در تازهترین کاوشهای باستانشناسی در محوطه باستانی آنتیوخ پیسیدیا (Pisidia Antiokheia) واقع در استان اسپارتای ترکیه، باستانشناسان موفق به کشف یک ظرف نیایشی ۱۵۰۰ ساله متعلق به دوره بیزانس شدند. این اثر نادر که به سده ششم میلادی بازمیگردد، نقوشی بیبدیل از رؤیای دانیال نبی و چهار جانور نمادین کتاب مقدس را بر خود دارد. به گفته متخصصان تاریخ هنر مسیحی، ترکیببندی نمادشناسانه این ظرف در تمام تاریخ آیکونوگرافی (شمایلنگاری) مسیحیت کاملاً بیسابقه است و فصلی تازه در درک نمادپردازیهای اوایل دوره بیزانس میگشاید.
کشف شاهکاری بینظیر در ویرانههای کلیسای صومعه

این ظرف آئینی دو دسته طی کاوشهای تخصصی در شهر باستانی آنتیوخ پیسیدیا، در نزدیکی شهرستان یالواچ (Yalvaç) از دل خاک بیرون کشیده شده است. طبق بررسیهای لایهنگاری و گزارشهای رسمی، این اثر از میان بقایای کلیسای یک صومعه قدیمی به دست آمده است؛ کلیسایی که در جریان حملات اعراب در سال ۷۱۳ میلادی به تمامی ویران شده و زیر آوار پنهان مانده بود.
پروفسور دکتر محمد اوژانلی (Prof. Dr. Mehmet Özhanlı)، عضو هیئت علمی گروه باستانشناسی دانشگاه سلیمان دمیرل و سرپرست تیم کاوش، تصریح کرد که نمادنگاریهای روی این ظرف مستقیماً از کتاب دانیال در عهد عتیق الهام گرفته شده است. دانیال نبی از پیامبران بزرگ یهود در دوران تبعید بابلیان و همعصر با حکومت بختالنصر دوم (نبوکدنصر) بود که داستان رهایی معجزهآسای او از چاه شیران همواره به عنوان نمادی از حفاظت الهی در تاریخ ادیان شناخته میشود.
نماد شناسی و شمایل نگاری مسیحی: بشارت ظهور موعود
در باورهای کلامی و تحلیلهای تاریخی مسیحیت، رؤیای دانیال نبی درباره چهار هیولایی که از دریا برمیخیزند، اهمیت الهیاتی فوقالعادهای دارد. در سنت یهودی، این چهار جانور به ترتیب نشاندهنده امپراتوریهای بابل، ماد، پارس (هخامرشی) و هلنیستی (یونانی) هستند.
اما در تفسیر شمایلنگاری مسیحی، جانور چهارم نماد امپراتوری روم قلمداد میشود و هبوط «پسر انسان» از آسمان، تجسمی از ظهور عیسی مسیح است. از این رو، رؤیای دانیال همواره یکی از پیشگوییهای بنیادی عهد عتیق درباره آمدن مسیح تلقی میشده است.
پروفسور اوژانلی تأکید میکند که بازنمایی کامل تمام عناصر این رؤیا روی یک ظرف واحد، اهمیت موزهای و علمی این کشف را دوچندان کرده است:
«تصویر دانیال نبی به همراه چهار جانور رؤیایش، به علاوه نقوشی از شیر، گوزن و سگ، بر دو طرف بدنه این ظرف نیایشی نقش بستهاند. تا به امروز هیچ نمونه دیگری در سراسر جهان یافت نشده که تمام جانوران رؤیای دانیال را در یک ترکیببندی واحد و یکپارچه در هنر مسیحی گرد هم آورده باشد. از این منظر، این ظرف در جهان منحصربهفرد است.»
اثبات بومی بودن صنعت سفال گری در آنتیوخ پیسیدیا

علاوه بر این ظرف بینظیر، تیم کاوش موفق به کشف تعداد زیادی قالبهای سرامیکی و افزارهای سفالگری در این محوطه شده است. این یافتهها به روشنی ثابت میکنند که شهر آنتیوخ پیسیدیا دارای کارگاهها و مراکز تولید سفال پیشرفتهای بوده است که نیازهای مذهبی و آئینی منطقه را تامین میکردهاند.
به گفته سرپرست کاوش، ساخت این ظرف نیایشی ممتاز در خود شهر آنتیوخ پیسیدیا انجام شده و نشان از سطح بالای مهارت استادکاران و هنرمندان بومی این شهر در سده ششم میلادی دارد.
جایگاه آنتیوخ پیسیدیا در تاریخ صدر مسیحیت
شهر باستانی آنتیوخ پیسیدیا یکی از مراکز کلیدی در شکلگیری و گسترش مسیحیت اولیه محسوب میشود. در سال ۴۶ میلادی، پولس رسول (Saint Paul) و برنابا (Saint Barnabas) وارد این شهر شدند و نخستین موعظههای رسمی خود را در آنجا ایراد کردند.
پس از رسمیت یافتن دین مسیحیت در امپراتوری روم و به ویژه پس از شورای نیقیه در سال ۳۲۵ میلادی، این شهر به زیارتگاهی بزرگ و کرسی مجمع کلانشهری (Metropolitan Seat) ایالت پیسیدیا مبدل شد. کشف این ظرف آئینی بار دیگر جایگاه والای دینی و هنر مذهبی این شهر را در دوران بیزانس به اثبات میرساند.
نتیجه گیری
کشف ظرف نیایشی ۱۵۰۰ ساله در آنتیوخ پیسیدیا، نهتنها برگ تازهای از هنر و آیکونوگرافی مسیحیت در دوره بیزانس را ورق میزند، بلکه اهمیت تکنولوژیک و هنری کارگاههای بومی سفالگری در آناتولی باستان را روشن میسازد. این اثر منحصربهفرد با ترکیب کامل نمادهای عهد عتیق و باورهای عهد جدید، شاهکاری بیبدلیل از پیوند دین، هنر و باستانشناسی است.

















ارسال دیدگاه