صندلی تاشو عصر مفرغ : کشف نماد قدرت ۳۴۰۰ ساله در دانمارک

کشف یک صندلی تاشو چوبی ۳۴۰۰ ساله درون گور یک سرکرده عصر مفرغ در دانمارک، یکی از استثنایی‌ترین یافته‌های باستان‌شناسی اروپا را پیش روی پژوهشگران قرار داده است. این دست‌سازه چوبی منحصر‌به‌فرد که سالم‌ترین صندلی برجای‌مانده از عصر مفرغ اروپا به شمار می‌رود، نه تنها نمادی آشکار از اقتدار، موقعیت عالی اجتماعی و مناسک آیینی است، بلکه پیوندهای فرهنگی و تجاری شگفت‌انگیزی را میان اسکاندیناوی باستان و تمدن‌های مدیترانه‌ای فاش می‌کند.

کشف آرامگاه تپه زرین در یوتلاند جنوبی

در سال ۱۸۹۱ میلادی، باستان‌شناسان موزه ملی دانمارک هنگام کاوش در یک تومولوس یا گورپشته باستانی به نام «گولدهوی» (Guldhøj به معنای تپه زرین) در منطقه یوتلاند جنوبی، موفق به کشف بقایای یک صندلی تاشو چوبی شدند که به شکلی کم‌نظیر سالم باقی مانده بود. ساختار این صندلی شباهت چشمگیری به نمونه‌های شناخته‌شده از تمدن‌های کهن مصر و یونان باستان داشت.

بر پایه ارزیابی‌ها و گزارش‌های موزه ملی دانمارک، این صندلی تاشو حدود ۳۴۰۰ سال پیش در خود سرزمین دانمارک ساخته شده است. این یافته تاریخی، تنها صندلی چوبی کامل و دست‌نخورده‌ای محسوب می‌شود که از دوران عصر مفرغ در قاره اروپا تا به امروز سالم به یادگار مانده است.

شیوه تدفین سرکرده قبیله و هدایای درون گور

این صندلی درون تنه‌ای تراشیده‌شده از درخت بلوط که به عنوان تابوت به کار رفته بود، در کنار پیکر متوفی قرار داشت. پیکر این سرکرده عصر مفرغ را در پوستی از گاو پیچیده بودند. متوفی لباسی فاخر به تن داشت که شامل یک شنل پشمی متصل‌شده با سنجاق‌سینه مفرغی، دو کلاه پشمی، دستکش‌های پشمی و کفش‌های چرمی می‌شد.

بازماندگان و نزدیکان این رهبر باستانی، پیشکش‌ها و هدایای متعددی درون گور نهاده بودند؛ از جمله یک تبر مفرغی و خنجری از جنس مفرغ که در کنار دو کاسه چوبی منقوش و مزین و یک جعبه چوبی ظریف جای گرفته بود. با این حال، وجود یک صندلی تاشو در این گور، هدیه‌ای کاملاً غیرمعمول و ویژه بود که نشان از جایگاه اجتماعی و سیاسی فوق‌العاده والای این فرد در قبیله داشت.

ابعاد فنی و سازوکار مهندسی صندلی تاشو گولدهوی

در پژوهشی گسترده که در سال ۱۹۹۹ به سرپرستی باستان‌شناس نامدار «کرستن پرانگسگارد» انجام شد، پژوهشگران به بررسی دقیق ویژگی‌های ساختاری این اثر پرداختند. نتایج این بررسی مشخص کرد که صندلی از دو قاب چوبی مجزا ساخته شده که بلندی هر یک حدود ۳۳ سانتی‌متر است.

هنگامی که این دو قاب با زاویه ۴۵ درجه در کنار یکدیگر قرار می‌گرفتند، چهارپایه یا صندلی کوتاهی شکل می‌گرفت که نشیمنگاه آن تقریباً ۲۴ سانتی‌متر از سطح زمین فاصله داشت. به باور پژوهشگران، این دو قاب در زمان استفاده با میخ‌هایی از جنس مفرغ به یکدیگر متصل و مهار می‌شدند؛ اتصالات مفرغی که احتمال دارد درست پیش از نهادن صندلی به درون گور از روی آن جدا شده باشند.

کارکرد آیینی و نماد جایگاه اجتماعی در عصر مفرغ

به بیان کارشناسان موزه ملی دانمارک، هرچند صندلی‌های تاشو در نگاه نخست وسایلی ساده به نظر می‌رسند، اما در دنیای باستان از وسایل مهم و بسیار شاخص به شمار می‌رفتند. این صندلی‌ها نشان‌دهنده رتبه و مقام والای فرد نشسته بر آن بودند و به احتمال فراوان در آیین‌ها، جشن‌ها و گردهمایی‌های رسمی استفاده می‌شدند.

پیش از این، باستان‌شناسان نمونه‌های مشابهی از صندلی‌های تاشو باستانی را در مصر و یونان عصر مفرغ یافته بودند؛ مناطقی که شرایط اقلیمی آن‌ها برای ماندگاری مواد آلی مانند چوب مساعدتر بوده است. البته صندلی گولدهوی تنها نشانه از این دست‌سازه‌ها در سرزمین‌های شمالی نیست؛ قطعات خردشده‌ای از صندلی‌های تاشو در دیگر گورهای سرکردگان در دانمارک و شمال آلمان نیز یافت شده و حتی در آلمان، گوری متعلق به اوایل قرون وسطی کشف شده که بانویی همراه با یک صندلی تاشو فلزی کم‌یاب در آن به خاک سپرده شده بود.

با این وجود، پرانگسگارد و همکارانش در پژوهش خود تصریح می‌کنند که صندلی تاشو گولدهوی تنها نمونه چوبی کامل و دست‌نخورده از عصر مفرغ سراسر اروپاست. به تعبیر این محققان: «صندلی‌های تاشو اکنون به عنوان نشانه‌ای قطعی از گورهای دلاوران و جنگجویان نامدار اوایل عصر مفرغ شناخته می‌شوند.»

شواهدی بر تبادلات فکری و پیوند با حوزه دریای مدیترانه

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، ارتباط این اثر با مسیرهای ارتباطی دوردست است. ساخت این صندلی در خاک دانمارک با الگوبرداری از طرح‌های تمدن‌های دوردست، ثابت می‌کند که جوامع عصر مفرغ از راه تجارت و تبادل پیشکش‌ها و هدایا، ایده‌ها و فنون گوناگون را میان خود ردوبدل می‌کردند.

این سازه‌ها شاهدی روشن از دادوستد و پیوند هنری میان ساکنان باستانی اسکاندیناوی و جوامع حوزه دریای مدیترانه هستند. نشانه بارز دیگر این پیوند فرهنگی، چرخ‌های چهارپره بر روی «ارابه خورشید تروندولم» است که ساختاری شبیه به نقوش و فناوری‌های منطقه دریای اژه دارد.

به گزارش موزه ملی دانمارک، هم صندلی تاشو نامتعارف و هم کاسه‌های چوبی تراشیده‌شده‌ای که در تپه گولدهوی همراه با این رهبر عصر مفرغ به خاک سپرده شده بودند، بی‌هیچ تردیدی جزو اشیای بسیار گران‌بها، کمیاب و نشانه‌های بارز بزرگی و اعتبار والا در آن روزگار به شمار می‌روند.

جمع‌بندی

صندلی تاشو ۳۴۰۰ ساله به‌دست‌آمده از تومولوس گولدهوی، پنجره‌ای نو به سوی شناخت پیچیدگی‌های اجتماعی و مهارت‌های فنی در عصر مفرغ اروپا می‌گشاید. این اثر ارزشمند نه‌تنها مهارت بالای نجاری و منزلت بالای سرکردگان قبایل در اسکاندیناوی باستان را بازگو می‌کند، بلکه نشان می‌دهد ارتباطات فکری، فرهنگی و آیینی میان شمال اروپا و تمدن‌های باستانی حوزه اژه و مدیترانه، بسیار پویاتر و گسترده‌تر از تصورات پیشین ما بوده است.