نقش فلات ایران در دگرگشت انسان‌های اولیه و انقراض غم‌انگیز نئاندرتال‌ها

تحلیل‌های گروه خونی و توالی‌یابی ژنوم ۲۲ انسان مدرن و ۱۴ نئاندرتالی که در بازه زمانی ۱۲۰ تا ۲۲ هزار سال پیش می‌زیستند، نشان می‌دهد که تغییرات سریع در گلبول‌های قرمز خون انسان‌های مدرن پس از مهاجرت از آفریقا به بقای آن‌ها کمک کرده، در حالی که نئاندرتال‌ها بدون تغییر باقی مانده و منقرض شدند. یک مطالعه جدید این تغییرات را به عنوان عامل اصلی در این فرآیند شناسایی کرده است.

مجله اینترنتی باستان شناس : بر اساس یافته‌ها، انسان‌های هوشمند پس از مهاجرت از آفریقا به اوراسیا، واریانت‌های ژنتیکی جدیدی برای سیستم گروه خونی Rh (آلل‌های RHD و RHCE) توسعه دادند که در نئاندرتال‌هایی که از مدت‌ها پیش در اوراسیا ساکن بودند وجود نداشت. این آلل‌های جدید در جمعیت‌های جنوب صحرای آفریقا نیز یافت نمی‌شوند، که نشان‌گر تغییرات ژنتیکی سریع پس از مهاجرت انسان‌های هوشمند است.

بر اساس نتایج، نئاندرتال‌ها نوعی نادر از آنتی‌ژن RhD داشتند که در انسان‌های مدرن کمیاب است و با انواع RhD در دنیسوواها یا هومو ساپینس‌های اولیه سازگار نیست. همچنین سه گروه خونی شناسایی شده که اکنون در انسان‌های مدرن وجود ندارند و احتمالا متعلق به دودمانی منقرض شده هستند.

در صورت ناسازگاری Rh بین مادر (با Rh منفی) و جنین(با Rh مثبت)، سیستم ایمنی مادر، آنتی‌بادی تولید کرده و به سلول‌های خونی جنین حمله کرده و می‌تواند منجر به بیماری همولیتیک نوزاد شود.

در هر مورد از آمیزش نئاندرتال‌ها با هومو ساپینس یا دنیسوواها، خطر بالای بیماری همولیتیک نوزاد وجود داشت. این بیماری می‌تواند منجر به زردی، کم‌خونی شدید، آسیب مغزی و نهایتا مرگ شود و بدین ترتیب به نابودی جمعیت نئاندرتال‌ها کمک کرده باشد.

تنوع Rh در انسان‌های امروزی از اجداد اولیه انسان‌ها ناشی می‌شود که این تنوع احتمالا پس از خروج از آفریقا و زندگی در فلات ایران شکل گرفته است. در مقابل، نئاندرتال‌ها انواع Rh سازگار با یکدیگر را داشتند که طی ۸۰ هزار سال گذشته تقریبا بدون تغییر باقی مانده است.

در حالی که انزوای نسبی نئاندرتال‌ها می‌تواند توضیح دهد چرا سلول‌های خونی آن‌ها طی سال‌ها تغییر چندانی نکرده است، هنوز پرسش‌هایی درباره دلیل تنوع و تغییر سریع سلول‌های خونی انسان‌های اولیه در بازه‌ای حداقل ۱۵ هزار ساله وجود دارد. محققین معتقدند که تنوع ژنتیکی به دلیل گسترش جمعیتی انسان‌های اولیه بوده و محیط‌های جدید اوراسیا احتمالا به حفظ این تغییرات در نسل‌های بعدی کمک کرده است.

🖋 سحر مرتضی نژاد