هخامنشیان در سال 525 پیش از میلاد مصر را فتح کردند و به عنوان سلسله بیست و هفتم برای بیش از 150 سال بر این منطقه تسلط یافتند. علیرغم تحقیقات گسترده، پیچیدگی های حکومت ایرانیان در مصر باستان در هاله ای از ابهام باقی مانده است.
مجله اینترنتی باستان شناس : در سال 525 پیش از میلاد، ایرانیان هخامنشی و مصریان از نظر فرهنگی در جهت مخالف یکدیگر حرکت می کردند. پارس ها سیاست امپریالیسم را دنبال می کردند و با فتح تمدن های مختلف باستانی از جمله مصر، امپراتوری هخامنشی را گسترش می دادند.اما مصریان علیرغم تاریخ طولانی ، دوره متاخر خود را تجربه می کردند که طی آن قدرت های خارجی کنترل دره نیل را به دست گرفتند. حمله پارسیان به مصر با نبردها و چالشهای سختی همراه بود، اما دستیابی به ثبات و هماهنگی در سرزمین فراعنه مبارزه بزرگتری بود.
پارسیان هخامنشی

برای درک کامل پیچیدگیهای حکومت ایران در مصر، صدها سال به عقب بازگردیم. پارسیان هخامنشی به عنوان جامعه ای قبیله ای در منطقه فارس در جنوب ایران امروزی ، پدید آمدند. ایلامی ها فرمانروایان اولیه این ناحیه بودند که مادها جانشین آنها شدند. مادها و پارسها ارتباط قومی مشترکی داشتند زیرا هر دو مردمان هندواروپایی زبان بودند، اگرچه مادها بیشتر شهری و ساختار یافته بودند.
ایرانیان هخامنشی نسب خود را به فرمانروایی به نام هخامنشی که این سلسله نام خود را از او گرفته، میدانستند. آنها عیلامی ها را به عنوان اسلاف خود می شناختند و پادشاهان هخامنشی لقب «شاه شوش» را برگزیدند. شوش پایتخت عیلامی ها بود و زمانی که ایرانیان امپراتوری خود را گسترش دادند، آن را به عنوان یکی از پایتخت های خود معرفی کردند.

ایرانیان تحت حکومت مادها شکوفا شدند، اما در اواسط قرن ششم قبل از میلاد، استقلال خود را اعلام کردند. کوروش دوم که به کوروش «بزرگ» نیز معروف است، به تخت سلطنت هخامنشیان رسید و سلسله را در مسیری جدید هدایت کرد. او جنگ آشکاری را علیه مادها از 553 تا 550 پیش از میلاد آغاز کرد و در نهایت پیروزی هخامنشیان را به دست آورد و خود را به عنوان قدرت مسلط در ایران تثبیت کرد.
کوروش با تکیه بر این پیروزی، فتوحات خود را با تسخیر پادشاهیهای قدیمیتر و پیشرفته تر خاور نزدیک گسترش داد. او ابتدا امپراتوری ثروتمند لیدیا را در حدود سال 546 قبل از میلاد فتح کرد و سپس بابل را در سال 539 قبل از میلاد تصرف کرد. جانشین کوروش، کمبوجیه، این میراث را با تصرف مصر در سال 525 قبل از میلاد ادامه داد.
تحت رهبری کوروش و کمبوجیه، امپراتوری هخامنشی به عنوان یک نیروی مهیب در جهان باستان ظهور کرد و سلطه خود را از طریق لشکرکشی های استراتژیک نظامی و گسترش سرزمینی مستحکم کرد.
استقرار سلسله بیست و هفتم

مستندات فتح مصر توسط کمبوجیه در هاله ای از ابهام قرار دارد، زیرا تنها دو متن وجود دارد که جزئیات این رویداد را نشان می دهد. معاصرترین روایت مربوط به مجسمهای نافور از مردی به نام اوجاهورسنت است که مناصب مهمی را در زمان پسامتیک سوم آخرین فرعون سلسله بیست و ششم(حکومت ۵۲۶-۵۲۵ قبل از میلاد)، پزشک و کاهن اعظم الهه نیث ، حامی شهر سائیس داشت. اوجاهورسنت که تحصیلات خوبی داشت و به آرشیو معبد دسترسی داشت، توسط کمبوجیه به عنوان پزشک شخصی او انتخاب شد. مجسمه او ویرانی را به تصویر می کشد که در اثر تهاجم بر مصر وارد شده است.
اوجاهورسنت که به عنوان مدیر کاخ می گوید : “کمبوجیه، رئیس بزرگ همه سرزمین های خارجی، یک نیروی نظامی بین المللی گسترده را برای فتح مصر رهبری کرد. او خود را پادشاه مصر و فرمانروای جهان اعلام کرد و من را به عنوان رئیس پزشکان منصوب کرد.»

منبع دیگری که به این رویداد اشاره می کند ، نویسنده یونانی قرن دوم پس از میلاد، پولیانوس ، در کتاب خود «راهبردهای جنگ» است. با توجه به اینکه پولیانوس تقریباً 600 سال پس از وقوع آن درباره این رویداد نوشت، بسیاری با تردید به روایت او پرداخته اند. با این حال، پولیانوس روایت جالبی از چگونگی بهره برداری ایرانیان از اعتقادات مذهبی مصریان ارائه می دهد. به گفته پولیانوس، ایرانیان در بحبوحه فتح مصر حیوانات مقدس مصریان را از طریق منجنیق به سمت آنها پرتاب کردند و باعث شدند که آنها تسلیم شوند. البته بدلیل یونانی بودن منبع این استناد و کینه ی یونانیان نسبت به ایرانیان در اصل و محتوای این روایت جای تردید است.
سلطه پادشاهان هخامنشی بر تاج و تخت مصر

کمبوجیه و جانشین او، داریوش اول، “بزرگ” (حکومت 522-486 ق.م) هر دو بر تخت پادشاهی مصر نشستند. به همین دلیل، دوران سلطنت آنها در مصر آمیخته با روایتهای گوناگون و مغرضانه ی یونانی است. یکی از منفیترین روایتهای درباره کمبوجیه توسط مورخ یونانی قرن پنجم پیش از میلاد، هرودوت، نوشته شده است. هرودوت می نویسد که کمبوجیه سلف مصری خود، پسامتیک سوم، را با وادار کردن او به نوشیدن خون گاو ترور کرد. مورخ یونانی همچنین اظهار داشت که کمبوجیه گاو مقدس آپیس را در حالت عصبانیت کشت.
هر دوی این گزارشها توسط مورخان مدرن مورد تردید قرار گرفته است، حقیقت قتل آخرین فرعون سلسله بیست و ششم مصر ، احتمالا هرگز مشخص نخواهد شد، اگرچه بعید است که خون گاو نر، که معمولا غیر کشنده است، سمی بوده باشد.

اگرچه ممکن است حکومت کمبوجیه بر مصر باستان با تهاجم خشونت آمیز و ترور آخرین فرعون مصر آغاز شده باشد ، اما اقدامات او به سرعت تغییر کرد. کتیبه مجسمه اوجاهورسنت نشان می دهد که پس از تهاجم، کمبوجیه اقداماتی را برای بازسازی معبد نیث در سائیس انجام داد.
«از کمبوجیه خواستم که بیگانگان را از معبد نیث بیرون کند و آن را به عظمت سابق بازگرداند. اعلیحضرت دستور داد تمام خارجیانی که در محدوده معبد نیث اقامت داشتند با تمام داراییشان بیرون راند. . . اعلیحضرت دستور داد تا معبد را تطهیر کرده و به الهه نیث تقدیم شود. »
صحت روایت هرودوت از قتل گاو مقدس آپیس توسط کمبوجیه نیز در پرتو متون هیروگلیف مصری مورد تردید قرار گرفته است. گاوهای نر آپیس در پرستشگاهی به نام سراپیوم واقع در سقاره در اتاقهای دفن زیرزمینی دفن می شدند. از آنجایی که تنها یک گاو نر آپیس در هر زمان زندگی می کرد، هنگامی که یکی از آنها می مرد، با مومیایی کردن و دفن شدن در یک تابوت به طور تشریفاتی در سراپیوم آرام می گرفت. فراعنه ای که هنگام مرگ گاو آپیس حکومت می کردند معمولاً کتیبه ای روی تابوت گاو نر حک می کردند. کمبوجیه کتیبهای بر روی تابوتخانه به جای گذاشت و سنگ نگارهای را به گاوی که ظاهراً کشته بود تقدیم کرد. این اقدامات با اعمال یک قاتل بی رحم ناسازگار به نظر می رسد.
داریوش بزرگ

لقب «بزرگ» را داریوش اول نه به خاطر دستاوردهای نظامیاش، بلکه بهخاطر استراتژیهای سیاسی زیرکانهاش که وحدت امپراتوری هخامنشی را حفظ کرد، دریافت کرد. شواهدی از سیاست های اجتماعی و سیاسی داریوش را می توان در معابد، مؤسسات و پروژه های مختلف ساختمانی در سراسر مصر یافت. فرهنگ ایرانی هخامنشی طبیعت متنوع و التقاطی خود را مشخص می کرد. ایرانیان برای ساختن کاخ های بزرگ خود در تخت جمشید و شوش، مصالح، کارگران و سبک های معماری را از مناطق مختلف آوردند. این امر منجر به ترکیبی منحصر به فرد از تأثیرات مصری، یونانی و بین النهرینی شد که سبک معماری واقعاً التقاطی را به نمایش گذاشت. ایرانیان این سبک التقاطی را به حکومت خود بر سرزمینهای غیر ایرانی گسترش دادند و تأثیری ماندگار بر مناطق تحت حاکمیت خود گذاشتند.

ایرانیان به طور معمول خود را به عنوان حاکمان مشروع در سرزمین هایی که با فتح کوروش بر بابل فتح کردند، نشان می دادند. پس از فتح، کوروش دستور داد که این رویداد بر روی استوانه ای به خط میخی اکدی ثبت شود . کوروش ادعا کرد که آیین های بابلی را که توسط نبونیدوس (حکومت 555 تا 539 پیش از میلاد)، آخرین فرمانروای نو بابلی نادیده گرفته شده بود، احیا کرد. این را می توان با نحوه احیای کیش نیث در سائیس توسط کمبوجیه و اینکه چگونه داریوش بعداً اقدامات مشابهی را در سراسر مصر انجام داد مقایسه کرد. در نهایت، ایرانیان تلاش کردند تا توسط نخبگان غیرپارسی پذیرفته شوند و به آنها اجازه دادند تا قدرت را تا حدی حفظ کنند. با این حال، آنها به مالیات و مردان جنگنده نیاز داشتند.

داریوش از کمبوجیه پیروی کرد و از کیش آپیس حمایت کرد، این اقدام در سنگ یادبودی از سال چهارم حکومت او نشان داده شده است. اسنگ یادبود نشان میدهد که یک گاو آپیس در زمان سلطنت داریوش مرده است – در آن زمان فقط یکی از آنها وجود داشت – و پادشاه ایران از جایگزینی گاو دیگر اطمینان حاصل کرد. توسل داریوش به احساسات مذهبی مصری نمادی از تلاش های ایرانیان برای جلب نظر نخبگان مصری بود. داریوش در این زمینه اقدامات دیگری نیز انجام داد.
واحه الخارگا در حدود 150 مایلی غرب تبس (اقصر امروزی) در صحرای غربی واقع شده است. الخارگه به خاطر معبدی با اندازه متوسط که در دوران سلسله بیست و ششم ساخته شده و به خدای آمن تقدیم شده بود، شناخته می شد. پس از فتح مصر توسط هخامنشیان ، داریوش به واحه و معبد آن که امروزه به معبد هیبیس معروف است علاقه مند شد. فرمانروای ایرانی ساخت و ساز را به عهده گرفت و نام خود را در کارتوها به جا گذاشت و اعتبار معبدی را که به یکی از مهمترین خدایان مصر اختصاص داده شده بود، بر عهده گرفت.
داریوش و ساخت کانال سوئز

بیش از 2000 سال قبل از اینکه کانال سوئز امروزی به واقعیت تبدیل شود، مردمان باستان ، دریاهای سرخ و مدیترانه را از طریق کانال هایی به هم متصل می کردند. این احتمال وجود دارد که رامسس دوم، پادشاه مصر (حدود 1290-1224 ق.م) بر ساخت اولین کانال نظارت داشته باشد. با این حال، اولین کانال مستند، به گفته هرودوت و دیودور سیکولوس مورخ یونانی قرن اول پیش از میلاد، بسیار دیرتر تکمیل شد.
به گفته این نویسندگان باستانی، کانال سوئز توسط پادشاه نخو دوم (حکومت 610-595 قبل از میلاد) راه اندازی شد، اما در زمان سلطنت داریوش اول تکمیل شد. این ادعا توسط سه سنگ نگاره هیروگلیف به شدت آسیب دیده که در دهه 1800 کشف شد، تأیید می شود. سنگ نگاره ها احتمالاً در امتداد مسیر کانال قرار گرفته اند. مسیر کانال از دریای سرخ به دریاچههای تلخ میرفت و سپس به سمت غرب به شاخه پلوسیاک رود نیل می رسید.
سنگ نوشته های دریای سرخ جنبههای مهمی از حکومت هخامنشیان در مصر را نشان میدهند. آنها به زبان مصری نوشته شده بودند که نشان دهنده تلاش هدفمند ایرانیان برای به رسمیت شناخته شدن به عنوان حاکمان قانونی مصر است. این متن همچنین خدای خورشید ، آتوم را می ستاید و داریوش را به عنوان فرعون برحق نشان می دهد که به مردم زندگی می بخشد. تکمیل کانال دریای سرخ نشان میدهد که ایرانیها برنامههای بلندمدتی برای مصر داشتند که امکان حمل و نقل کالاها و افراد را بین ایران و مصر فراهم میکرد.
مصر پس از داریوش

تساهل و توجه کمبوجیه و داریوش اول به مصر توسط جانشینان آنها تکرار نشد. شاهان پس از داریوش در مصر فرمانروایی نکردند، اگرچه نفوذ ایران در مصر ادامه داشت. یکی از جنبههای جالبتر حکومت ایرانیهای بعدی در مصر، وجود یک پادگان مزدور یهودی در شهر الفانتین/ابو بود.
مشخص نیست که این مستعمره از چه زمانی آغاز شد، اما ممکن است قبل از حکومت پارسیان باشد. مصر همیشه محل ملاقات فرهنگ های مختلف بوده است و تا اواخر قرن هفتم تجارت خارجی و مستعمرات مزدور ایجاد شده بود.کشف انباری از پاپیروس های زبان آرامی توسط روزنامه نگار و باستان شناس آمریکایی سی ای ویلبور در سال 1893 جامعه یهودیان در Elephantine را روشن کرد. پاپیروسها نشان میداد که این مستعمره شهری خودکفا بود که دارای کنیسه و یک رهبر رسمی بود .

پایان حکومت پادشاهان هخامنشی بر مصر
در چهاردهمین سال سلطنت داریوش دوم، گروهی از مصریان که به خوبی سازماندهی شده بودند، به معبد یهودیان حمله کردند و آن را ویران کردند. انگیزه های پشت این اقدام خشونت آمیز تا حدودی مبهم است، اما عوامل متعددی احتمالاً در این رویداد نقش داشته اند. خصومت مصریان با مزدوران یهودی، که در طول شورش از ایرانیان حمایت کرده بودند، احتمالاً کاتالیزور اصلی بود. با این حال، عناصر دیگر را نیز باید در نظر گرفت.
ماهیت جزیرهای جامعه یهودی ممکن است بیاعتمادی را در میان مصریها تقویت کرده باشد و تفاوتهای فرهنگی را تشدید کند، از جمله مسائل به ظاهر پیش پاافتاده مانند محدودیتهای غذایی. بدون توجه به دلایل خاص، سلطه ایران بر مصر به طور ناگهانی در سال 359 ق.م پایان یافت. اگرچه ایرانیان در سال 343 قبل از میلاد برای مدت کوتاهی کنترل خود را دوباره به دست گرفتند، اما نفوذ آنها به سه پادشاه محدود شد که تأثیر کمی داشتند.
پایان قطعی حکومت ایران در مصر در سال 332 قبل از میلاد زمانی رخ داد که اسکندر مقدونی این منطقه را فتح کرد و دوره جدیدی از حکومت بطلمیوسی-یونانی را آغاز کرد. این گذار تغییر قابل توجهی در پویایی قدرت داشت و زمینه را برای فصل جدیدی در تاریخ مصر فراهم کرد.

















ارسال دیدگاه