کاوش در گنجینه محتوا

چه چیزی درباره ایران باستان می‌خواهید بدانید؟

میان مقاله‌ها، خبرها، ویدیوها و پرونده‌های تاریخی جستجو کنید.

پیشنهادهای جستجو:
از بغداد تا دانمارک

چگونه سکه های جهان اسلام به ضرب اولین پول وایکینگ ها کمک کرد؟

تبلیغ
چگونه سکه های جهان اسلام به ضرب اولین پول وایکینگ ها کمک کرد؟
بر اساس یک مطالعه جدید، نقره به‌کاررفته در یک گنجینه متعلق به عصر وایکینگ‌ها در دانمارک، از ذوب کردن سکه‌هایی به دست آمده که از جهان اسلامِ آن روزگار به این مناطق دوردست رسیده بودند.

مجله اینترنتی باستان‌شناس | مطالعات جدید نشان می‌دهد که برخی از نخستین «پنی‌ها» (Pennies) یا سکه‌های وایکینگی با استفاده از نقره حاصل از ذوب سکه‌های جهان اسلام ساخته شده‌اند. این یافته، روابط و مبادلات مالی میان وایکینگ‌های اولیه و جهان اسلام را تأیید می‌کند؛ مبادلاتی که به احتمال زیاد از طریق مسیرهای تجاری طولانی‌مدت شکل گرفته بود.

این سکه‌های نقره بخشی از «گنجینه دامهوس» (Damhus Hoard) هستند؛ مجموعه‌ای شامل ۲۲۶ پنی عصر وایکینگ‌ها که در سال ۲۰۱۸ در نزدیکی شهر «ریبه» (Ribe) در شبه‌جزیره یوتلاند دانمارک کشف شد. بر اساس پژوهشی که در مجله علمی Archaeometry منتشر شده است، قدمت این گنجینه به سال‌های ۸۳۰ تا ۸۵۰ میلادی بازمی‌گردد که همین موضوع، این قطعات نقره را به یکی از قدیمی‌ترین سکه‌های وایکینگی کشف‌شده تا به امروز تبدیل می‌کند.

«توماس بیرچ» (Thomas Birch)، باستان‌شناس موزه ملی دانمارک و نویسنده اصلی این پژوهش، توضیح می‌دهد که اگرچه این سکه‌ها به طور رسمی «پنی» نامیده می‌شوند، اما ارزش آن‌ها در قرن نهم میلادی (به دلیل وزن نقره خالصشان) بسیار بیشتر از پنی‌های امروزی بوده است. او می‌گوید: «ریشه این واژه از کلمه انگلیسی باستان pening (مشابه Pfennig در آلمانی علیا) گرفته شده است. در آن زمان، تنها یک pening برای خرید نان، نوشیدنی یا ابزارهای ساده کشاورزی کافی بود.»

این سکه‌های باستانی پس از گذشت بیش از ۱۰۰۰ سال ماندن در زیر خاک، به شکل شگفت‌انگیزی سالم باقی مانده‌اند. روی یک طرف سکه‌ها تصویری دیده می‌شود که گفته می‌شود نمادی از «وودان» یا «اودین» (خدای ارشد اساطیر اسکاندیناوی) است و در طرف دیگر، نقش یک گوزن حک شده است.

گنجینه وایکینگ‌ها؛ تولید انبوه در یک ضرابخانه باستانی

نکته کلیدی اینجاست که قالب‌های مهروموم سکه‌ها به مرور زمان و بر اثر فرسودگی، با قالب‌های مشابه جایگزین می‌شدند؛ این تعویض‌ها تغییرات بسیار جزئی روی سکه‌ها ایجاد کرده که دانشمندان امروزی می‌توانند آن‌ها را شناسایی کنند. بیرچ و تیمش با بررسی این جزئیات متوجه شدند که حداقل از ۳۰ قالب مختلف برای ضرب این سکه‌ها استفاده شده است. آن‌ها تخمین می‌زنند که صدها هزار نمونه از این پنی‌های نقره‌ای در تنها ضرابخانه شهر «ریبه» (که در آن دوران یکی از سکونتگاه‌های بزرگ و مهم بود) تولید شده است.

دانمارک در اوایل قرون وسطی مرکز جهان نورس (اسکاندیناوی) بود. غارتگرانی که از سواحل اسکاندیناوی برمی‌خاستند، با اقتباس از واژه نورس باستانِ vikingr (به معنی راهزن یا دزد دریایی)، «وایکینگ» نامیده شدند. آن‌ها در سال ۷۹۳ میلادی با حمله به راهبان مسیحی در جزیره لیندیس‌فارن انگلیس به شهرت (و بدنامی) رسیدند؛ رویدادی که آغازگر «عصر وایکینگ‌ها» شد. این دوران سرانجام در سال ۱۰۶۶، با شکست ارتش وایکینگ‌ها در نبرد استمفورد بریج انگلیس به پایان رسید.

نقره‌های باستانی اسلام در دستان وایکینگ‌ها

به گفته بیرچ، گنجینه دامهوس متعلق به زمانی است که دانمارک هنوز میان پادشاهان مشرک نورس تقسیم شده بود؛ یعنی بیش از ۱۰۰ سال پیش از آنکه این سرزمین توسط «هارالد دندان‌آبی» متحد و مسیحی شود.

محققان با بررسی ۲۵ سکه از این مجموعه به کمک فناوری فلورسانس اشعه ایکس (XRF) و دیگر تکنیک‌های آزمایشگاهی، ایزوتوپ‌های عناصر کمیاب موجود در نقره را تجزیه و تحلیل کردند. نتایج شگفت‌انگیز بود: در برخی موارد، بیش از نیمی از این فلز گران‌بها از سکه‌های نقره اسلامی معروف به «درهم» تأمین شده بود.

بیرچ می‌گوید: «این سکه‌های وایکینگی احتمالاً از شمش‌های نقره‌ای ضرب شده‌اند که در خارج از اسکاندیناوی و از طریق ذوب انبوه سکه‌های اسلامی تولید و سپس به ضرابخانه باستانی ریبه تجارت می‌شدند. این نقره پیش از رسیدن به اینجا، چرخه حیات خود را داشته است؛ یعنی مستقیماً از معدن استخراج نشده، بلکه ابتدا به درهم تبدیل شده و سپس در دیگی در یک نقطه از جهان ذوب شده است.»

او در پایان اشاره می‌کند که سکه‌های گنجینه دامهوس دقیقاً متعلق به همان دورانی هستند که ورود نقره از جهان اسلام به دنیای وایکینگ‌ها در حال رواج بود؛ چرا که جواهرات اسلامی متعلق به آن دوره نیز در اسکاندیناوی کشف شده‌اند. بیرچ می‌گوید: «ما دقیقاً در نقطه عطف ورود نقره اسلامی به این منطقه هستیم. اگر این سکه‌ها در شمار صدها هزار قطعه ضرب می‌شده‌اند، این یعنی حجم عظیمی از نقره اسلامی به دنیای وایکینگ‌ها سرازیر شده بود.»

یک نکته برای میراث ایران آگاهی، حفاظت علمی و آینده گردشگری فرهنگی

پیشنهاد مطالعه

تازه‌ها

پربازدیدترین‌ها

ارسال دیدگاه