باستان و قرون وسطی ارائه دهد.

















ارسال دیدگاه