کاوش در گنجینه محتوا

چه چیزی درباره ایران باستان می‌خواهید بدانید؟

میان مقاله‌ها، خبرها، ویدیوها و پرونده‌های تاریخی جستجو کنید.

پیشنهادهای جستجو:

مهندسی هخامنشیان : ساخت بزرگ‌ترین پل شناور تاریخ باستان

تبلیغ
مهندسی هخامنشیان : ساخت بزرگ‌ترین پل شناور تاریخ باستان
چگونه خشایارشا برای حمله به یونان روی هلسپونت پل ساخت؟ بررسی شگفت‌انگیزترین شاهکار مهندسی و لجستیکی را در باستان شناس بخوانید.

در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، خشایارشا، پادشاه قدرتمند هخامنشی، برای تحقق رویای تسخیر یونان دست به یکی از شگفت‌انگیزترین پروژه‌های مهندسی تاریخ باستان زد. او با ساخت پلی شناور و عظیم بر روی تنگه هلسپونت (داردانل)، سپاه چندصدهزار نفری خود را از آسیا به اروپا منتقل کرد. این شاهکار لجستیکی و بی‌نظیر، روایتی خیره‌کننده از اقتدار و اراده امپراتوری هخامنشی است که در ادامه جزئیات کامل آن را بررسی می‌کنیم.

اقتدار امپراتوری؛ از شکست داریوش تا تصمیم بزرگ خشایارشا

تصویر تنگه داردانل (هلسپونت) گرفته شده از ایستگاه فضایی بین‌المللی. منبع: ناسا / ویکی‌مدیا کامنز

پارسیان هخامنشی برای سال‌ها در پی آن بودند که یونان را به قلمرو پهناور خود ملحق کنند. داریوش بزرگ در سال ۴۹۲ پیش از میلاد نخستین لشکرکشی خود را آغاز کرد که با فاجعه روبرو شد.

بر اساس گزارش‌های هرودوت، طوفانی در سواحل کوه آتوس ناوگان پارسی را در هم شکست و ۳۰۰ کشتی و ۲۰ هزار نیروی انسانی از دست رفتند. پس از آن نیز شکست در نبرد ماراتن، امیدها برای دومین کمپین یونانی داریوش را به پایان رساند.

پس از داریوش، پسر و جانشین او خشایارشاه تصمیم گرفت این ناکامی را جبران کند و دومین حمله بزرگ و بی‌سابقه‌ای را تدارک دید. مقیاس این لشکرکشی در تاریخ باستان بی‌نظیر بود و صدها هزار سرباز بسیج شدند تا تدارکات عظیمی شکل گیرد. برای انتقال این ارتش از آسیای کوچک به اروپا، خشایارشاه فرمان ساخت یک پل شناور روی تنگه هلسپونت را صادر کرد.

طوفان سهمگین و خشم شاهنشاه

طوفانی اولین پل موقت خشایارشا بر روی هلسپونت را ویران کرد. منبع تصویر: iStock

بر اساس کتاب هفتم تاریخ‌های هرودوت، جزئیات دقیق ساخت این پل‌های شناور ثبت شده است. کارگران فنیقی و مصری مأمور شدند تا ساخت‌وساز را در دو سوی تنگه آغاز کنند، در حالی که سپاه در حال راهپیمایی به سمت ابیدوس در ساحل شرقی بود.

دو پل به طول هفت استادیا (معادل ۱۴۰۰ یارد یا ۱۳۰۰ متر) ساخته شد، اما طوفانی سهمگین پیش از رسیدن ارتش پارس، این سازه‌ها را نابود کرد.

شاهکار مهندسی؛ ساخت بزرگ‌ترین پل شناور تاریخ باستان

تصویرسازی از ساخت پل خشایارشا در کتاب تاریخ ملل هاچینسون اثر ای. سی. وِدِرستون، ۱۹۱۵. منبع: ویکی‌مدیا کامنز

پل شناور بار دیگر با دقتی بی‌نظیر و به شکلی پیشرفته‌تر بازسازی شد. این سازه شامل دو صف از کشتی‌ها بود؛ گالی‌های پنجاه‌پارویی و ترایرها که به موازات یکدیگر چیده شده بودند.

در یکی از صف‌ها ۳۶۰ فروند کشتی و در صف دیگر ۳۱۴ فروند قرار داشت. این کشتی‌ها با کابل‌ها و لنگرهای متعددی محکم شده و برای مقابله با جهات گوناگون باد تنظیم شده بودند.

طناب‌هایی بر روی کشتی‌ها کشیده شد و روی آن کنده چوب، شاخ‌و‌برگ و در نهایت لایه‌ای از خاک فشرده قرار گرفت تا سطحی هموار برای عبور فراهم شود. در دو طرف پل نیز دیوارهایی ساخته شد تا اسبان و حیوانات بارکش با دیدن آب دریا رم نکنند.

همچنین برای حفظ جریان کشتیرانی محلی و عدم اختلال در تجارت دریایی، دهانه‌ای مهندسی‌شده در پل تعبیه شده بود تا کشتی‌های تجاری به راحتی از آن عبور کنند.

خورشیدگرفتگی و راهپیمایی هفت‌روزه ارتش هخامنشی

خورشیدگرفتگی. منبع: ویکی‌مدیا کامنز

گزارش‌های هرودوت به وقوع یک خورشیدگرفتگی در زمان حرکت ارتش از سارد به سمت ابیدوس اشاره می‌کند. خشایارشاه که از این پدیده نگران شده بود، از مغان خواست تا آن را تفسیر کنند.

مغان به پادشاه اطمینان دادند که این نشانی نیک است و پیش‌بینی می‌کند که یونانیان شهرهای خود را رها خواهند کرد. با شنیدن این تفسیر امیدوارکننده، روحیه شاه بهبود یافت و با شادی نظاره‌گر حرکت سپاه خود به سوی هلسپونت شد.

عبور از هلسپونت قماری خطرناک بود که نیازمند آیین‌های مذهبی و نیایش بود. در طول مسیر بخور سوزانده شد و شاخه‌های مورد پخش شد.

تصویری از عبور خشایارشا از هلسپونت در داستان یونانیان HA Guerber، 1896. بازسازی شده با هوش مصنوعی

خشایارشاه از یک جام زرین به درون دریا قطره‌افشانی کرد و دعا نمود که هیچ فاجعه‌ای عبور سپاه او و تسخیر یونان را تهدید نکند. حجم سپاه به قدری عظیم بود که هفت شبانه‌روز به‌طور مداوم طول کشید تا تمام نیروها به سواحل غربی منتقل شوند.

چرا شاهکارهای مهندسی نتوانستند سرنوشت جنگ را تغییر دهند؟

اسپارت‌ها و ایرانیان در پلاته. تصویر از تاریخ جهانی مصور کاسل، ۱۸۸۲. منبع: ویکی‌مدیا کامنز

ساخت پل و کانال، گویای توانمندی فوق‌العاده ارتش خشایارشاه در تحقق آرمان‌های امپراتوری از منظر مهندسی است. به دلیل مقیاس عظیم این پروژه‌ها، منابع باستانی در قرون بعدی با تردید به آن‌ها نگریستند، اما ارزیابی‌های مدرن عمدتاً روایت هرودوت را تأیید می‌کنند.

با این وجود، مهندسی شگفت‌انگیز و تلاش‌های خستگی‌ناپذیر کارگران و سربازان برای اجرای این پروژه‌ها، برای مغلوب کردن یونانیان کافی نبود. یونانیان سطحی غیرمنتظره از سرسختی و مقاومت از خود نشان دادند و ارتش خشایارشاه در خشکی و دریا توسط یونانیانی که برای دفاع از جهان هلنی متحد شده بودند، شکست خوردند.

نتیجه‌گیری

لشکرکشی خشایارشاه و ساخت پل شناور هلسپونت، تلاقی بی‌نظیر قدرت امپراتوری هخامنشی، مهندسی پیشرفته باستان و اراده پولادین انسانی است. هرچند این شاهکار عظیم نتایج نظامی دلخواه را به دنبال نداشت، اما به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های لجستیکی و مهندسی تاریخ باستان در یادها باقی مانده است که نبوغ دنیای باستان را به نمایش می‌گذارد.

یک نکته برای میراث ایران آگاهی، حفاظت علمی و آینده گردشگری فرهنگی

پیشنهاد مطالعه

تازه‌ها

پربازدیدترین‌ها

ارسال دیدگاه