سرابی به نام گنج : باستان شناس گنج یاب نیست

مجله اینترنتی باستان شناس : رویای یک شبه پولدار شدن همیشه در ذهن بشر بوده، این که یک گنج دست نخورده را پیدا کند و به ثروت زیادی دست پیدا کند و یک شبه زندگی خود را زیرو رو کند، وسوسه همیشگی بوده است. گنج‌یابی یا به تعبیر درست‌تر غارت میراث فرهنگی از گذشته تا به امروز سابقه داشته است. بعضی افراد در قدیم با نقشه‌هایی که ادعا می‌شد نقشه گنج است یا با حدس و گمان که در قدیم اینجا مقبره بوده است اقدام به حفاری می‌کردند. روش بعدی جستجو در محوطه‌های باستانی و کاوش کردن محل بود، راه دیگر خریدن دستگاه فلزیاب بود که از طریق آن گنج را کشف کنند. اما امروزه  این روش‌ها مدرن شده است و تکنولوژیی به کمک گنج یابی آمده است .

به نام باستان شناس ، به کام گنج یاب

روی سخن ما با آن دسته از افرادی است که خود را باستان شناس می نامند اما فارغ از هرگونه تحصیلات دانشگاهی و دانشی به سو استفاده از این عنوان می پردازند .در اینجا سوالاتی مطرح می شود که اندیشیدن در آن قابل توجه است .

اگر داعیه داشتن تمدنی چند هزار ساله داریم چرا بخاطر مطامع و منافع شخصی تیشه به ریشه فرهنگ و تمدن ایرانی زده ایم؟

ممکن است افراد زیادی بخاطر عدم آگاهی و دانش ناکافی هنوز تفاوت بین یک باستان شناس و گنج یاب ، یا سارقان مقابر و حفاران غیر مجاز را تشخیص نمی دهند.

دكتر عباس عليزاده، استاد دانشگاه شيكاگو: به دليل ضعف اطلاع رساني در مقوله‌ي ميراث فرهنگي، از باستان‌شناسان به عنوان گنج ياب نام برده مي‌شود.ضعف اطلاع رساني در مقوله‌ي ميراث فرهنگي به گونه‌اي است كه در جامعه از باستان‌شناس به عنوان گنج ياب نام برده مي‌شود؛ درحالي‌كه باستان‌شناسان، وظيفه‌ي بازسازي فرهنگ‌هاي گذشته را برعهده دارند، از طرف ديگر در اكثر محوطه‌هاي تاريخي جز زباله، تيغه و استخوان چيزي به دست نمي‌آيد، مگر اين‌كه آن محوطه، گورستاني باشد كه به دليل اعتقادات و باورهاي مذهبي، اشيائي را با مردگان دفن كرده باشند، پس مشخص كردن نحوه‌ي زندگي، ساختار معيشتي و ساختارهاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي از ديگر وظايف باستان‌شناسان است. 

با کمی جستجو در فضای مجازی، به تعداد زیادی سایت و صفحه اینستاگرامی برمی‌خوریم که ادعای گنج‌یابی دارند. برخی از این افراد در صفحه اینستاگرام خودشان را باستان شناس معرفی کرده و ادعا دارد که تنها با نگاه کردن به محلی تاریخی و در کنار هم گذاشتن نشانه‌ها می‌توانند بگویند در این محل آثار باستانی یا به قول خودش دفینه یا گنجی وجود دارد یا نه.

محتوای صفحه اینستاگرامشان شامل ویدیوهایی از گنج‌یابی‌ها و نشانه‌شناسی‌ است. گرچه که رفتن به جست‌وجوی گنج و نشانه شناسی تنها کاری که آن‌ها انجام می‌دهند نیست. ارائه پکیج‌ها و کارگاه‌های آموزشی جزو اصلی کار آن‌‌ها است، این افراد ادعا می‌کنند که در صورت به کار بستن اطلاعاتشان به گنج خواهید رسید.

این افراد در فضای مجازی در بهترین حالت گنج یابی و تخریب آثار باستانی را تبلیغ کرده و در بدترین حالت از مردم کلاهبرداری می‌کنند، یک سرچ ساده دفینه، گنج و یا عبارات مشابه کافی است تا با انبوهی از صفحات مواجه شوید که ادعا دارند که با کمک گرفتن از آموزش، راهنمایی‌ها، خرید پکیج‌ها یا ابزارهایشان به طور قطعی به گنج می‌رسید.

سوال اینجاست : اگر خود را باستان شناس معرفی می کنید؟ چرا کمر به غارت میراث کشور بسته اید ؟ میراث تمدنی یک ملت که نه تنها محدود به مرزهای جغرافیایی یک کشور نمی شود بلکه تعلقی به وسعت جهان دارد ، چرا که بخشی از میراث تمدن بشری است.

تخریب آثار باستانی و رویای گنج

مهدی عابدینی کارشناس میراث فرهنگی فعالیت این افراد را یکی از عوامل تخریب و نابودی میراث فرهنگی دانست و گفت: باستان‌شناسان برای کاوش یک محوطه با ظریف‌ترین وسایل مثل، کلنگ بسیار کوچک،کمچه و…. کم‌کم خاک را کنار می‌زنند تا لایه‌های باستانی خاک به هم نخورد و جامعه آن را بتوانند بازسازی کنند و سیر تکامل انسان را پیدا کنند، این‌ها گور را کامل تخریب می‌کنند و آثار معماری که وجود دارد تخریب می‌کنند، مثلاً با رسیدن به دیوار آن را کامل تخریب کرده یا نقش برجسته سنگی آن را کامل می‌شکنند. این کار آن‌ها تاریخ، هویت و فرهنگ کشور ما را نابود می‌کند، غارت میراث فرهنگی از گذشته تا کنون بوده و طی ۲۰ سال اخیر به صورت افسار گسیخته افزایش پیدا کرده است.

این باستان شناس ادامه داد: بسیاری از این افراد ادعای نمادشناسی دارند ولی ما در علم باستان‌شناسی چیزی به اسم نماد نداریم که فردی ادعا کند در نقطه‌ای که نقش شتر یا لاک‌پشت است نماد گنج است. در گذشته که این افراد ادعا دارند که همه ظروف مردم از طلا بوده است که نادرست است، در قدیم جمعیت ایران کمتر بوده است و نظام ارباب و رعیتی تا  ۶۰ سال گذشته هم در جریان بوده و وضعیت مالی مردم بسیار بد بوده است و تنها یک عده افراد خاص بودند که ثروتمند بوده‌اند پس چطور این حجم از اشیا تاریخی از طلا در سطح ایران وجود داشته ست؟ طلا همیشه یک فلز ارزشمند بوده است چرا باید این فلز را دفن کرده و بر روی آن نشانه می‌گذاشتند؟

توهم گنج یابی

عابدینی می گوید : این افراد کوچکترین آگاهی از علم باستان‌شناسی ندارند، اگر شما کمی از باستان‌شناسی آگاهی داشته باشید متوجه می‌شوید مطالب منتشر شده در فضای مجازی یا از سر نا آگاهی است یا بسیار متوهمانه است. در باستان‌شناسی چیزی به اسم طلسم، نسخه و تله فیزیکی وجود خارجی ندارد، و ادعای آن‌ها که نسخه‌خوانی و باطل کردن طلسم انجام می‌دهند کلاهبرداری و شیادی است، متأسفانه یک سری از افراد از نا آگاهی گول این افراد را خورده و ناخواسته در دام آن‌ها می‌اُفتند.

وی ادامه داد: بالای ۹۰ درصد از اشیایی که توسط این افراد خرید و فروش می‌شود جعلی و تقلبی است. با دیدن این عکس‌ها هر کارشناس باستان‌شناسی متوجه تقلبی بودن این اشیا می‌شود، ولی مردم عادی نمی‌توانند بدل‌ را از اصل تشخیص دهند مخصوصاً اگر هنرمندانه درست شده باشد. متأسفانه این کاسبی رونق فراوان دارد و مبالغ سنگینی در این خرید و فروش‌ها جابه جا می‌شود.

وقتی همه دنبال طلا هستند تو بیل بفروش

داستان آشنایی که شاید شما هم شنیده باشی ،می گویند : هنگامی که در آمریکا همه در جستجوی طلا بودند ، یک نفر با فروش “بیل و کلنگ” میلیونر شد، اما هیچکس طلا پیدا نکرد!

حالا حکایت افراد فاقد سواد و سوداگری است که با استفاده از قدرت نفوذ شبکه های اجتماعی تب گنج یابی را با هدف پر کردن جیب خود و بدست آوردن ثروتی نامشروع تبلیغ می کنند.

اگر نه یک باستان شناس ، یا یک هموطن دوستدار تمدن و وطن هرگز به خود اجازه نمی دهد به میراث فرهنگی که یادگار به جا مانده از نیاکان است تعرض و دست درازی کند.آیا شما خانه پدری را ویران می کنید؟ یا حاضر به تخریب یادگاران و آثار باقی مانده از آنها هستید؟ آیا سوداگری در جهت منافع شخصی و تیشه به ریشه تمدن چند هزار ساله ایران زدن چیزی جز تمدن فروشی و وطن فروشی است؟

دوستدار و حافظ میراث نیاکانمان باشیم

میراث فرهنگی هر کشور بزرگترین دارایی و ثروتی است که در طی سالیان طولانی بدست آمده و به ما رسیده است. فارغ از هر گونه جانبداری سعی کنیم این ثروت ارزشمند و تکرار نشدنی را دوست بداریم و از آن محافظت کنیم تا آیندگان و تاریخ از ما به عنوان سارقین و تخریب کنندگان تمدن و فرهنگ یاد نکنند.

در جامعه امروز ما سواستفاده های زیادی از این عنوان علمی در فضای مجازی می شود و این عنوان جولانگاهی برای افراد فاقد صلاحیت و سوداگرانی شده که بدنبال منافع شخصی خود از طریق جعل عنوان هایی چون مهندس و دکتر ، باستان شناس شده و خسارات مالی و معنوی گسترده ای به مردم و بر پیکره میراث فرهنگی کشور عزیزمان و محوطه های تاریخی ثبت شده یا غیر ثبت شده به یادگار مانده از نیاکان و اجدادمان شده اند.

باستان شناسی مطالعه علمی تاریخ بشر و ماقبل تاریخ از طریق کاوش و تجزیه و تحلیل اشیا باستانی، سازه ها و دیگر بقایای فیزیکی است. هدف آن کشف و تفسیر گذشته برای کسب بینش در مورد تمدن ها، فرهنگ ها و جوامع باستانی است.

یک باستان شناس فردی است که در این زمینه تخصص و تحصیلات دانشگاهی دارد. آن ها درک عمیقی از روش ها، نظریه ها و تکنیک های باستان شناسی دارند. این متخصصان طیف وسیعی از ابزارها و تکنولوژی ها را برای حفاری دقیق و مستندسازی اشیا باستانی به کار می گیرند و حفظ و تفسیر دقیق آن ها را تضمین می کنند.

باستان شناسان نقش مهمی در کنار هم قرار دادن پازل گذشته ما دارند. آن ها با دقت مصنوعاتی که کشف می کنند را تجزیه و تحلیل می کنند و ترکیب، زمینه و رابطه آن ها را با محیط اطراف بررسی می کنند. آن ها با انجام این کار می توانند سبک زندگی باستانی، شبکه های تجاری، اعمال مذهبی و حتی سیستم های سیاسی را بازسازی کنند.

علاوه بر این، باستان شناسان با دیگر کارشناسان مانند مورخان، انسان شناسان و زمین شناسان هم کاری می کنند تا درک جامعی از گذشته به دست آورند. این رویکرد میان رشته ای به آن ها اجازه می دهد تا بین زمینه های مختلف مطالعه ارتباط برقرار کنند و دانش ما از تاریخ بشر را غنی کنند

علاوه بر کارهای میدانی، باستان شناسان در تجزیه و تحلیل های آزمایشگاهی نیز شرکت می کنند و از تکنیک های پیشرفته علمی برای استخراج اطلاعات ارزشمند از مصنوعات استفاده می کنند. آن ها از روش هایی مانند تاریخ گذاری رادیوکربن، تجزیه و تحلیل DNA ، هوش مصنوعی و تجزیه و تحلیل ایزوتوپی برای تعیین سن، منشا و ترکیب اشیا استفاده می کنند و اهمیت آن ها را در بافت تاریخی وسیع تر روشن می کنند.

باستان شناس به دنبال گنجینه های باستانی نیست

باستان شناس به دنبال گنجینه های باستانی نیست؛ بلکه یک رشته علمی دقیق است که نیاز به صبر، توجه به جزئیات و علاقه به کشف اسرار گذشته دارد. باستان شناسان از طریق کار خود به درک جمعی ما از میراث انسانی کمک می کنند و درک عمیق تری از فرهنگ های متنوعی که جهان ما را شکل داده اند، پرورش می دهند. این باور ، اشتباه و نادرست است که باستان شناس به دنبال یافتن گنج است.حیطه کاری باستان شناسی تخصصی و گسترده می باشد.

در پایان اشاره ای کنیم به این شعر از مولانا : آنچه تو گنجش توهم میکنی / زان توهم گنج را گم میکنی

افرادی که از سر ناآگاهی یا سوداگری در جهت مطامع شخصی اقدام به تخریب آثار تاریخی و محوطه های باستانی می کنند دشمنان پنهان میراث و تمدن چند هزار ساله ایران اند. فقر و شرایط بد اقتصادی دلیلی بر تخریب آثار باستانی و آسیب به میراث کشور به بهانه کسب ثروت نمی باشد.