در جریان کاوشهای باستانشناسی در محوطه تاریخی و ثبتشده «آنی» در استان قارص ترکیه، یک انبار ذخیره مواد غذایی متعلق به ۱۰۰۰ سال پیش و دوره حکومت سلجوقیان کشف شد. این یافته شامل خمرههای سفالی غولپیکر (پیتوس) و قطعاتی از ظروف تزئینی با نقش طاووس است که پرده از جزئیات جدیدی از زندگی روزمره و معماری نخستین شهر ترکی-اسلامی آناتولی برمیدارد.
مجله اینترنتی باستانشناس: در جدیدترین دور از کاوشهای باستانشناسی در شهر تاریخی «آنی» (Ani)—یکی از مهمترین سایتهای ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو واقع در استان قارص در شمالشرقی ترکیه—یک انبار ذخیرهسازی مواد غذایی متعلق به دوران حکومت سلجوقیان به دست آمد.
این کشف ارزشمند که در قالب پروژه ملی «میراث برای آینده» (Legacy to the Future) و زیر نظر وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه انجام شده، ابعاد تازهای از تاریخ معیشتی، هنر و اهمیت شهر تاریخی آنی بهعنوان نخستین مرکز شهری ترکی-اسلامی در آناتولی را روشن میسازد.
خمرههای غول پیکر «پیتوس» و هنر نمادین سلجوقی
انبار تازه کشفشده که در ابعاد ۵٫۳۰ در ۱٫۸۷ متر و در نزدیکی امتداد شمالی «دیوارهای آشوت» (Ashot) قرار دارد، حاوی ۸ خمره بزرگ سفالی پختهشده (پیتوس – Pithos) است. ارتفاع هر یک از این خمرهها حدود ۱٫۵ متر و قطر دهانه آنها بهطور میانگین ۵۰ سانتیمتر است که به شکل کروی برای نگهداری و ذخیرهسازی طولانیمدت غلات و آذوقه طراحی شدهاند.
در کنار این خمرهها، قطعهای از یک ظرف سفالی لعابدار با نقش طاووس یافت شده است. طاووس در آیکونوگرافی و نمادشناسی هنری هنر اسلامی در قرون وسطی، نمادی از «بهشت» به شمار میرفت. ظرافت در ساخت و نقشنگارهای این ظرف، نشاندهنده رونق اقتصادی و اهمیت هنر کاربردی در دوره سلجوقی است.
آنی؛ چهارراه تمدنها و دروازه ورود به آناتولی
محوطه باستانی آنی در ۴۲ کیلومتری مرکز شهر قارص و درست در مرز مرز بینالمللی ترکیه و ارمنستان، بر فراز لایهای از سنگهای توف آتشفشانی و در کرانه غربی رودخانه «آرپاچای» (Arpaçay) واقع شده است. این شهر قرون وسطایی که نخستین ایستگاه کاروانها پس از ورود به آناتولی از طریق جاده ابریشم محسوب میشد، نقشی کلیدی در تجارت بینالملل ایفا میکرد.
پیشینه سکونت در آنی به هزاره سوم پیش از میلاد بازمیگردد. رشد چشمگیر شهر در اوایل قرن نهم میلادی و در دوره دودمان باگراتونی آغاز شد؛ دورهای که با ساخت کلیساها و صومعههای متعدد، آنی را به یک مرکز دینی بزرگ تبدیل کرد. این شهر در سال ۱۰۴۴ میلادی برای مدت کوتاهی تحت کنترل امپراتوری بیزانس درآمد، اما عصر طلایی آنی با فتح شهر توسط سلطان آلپارسلان سلجوقی در ۱۶ اوت ۱۰۶۴ میلادی کلید خورد.
پس از فتح سلجوقیان، آنی به سرعت رشد کرد و به یک کلانشهر پررونق با جمعیتی بیش از ۱۰۰ هزار نفر تبدیل شد که دروازه اصلی ورود فرهنگ و معماری ترکی-اسلامی به پهنه آناتولی بود.
یافتههای برجسته فصل کاوش ۲۰۲۴
به گفته دانشیار دکتر محمد ارسلان (Muhammet Arslan)، باستانشناس و مورخ هنر از دانشگاه کافکاس که سرپرستی هیئت ۳۵ نفره کاوش را بر عهده دارد، فصل کاوش ۲۰۲۴ یکی از پربارترین دورههای کاری در این محوطه ۱۰۰ هکتاری بوده است.
علاوه بر انبار مواد غذایی سلجوقی، در این فصل آثار معماری شاخص دیگری نیز کشف و تحلیل شدهاند:
- نخستین مسجد صخرهای آناتولی: سازهای بینظیر که دستکند در دل سنگ ایجاد شده است.
- حمام بزرگ (The Great Bathhouse): محوطهای تاریخی که بنا بر مستندات، محل ثبت یکی از نخستین نمونههای «زایمان در آب» در تاریخ به شمار میرود.
- آرامگاه هشتضلعی سلجوقی: بخشی از نخستین قبرستان ترکی-اسلامی در خاک آناتولی.
- مسجد ابوالمنوچهر: نخستین مسجدی که توسط سلجوقیان در آناتولی بنا شد.
اهمیت کاوشها در درک زندگی روزمره گذشته
کاوشهای آنی که با همکاری دانشگاه کافکاس و تحت فرمان ریاست جمهوری ترکیه از سال ۲۰۱۹ بهصورت مستمر ادامه دارد، تیمی متشکل از متخصصان باستانشناسی، تاریخ هنر، معماری و مرمت را در بر میگیرد.
دکتر ارسلان در خصوص کشف این انبار میافزاید:
«یافتههای جدید نه تنها ساختار معماری و خمرههای ذخیرهسازی دوره سلجوقی بزرگ را به ما نشان میدهد، بلکه درک ما از الگوی تغذیه، تجارت مواد غذایی و ساختار زیست روزمره مردم آنی را در دوران اوج شکوه این شهر بهطور جدی ارتقا میدهد.»

















ارسال دیدگاه