کوروش نامه: گزنفون درباره کوروش کبیر چه نوشت؟

ستایش از کوروش بزرگ، بنیانگذار امپراتوری هخامنشی ایران، باعث شد که گزنفون، سرباز، سیاست مدار و تاریخ نگار آتنی، کتاب “کوروش‌ نامه” را تالیف کند.

مجله اینترنتی باستان شناس : کوروپدیا، یا “کوروش نامه” ، ترکیبی جذاب از واقعیت و داستان است که شرح مفصلی از زندگی کوروش کبیر، بنیانگذار مشهور امپراتوری هخامنشی ارائه می دهد. این اثر که توسط تاریخ‌نگار، سرباز و دولتمرد یونانی آتنی‌الاصل، گزنفون نوشته شده است، چشم‌اندازی بی‌نظیر از شخصیت افسانه‌ای کورش دوم را ارائه می‌کند که در سراسر خاور نزدیک باستان و نواحی مدیترانه مورد تحسین قرار می‌گرفت.

هدف گزنفون. از نگارش کوروپدیا صرفاً ارائه زندگینامه کوروش نبود، بلکه بیشتر برای آموزش و روشنگری خوانندگان اش، به ویژه نخبگان یونانی، در مورد مسائل سیاسی و اخلاقی بود. گزنفون از طریق این روایت تا حدی تخیلی، به دنبال ارائه آموزش ها و بینش های ارزشمندی بود که برای مخاطبانش در زندگی و تلاش هایشان سودمند باشد.

علی رغم هدف آموزشی، کوروش‌نامه همچنان تصویری متقاعد کننده و روشنگر از زندگی کوروش کبیر است. دستاوردهای کوروش کبیر نگاهی اجمالی به دنیای ایران باستان و میراث قابل توجه یکی از تأثیرگذارترین رهبران تاریخ ارائه می دهد.

کوروش کبیر : موضوع کوروش‌نامه

کوروش کبیر (م. ۶۰۰ تا ۵۳۰ پیش از میلاد)بنیانگذار امپراتوری هخامنشی بود. او قلمرویی را خلق کرد که در آن زمان بزرگ ترین امپراتوری جهان بود.کوروش امپراتوری ماد، امپراتوری لیدیه و امپراتوری نو – بابلی را فتح کرد به طوری که قلمرو او از رود سند تا دریای مدیترانه گسترش یافت. کوروش بزرگ گارد جاویدان معروف را به وجود آورد، یک واحد نخبه متشکل از ۱۰،۰۰۰ سرباز.

بعدها کوروش بزرگ در آسیای میانه لشکرکشی کرد و در آنجا با ماساژت‌ها، قبیله چادرنشین سکایی ، جنگید. براساس منابع معتبر، این لشکرکشی با شکست و مرگ او به پایان رسید؛ هرچند برخی ادعا می کنند که او به پایتخت خود بازگشته و در آنجا درگذشته است.

کوروش کبیر در کنار فتوحاتش، به خاطر دستاوردهای گوناگون دیگری نیز شهرت دارد. او یک سیستم کارآمد حکومتی برای امپراتوری خود بر اساس واحدهای سیاسی ساتراپی ایجاد کرد. او همچنین احکامی صادر کرد که سیاست مدارای مذهبی را ایجاد و به یهودیان اجازه داد در قلمرو سیاسی حکومتش ساکن شوند. در نتیجه، فیلسوفان، سیاستمداران و ژنرال‌ها مدت‌هاست که کوروش کبیر را تحسین می‌کنند و حتی در دوران مدرن به دنبال تقلید از آن بوده‌اند.

گزنفون: نویسنده کوروپدیا ( کوروش نامه )

گزنفون، یونانی آتنی الاصل که از حدود 430 تا 354 قبل از میلاد می زیست، معاصر کوروش کبیر (حدود 600-530 ق.م) نبود. با این حال، او درک عمیقی از ایران هخامنشی و خاندان سلطنتی آن داشت. گزنفون در جوانی کار خود را به عنوان یک سرباز معمولی آغاز کرد و سپس به رهبری گروهی از مزدوران یونانی معروف به “ده هزار” رسید. این سربازان فریب خوردند و در طول یک جنگ داخلی در قلمرو هخامنشیان درگیر شدند.

گزنفون پس از رهبری “ده هزار” در یک لشگرکشی دشوار ، به سپاه اسپارتی پیوست که در آسیای صغیر اردو زده بودند. در این زمان، او به جنگ با شهر زادگاهش آتن پرداخت و در نتیجه احتمالا تبعید شد. سپس به ملکی در نزدیکی المپیا نقل مکان کرد که اسپارتی ها در اختیار او قرار دادند.

گزنفون به احتمال زیاد کوروش نامه را به همراه مجموعه ای از آثار دیگر در زمان تبعید تالیف کرد. گزنفون به عنوان یک فیلسوف و مورخ به خوبی آموزش دیده بود.او در جوانی شاگرد و دوست سقراط بود که شاید دلیل دیگری برای تبعید او باشد. آموزش و تجربیات شخصی ، او را به یکی از بزرگترین نویسندگان دوران باستان تبدیل کرد ، آثار او موضوعات متعددی را در بر می گیرد. استعداد او در کوروش نامه کاملاً به نمایش گذاشته شده است.

دسته بندی کوروش نامه

اگر چه روایت کوروش نسبتا ساده است، توصیفی از یک حاکم ایده آل، است . کوروش نامه با هیچ یک از گونه های شناخته شده متون کلاسیک سازگاری ندارد. این کتاب به عنوان یک زندگی نامه، یک رمان ، یک بیانیه درباره حکومت ، یا یک اثر فلسفی تفسیر شده است. انگیزه گزنفون از نوشتن کوروش نامه مشخص نیست، هر چند به نظر می رسد که او این اثر را برای آموزش اخلاقی به مخاطبانش در نظر داشته است. در این مورد، نزدیک ترین معادل ادبی آن، ژانر قرون وسطایی “آینه هایی برای شاهزادگان” خواهد بود. هدف آن ها ایجاد تصاویری از حاکمان برای تقلید یا اجتناب بود.

به عنوان یک اثر کاملا تاریخی، ارزش کوروش نامه سوال برانگیز است. بیشتر محققان بر این باورند که گزنفون کوروش را یک اثر صرفا تاریخی نمی دانسته است. گزنفون (ج. ۴۳۰ – ۳۵۴ پیش از میلاد)و کوروش بزرگ (م. ۶۰۰ تا ۵۳۰ پیش از میلاد)معاصر نبودند، بنابراین کار براساس دانش دست اول نبود. برخی از آنچه که در کوروش نامه توصیف شده، احتمالا منعکس کننده رویدادها و اقدامات معاصر دربار هخامنشی ایران در زمان خود گزنفون بوده است. رویدادها یا افراد متعددی در کوروش نامه توصیف شده اند که در جای دیگر نمی توان آن ها را تایید کرد و برخی از توصیف ها نادرست هستند. در نتیجه، اعتبار کوروش به عنوان منبعی برای تاریخ ایران هخامنشی به طور معمول زیر سوال رفته است.

کوروش و نظام آموزشی

کوروش نامه از هشت فصل به همراه یک خاتمه تشکیل شده است که بعداً اضافه شده و در فصل هشتم گنجانده شده است. فصل اول به تربیت کوروش کبیر می پردازد، در حالی که فصل های بعدی جزئیات بقیه زندگی او را شرح می دهد. حسن ختام این کتاب ارزیابی تاسف‌باری از جامعه ایرانی هخامنشی در قرن چهارم ارائه می‌کند.

گزنوفون، نویسنده، در فصل اول نشان می‌دهد که کوروش نامه در ابتدا به عنوان تأملی در مورد اینکه چرا برخی از حاکمان با میل اطاعت می شوند و برخی دیگر خیر، آغاز شده است.او تأکید می کند که در حالی که اکثر افراد به طور طبیعی از رهبران خود پیروی نمی کنند، کوروش کبیر یک فرمانروای استثنایی برجسته بود که الهام بخش اطاعت در میان مردم خود شد.

بقیه فصل اول به شرح اصل و نسب کوروش کبیر و نظام آموزشی ایرانی می پردازد، حداقل آنطور که گزنفون آن را فهمیده است. توصیف گزنفون از جامعه ایرانی پیش از شاهنشاهی توسط بسیاری از محققان غیرعادی تلقی می شود. به نظر می‌رسد که منعکس‌کننده سنت‌های اسپارتا، دولت شهری یونانی است که گزنفون با آن ارتباط بسیار نزدیکی داشت و سنت‌های گزنفون در اثر دیگرش، قانون اساسی Lacedaemon ، شرح داده است. اولین فصل کوروش نامه دوران کوروش کبیر را در دربار پدربزرگ مادری‌اش، فرمانروای مادها، آستیاگ توصیف می‌کند.

فتوحات کوروش

فصل دوم تا هفتم، زندگی کوروش کبیر را از یک کارگزار مادی تا موسس بزرگترین امپراتوری که جهان تا به حال دیده است، در برمی گیرد. در این بخش، گزارش‌های مربوط به مسائل نظامی با داستان‌هایی که ظاهراً از سنت‌های روایی شرقی وام گرفته شده‌اند، آمیخته شده است. فصل دوم کوروش نامه سازماندهی مجدد و اصلاح ارتش ایران توسط کوروش کبیر را توصیف می کند که منجر به یک سیستم نظامی دقیق شده است. درفصل سوم کوروش کبیر فتوحات خود را آغاز می کند. کوروش نامه شرح می دهد که چگونه کوروش کبیر به تسخیر سکاها (مادها) و ارمنیان (لیدی ها) ادامه داد. فصل های چهارم تا ششم به جنگ‌های کوروش کبیر با آشور (بابل) می‌پردازد که در فصل هفتم با فتح نهایی آن به اوج می‌رسد.

کوروش نامه و گزنفون برای ترسیم کوروش کبیر به عنوان نمونه ای از فضایل کلاسیک تلاش زیادی می کنند. او به عنوان یک دست نشانده وفادار مادها به تصویر کشیده می شود که از جانب آنها علیه بابلی های متجاوز و مدعی عمل می کند. با این حال، روش های او به بهترین وجه به عنوان ماکیاولی توصیف می شود. او برای منزوی کردن و محاصره کردن دشمنانش هم از نظر سیاسی و هم از نظر نظامی اتحادهایی تشکیل می دهد. فتح نهایی او بر بابل با تغییر مسیر یک رودخانه و سپس ورود مخفیانه به شهر در طول یک مراسم انجام می شود. در پایان این فصل ها ، کوروش کبیر ارتشی چند ملیتی ایجاد کرده و امپراتوری وسیعی را فتح کرده است.

پادشاهی کوروش

هشتمین و آخرین فصل کوروش نامه این روایت را ادامه می دهد اما در درجه اول بر پادشاهی کوروش بزرگ و اندیشه های او در مورد حکومت تمرکز دارد. او به عنوان خدمتگزار وفادار و با فضیلت، پس از مرگ عموی مادی اش، با آرامش بر تخت سلطنت نشست. هیچ جنگ یا نزاعی وجود ندارد. در واقع می دانیم که در اوایل کار کوروش بزرگ، جنگی میان ایرانیان و مادها رخ داد. با این حال، پس از پایان جنگ، انتقال واقعی قدرت کاملا آسان بود؛ تا حد زیادی به این دلیل که خانواده های سلطنتی ایرانی و ماد ارتباط نزدیکی با هم داشتند. هشتمین فصل شرح می دهد که چگونه کوروش بزرگ امپراتوری را در قالب ساتراپی ها در پایتختش سازماندهی کرد.

سپس این بخش از کوروش نامه به آنچه که برخی از محققان از آن به عنوان یک خطابه یاد می کنند، می پردازد. تالیف این بخش زیر سوال رفته است و برخی استدلال می کنند که نویسنده دیگری در تاریخ بعدی آن را اضافه کرده است. در اینجا فروپاشی سریع امپراتوری کوروش بزرگ پس از مرگ او همراه با ارزیابی تیره و تاری از ایران هخامنشی معاصر قرن چهارم توصیف می شود. به طور خاص، نویسنده به انحطاط اخلاق ایرانی از زمان کوروش بزرگ اشاره می کند. این ناسازگاری نظری با بقیه آثار، که بر توصیف کوروش بزرگ به عنوان حاکم ایده آل متمرکز است، به گمانه زنی های زیادی دامن زده است. هدف آن مشخص نیست، اما ممکن است برای نشان دادن قدرت کوروش بزرگ به عنوان یک حاکم در نظر گرفته شده باشد.

کوروش نامه و شخصیت های باستانی

در دوران کلاسیک باستان ، کوروش نامه و نویسنده آن گزنفون، هر دو بسیار مورد توجه بودند. بسیاری از مورخان و فیلسوفان کلاسیک، مانند پولیبیوس و سیسرو، آن را یک شاهکار می دانستند. با این حال آنها همچنین در مورد نحوه طبقه بندی اثر بحث کردند. گزنفون خود را بیشتر فیلسوف می دانستند تا مورخ. به این ترتیب، در دوران باستان، کوروش نامه بیشتر به عنوان یک اثر فلسفی در نظر گرفته می شد. برخی معتقد بودند که این کتاب در پاسخ به جمهوری افلاطون یا بالعکس ساخته شده است، زیرا بخش هایی از جمهوری وجود دارد که ممکن است به کوروش نامه اشاره کند.ادیب و مورخ رومی کوئنتیلی ، گزنفون را در کنار افلاطون در آموزش سخنور خود تا حدی به دلیل کوروش نامه قرار داد.

کوروش نامه در میان رهبران نظامی بزرگ دوران باستان نیز محبوب بود. هم اسکندر مقدونی و هم ژولیوس سزار این اثر را ستودند و گفته می‌شود که اسکیپیو امیلیانوس یک نسخه از آن را باخود به همراه داشته است. در میان مورخان دوران باستان کلاسیک، تعیین مکان و تأثیر کوروش نامه دشوارتر است. گزنفون آثار تاریخی و آشکار دیگری مانند هلنیکا نوشت که از آثار توسیدید و دیگران الگوبرداری شد. در مقایسه با هلنیکا و دیگر تاریخ های هم دوره، روشن است که گزنفون قصد نداشته است که کوروش نامه یک اثر تاریخی دیگر باشد.

تاثیر کوروش نامه

همانند بسیاری از آثار دوران باستان کلاسیک، کوروش نامه توسط اروپای غربی در اواخر قرون وسطی دوباره کشف شد. این کتاب به طور گسترده ای بر ژانر «آینه هایی برای شاهزادگان» ادبیات قرون وسطی تأثیر گذاشت، اگرچه دقیقاً چنین نبود. با این وجود، چندین حاکم در ایتالیای قرون وسطی پسین کوروش کبیر را به عنوان الگو پذیرفتند. شاهزاده ماکیاولی به کوروش نامه اشاره می‌کند، اگرچه به شیوه‌ای انتقادی‌تر به کوروش کبیر می‌پردازد.کوروش نامه یکی از بزرگ ترین دوره های محبوبیت خود را در دوران روشن گری به دست آورد. در آن زمان کسانی چون مونتنی، مونتسکیو، روسو، بیکن، جاناتان سویفت، بالینگبروک، شافتسبری، ادوارد گیبن و بنجامین فرانکلین آن را به طور گسترده می خواندند. گفته می شود توماس جفرسون دو نسخه از این کتاب را برای مطالعه و به عنوان مرجعی برای تصحیح نثر یونانی آتیک در کتابخانه خود نگهداری کرده است.

در قرن نوزدهم، محبوبیت کوروش نامه به دلیل طرفداری از مواضع ضد سلطنتی کاهش چشمگیری یافت. با این حال، در قرن های ۲۰ و ۲۱، هم گزنوفون و هم کوروش نامه بار دیگر محبوبیت خود را بدست آوردند. مورخان به طور فزاینده ای به کوروش نامه به عنوان منبعی با ارزش روی آورده اند، به ویژه با توجه به انتقاداتی که هرودوت از ایران هخامنشی ثبت کرده است.علی رغم بحث های مداوم در مورد هدف و اعتبار کوروش نامه، این کتاب همچنان یک اثر محبوب و خواندنی است. هنوز چیزهای زیادی وجود دارد که گزنفون می تواند در مورد کوروش بزرگ به ما بیاموزد.