وقتی می گوییم آناتولی چه چیزی به ذهن می رسد؟ آیا عبارت “برآمدن خورشید»، «شرق»” (به قول یونانیان باستان) تداعی می شود؟ یا چون از نظر فنی به خاورمیانه تعلق دارد، آیا به یک بیابان خشک فکر می کنید؟ آناتولی مسلما مطلوب ترین سرزمین جهان باستان و قرون وسطی بود.
مجله اینترنتی باستان شناس : در این دوره شاهد ظهور آشوریان، هیتی ها، یونانیان، ایرانیان، رومیان، بیزانسی ها و ترک ها بودیم. به خصوص در دوران باستان، به نظر می رسید هر کسی که قدرتی در دست داشت، می خواست سرزمین های آناتولی را کنترل کند. با بازگو کردن داستان آناتولی، اهمیت آن بیشتر به چشم خواهد آمد.
تمدن های اولیه در آناتولی
داستان آناتولی به دوران پارینه سنگی (20000-15000 قبل از میلاد) برمی گردد. اما تنها ابزار و دهکده های کوچک مربوط به آن زمان تاکنون کشف شده است. تمدن های واقعی در حوالی دوره نوسنگی (15000-4000 قبل از میلاد) به آناتولی آمدند. در آن زمان، چندین تمدن به آناتولی سفر کردند و در آن زندگی کردند. ما می توانیم میراث آنها را در سکونتگاه های پیش از تاریخ گوبکلی تپه، چاتال هویوک، هاسیلار، مرسین و نوالی کوری ببینیم. این سکونتگاه ها در مقایسه با مکان های معاصر موجود در اروپا از نظر اندازه و پیچیدگی بسیار بزرگتر هستند. احتمالاً چاتال هویوک مهمترین سکونتگاه نوسنگی است.

هنگامی که نوسنگی جای خود را به عصر برنز (۱۲۰۰ – ۳۰۰۰ پیش از میلاد)داد، تمدن های کشاورزی پیچیده تر و کارآمدتری به وجود آمدند و علاقه آن ها به آناتولی یا باعث پیشرفت آن ها شد یا راه را برای نابودی آن ها باز کرد.
هاتی ها و هیتی ها در آناتولی
در اوایل عصر برنز، هاتی، نخستین تمدن قابل توجه آناتولی را به وجود آورد. هپتی ها را نباید با هیتی ها اشتباه گرفت، هیتی ها تمدن متفاوتی بودند. منشا آن ها مشخص نیست، اما این فرضیه مطرح است که آن ها از کوه های قفقاز آمده اند و به دنبال سرزمین بهتری برای زندگی بودند. آن ها زبان نوشتاری، مذهبی و شهری به نام کانش داشتند. اسناد کلی نشان می دهد که هاتی با پادشاهی اکدیان سارگون بزرگ ارتباط و همکاری تجاری داشته است. توجه به این نکته مهم است که اکدی ها مقدار کمی از زمین در آناتولی را در اختیار داشتند که تنها چند کیلومتر وسعت داشت. نفوذ آنها در آناتولی عمدتاً از طریق مانورهای سیاسی حاصل شد.
حدود ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد، هیتی های هندواروپایی با فرهنگ، زبان و ارابه های خود به آناتولی رسیدند. مردم هاتی ، که چندان سازمان یافته نبودند، نتوانستند در برابر پیشرفت هیتی ها مقاومت کنند و خیلی زود جذب فرهنگ آنها شدند. هیتی ها پادشاهی قدرتمندی در آناتولی تشکیل دادند. آن ها بر کشاورزی در فلات آناتولی مسلط شدند و پایتختی به نام خاتوشا ساختند.
هیتی ها این قدرت را داشتند که مصریان و آشوریان را به چالش بکشند، اما حکومت آن ها زمانی به پایان رسید که “مردم دریا ” گروهی مرموز به شام لشکر کشیدند و در حدود ۱۱۰۰ سال پیش از میلاد به این شهر حمله کردند. هیتی ها قبل از شروع حملات با مشکلات اقتصادی مواجه بودند و شهرهای جداگانه در پادشاهی هیتی قدرت بیشتری به دست آوردند. فروپاشی پادشاهی منجر به ظهور حکومت مستقل در شهرهای سیرو-هیتی آناتولی شد. شایان ذکر است که در این دوره شهر ویلوسا که بیشتر به تروی معروف است نیز ویران شد. Wilusa به عنوان یک مرکز تجاری بزرگ برای پادشاهی هیتی اهمیت زیادی داشت.

در بحبوحه فروپاشی هیتی ها، پادشاهی آشور در حال تحکیم قدرت خود در بین النهرین بود. هنگامی که شهرهای هیتی متلاشی و ضعیف شدند، آداد-نیراری دوم از آشوریان ارتشی را تشکیل داد و بیشتر سرزمین های هیتی ها را فتح (حدود 45 درصد از آناتولی) کرد. آداد-نیراری دوم به مصر نیز حمله کرد. پادشاه بعدی، آشور-ناصیر-پال دوم، سرزمین های بیشتری را در شرق فتح کرد. آشور مسلط ترین امپراتوری زمان خود بود. اما مانند سایر پادشاهی های قدرتمند تاریخ باستان، سقوط کرد. شخصی مادی به نام هووخشتره علیه پادشاهی آشور شورش کرد و پادشاهی مستقل ماد را تشکیل داد. سپس هووخشتره
با سکاها و سیمریا، دشمنان آشور، متحد شد. ائتلاف به رهبری شاه مادی به آشور حمله کرد و پادشاهی که زمانی ابر قدرت منطقه بود را ویران کرد.

ظهور فریگی ها
پس از سقوط هیتی ها و در زمان ظهور آشوری ها، گروهی از مردم، احتمالاً از تراکیه، به آناتولی آمدند. آنها به فریگی ها معروف هستند. فریگی ها پادشاهی خود را در شمال غربی آناتولی تشکیل دادند. آنها مانند هیتی ها از خاک غنی آناتولی بهره بردند و پایتختی به نام گردیوم تشکیل دادند. فریگی ها ابتدا ضعیف بودند و مجبور بودند برای زندگی در این منطقه به آشوری ها خراج بپردازند. اما با افزایش جمعیت آنها در آناتولی قوی تر و مسلط تر شدند. آنها حتی شهر دیگری به نام آنکیرا ساختند. آنکیرا به عنوان یک شهر بزرگ توسط تمدن های بعدی مورد استفاده قرار گرفت و اکنون شهر آنکارا، پایتخت جمهوری ترکیه است.
فریگی ها در نهایت با آشوری ها جنگیدند و توانستند از سرزمین های خود دفاع کنند. آنها هند و اروپایی بودند و به زبانی مرتبط با ایتالو-سلتی صحبت می کردند. در سالهای آخر پادشاهی فریگیه، میداس مشهور به پادشاهی رسید. برخی از مورخان این نظریه را مطرح می کنند که دست میداس همه چیز را به طلا تبدیل کرد – اشاره یه ثروت زیاد پادشاهی آنها است. پادشاهی فریگی ثروتمند یا فقیر، به دلیل حمله کیمریها به سواحل دریای سیاه سقوط کرد.
مستعمرات یونانی در آناتولی
همچنین در زمان سقوط هیتی ها، یونانیان در غرب آناتولی درگیری های داخلی داشتند. یونانیان دوریان با ایونی ها می جنگیدند. ایونی ها در حال از دست دادن بودند و به آتن، قوی ترین شهر یونانی در آن زمان پناه بردند.آتن در آن زمان مردمانی داشت که در غرب آناتولی ساکن بودند، اما سرزمینی وجود داشت که خالی مانده بود. آتن به ایونی ها اجازه داد تا در آناتولی ساکن شوند. ایونی ها ساکن شدند و از شهرهای ویران هیتی ها استفاده کردند.شهر میلتوس، بزرگترین شهر یونیایی، با تغییر کاربری شهر باستانی هیتی میلاواندا تأسیس شد. علاوه بر میلتوس، ایونی ها نیز افسوس، شهری که در طول زمان اهمیت بیشتری پیدا کرد، و بیزانتیوم، مستعمره ماهیگیران یونان باستان، را در قرن هفتم قبل از میلاد تأسیس کردند.بیزانتیوم که به لحاظ استراتژیک در یک شبه جزیره واقع شده بود، چهار قرن بعد توجه کنستانتین را به خود جلب کرد. او این مستعمره را به کلان شهر بزرگ قسطنطنیه تبدیل کرد که اکنون به عنوان استانبول شناخته می شود و جمعیتی بالغ بر 17 میلیون نفر را در خود جای داده است.

دوریان ها در جنوب یونان زندگی می کردند و جزیره کرت را تحت سلطه خود داشتند. آنها از ایونی ها پیروی کردند و جنوب غربی آناتولی را مستعمره کردند و شهر هالیکارناسوس، زادگاه هرودوت را تأسیس کردند. این شهر اکنون با نام بدروم شناخته می شود. یونانیان آئولیا نیز پا جای پای یونی ها گذاشتند و آناتولی را مستعمره کردند و در شمال ایونی ها مکان هایی را اشغال کردند و جزیره لسبوس را مقر خود قرار دادند. یونانیها با یکدیگر جنگیدند و سالها به اختلافات مرزی ادامه دادند.
لیدیایی ها سرزمین های یونان را فتح کردند
زوال هیتی ها باعث ظهور تمدن لیدیایی شد. لیدیاییها که به زبانی نزدیک به هندواروپایی هیتی صحبت میکردند، تمدن خود را در جنوب غربی آناتولی پایهگذاری کردند، هرچند بیشتر از یونانیها در داخل کشور قرار داشتند. آنها شهر ساردیس را که در منطقه مدرن مانیسا قرار دارد، تأسیس کردند. در ابتدا، مانند فریگی ها، آنها یک نیروی مسلط نبودند، اما با گذشت زمان، قدرت و نفوذ آنها افزایش یافت. لیدیاییها سرانجام همسایگان یونانی خود را در غرب فتح کردند و پادشاهی واحدی را ایجاد کردند که بیشتر بخشهای غربی آناتولی را در بر میگرفت. آنها همچنین به عنوان اولین کسانی هستند که سکه های ضرب شده را معرفی کردند.

برخی از مورخان، مانند هرودوت، ادعا می کنند که گروهی از مستعمره نشینان لیدیایی با کشتی به ایتالیا رفتند و تمدن اتروسک را تشکیل دادند، اما این نظریه مخالفان خود را دارد و بحث تا امروز ادامه دارد. پادشاهی لیدیا در زمان پادشاه کرزوس که به ثروت خود مشهور بود، در اوج قدرت خود بود. ایرانیان و سایر تمدن ها از تشبیه «ثروتمند مانند کرزوس» برای توصیف ثروت افراد ثروتمند استفاده می کردند. این دومین پادشاه از آناتولی است که افسانه خود را بر اساس پول و ثروت ساخته است. بر خلاف دیگر پادشاهی های آناتولی، لیدی ها در قوی ترین زمان خود – به دست امپراتوری ایران – سقوط کردند.

یک قدرت بزرگ در آناتولی ظهور می کند
ایران اولین ابرقدرتی بود که وارد آناتولی شد. سلف امپراتوری ایران، امپراتوری ماد بود که پس از شکست آشوریان، خود را در شرق آناتولی مستقر کرده بود. ایرانیان تابع امپراتوری مادها بودند. پس از مرگ هوخشتره ، امپراتور مادها، پسرش آستیاگ جانشین او شد. آستیاگ دخترش را به ازدواج پادشاه ایران درآورد تا حکومت او را مستحکم کند. دختر آستیاگ پسری به نام کوروش داشت. آستیاگ به دلیل خواب بدی که درباره کوروش دید، خواست او را بکشد و به هارپاگ دستور داد که این کار را انجام دهد. هارپاگ در عوض او را به یک خانواده فقیر داد. سال ها بعد کوروش پس از مرگ کمبوجیه پادشاه پارس شد.

چند سال بعد، کوروش آستیاگ را سرنگون کرد و امپراتوری ایران را با کمک هارپاگوس تشکیل داد – این اتفاق در سال ۵۵۰ پیش از میلاد رخ داد. پس از درگیری های داخلی، کوروش سپاهیانش را گرد آورد و پادشاهی لیدیه را به عنوان مقصد خود در غرب قرار داد. سه سال پس از آنکه آستیاگ را سرنگون کرد، پایتخت لیدیا، ساردیس را محاصره کرد. او تمام آناتولی را فتح کرد و بزرگ ترین امپراتوری که جهان تا آن زمان دیده بود را تاسیس کرد.

















ارسال دیدگاه