کشف مقبره شاهانه سلت ها در آلمان؛ گنجینه ای از طلا و برنز

مجله اینترنتی باستان‌شناس | بر اساس گزارش خبرگزاری هسن‌شاو (Hessenschau)، باستان‌شناسان در ایالت هسن آلمان موفق به کشف نخستین «مقبره شاهانه» (Princely Grave) شناخته‌شده‌ی سلتی در منطقه کوهستانی تائونوس (در نزدیکی شهر باد کامبرگ) شده‌اند؛ کشفی که از همین حالا به عنوان یکی از مهم‌ترین یافته‌های عصر آهن در این منطقه توصیف می‌شود.

این مقبره ارزشمند نه در جریان یک کاوش هدفمند برای یافتن گورهای سلتی، بلکه در جریان بررسی‌های باستان‌شناسی پیش از ساخت یک نیروگاه خورشیدی (فتوولتائیک) در نزدیکی بزرگراه A3 در منطقه لیمبورگ-وایلبورگ کشف شد. آنچه در ابتدا به صورت خطوط و دایره‌های عجیب در تصاویر بررسی ژئومغناطیسی ظاهر شده بود، به سرعت طرح کلی یک سازه بسیار مهم‌تر را آشکار کرد: یک مجتمع مقبره‌ای یادمانی متعلق به یک فرد بلند پایه و نخبه‌ی سلتی از اوایل عصر آهن.

الگویی مشکوک در کنار بزرگراه

پیش از آغاز حفاری، نشانه‌های کمی وجود داشت که ثابت کند یک مقبره متعلق به طبقه اشراف سلت در زیر این زمین بایر و دست‌نخورده در نزدیکی باد کامبرگ پنهان شده است. با این حال، کای موکنبرگر (Kai Mückenberger)، باستان‌شناس منطقه، به عنوان بخشی از ارزیابی‌های لازم برای پروژه پارک خورشیدی، دستور انجام یک بررسی ژئومغناطیسی را صادر کرد.

تصاویر این بررسی، دو خط موازی و باریک را نشان می‌دادند که در پهنه زمین امتداد یافته و به یک ساختار دایره‌ای ختم می‌شدند. در داخل آن دایره نیز یک ناهنجاری مستطیلی کاملاً واضح دیده می‌شد. برای باستان‌شناسی که با گورهای نخبگان عصر آهن آشنایی دارد، نادیده گرفتن این الگو غیرممکن بود؛ چرا که این ساختار به شدت شبیه به مسیرهای آیینیِ تشییع جنازه و تپه‌های تدفینی (تومولوس) شناخته‌شده در محوطه‌های بزرگ سلتی، مانند محوطه مشهور گلوبورگ (Glauberg) در ایالت هسن بود.

گزارش‌ها حاکی از آن است که موکنبرگر در ابتدا این ایده را بیشتر شبیه به یک شوخی می‌دانست، زیرا الگو بیش از حد کامل و بی‌نقص به نظر می‌رسید. اما با آغاز خاک‌برداری، وضعیت خاک به سرعت لحن تیم را تغییر داد. پاکت بیل مکانیکی بقایای فلزی، از جمله تکه‌هایی از یک سرنیزه آهنی را بالا آورد؛ این نخستین نشانه آشکار از رسیدن تیم به یک اتاقک تدفینی بود.

بقای طلا در جایی که بدن از بین رفته است

دیوارهای چوبی اتاقک مقبره قرن‌ها پیش پوسیده و از بین رفته بودند و هیچ بقایای انسانی نیز از اسکلت فرد باقی نمانده بود. با این حال، هدایای تدفینی و اشیای داخل قبر کاملاً سالم مانده بودند و کیفیت استثنایی داشتند.

در میان چشمگیرترین یافته‌ها، مجموعه‌ای از سه حلقه طلایِ توپر و سنگین دیده می‌شود. به نظر می‌رسد فرد متوفی در زمان تدفین، این حلقه‌ها را به عنوان طوق گردنی، دستبند و انگشتر به تن داشته است. به رغم سپری شدن بیش از دو هزاره در زیر خاک، این تزئینات طلایی در وضعیت ظاهری فوق‌العاده‌ای باقی مانده‌اند.

ارزش این طلاها تنها به خاطر بهای مادی آن‌ها نیست؛ در اروپای اوایل عصر آهن، چنین اشیایی نشانگرهای بصری واضحی از رتبه، هویت و قدرت اجتماعی افراد بودند. این طلاها در کنار سایر هدایای تدفینی کشف‌شده در باد کامبرگ، همگی نشان می‌دهند شخص مدفون در این مکان، جایگاهی بسیار بالاتر از جمعیت عادی منطقه داشته است.

تدفین کم‌ نظیر ارابه سلتی در ایالت هسن

شاید هیجان‌انگیزترین بخش این کشف، بقایای یک ارابه دو چرخ باشد که در داخل قبر قرار داده شده بود. باستان‌شناسان و مرمت‌گران در حال حاضر مشغول مطالعه اجزای این وسیله نقلیه در اداره دولتی حفاظت از بناهای تاریخی در ویسبادن هستند.

یافته‌ها شامل یراق‌آلات آهنیِ به جای مانده از دو چرخ چوبی است. این تسمه‌های فلزی زمانی روی سطح چرخ یا دور چرخ‌ها قرار می‌گرفتند. ارتفاع چرخ‌ها احتمالا به ۱.۲۰ متر می‌رسیده و به نظر می‌رسد پیش از قرار گرفتن در مقبره، آن‌ها را از ارابه جدا کرده و به صورت عمودی به دیوار اتاقک تدفین تکیه داده بودند.

سایر قطعات نشان می‌دهند که این وسیله نقلیه به شدت تزئین شده بوده است. کاسه چرخ‌های بزرگ و مدور و یراق‌آلات محور ارابه که از فلزات غیرآهنی (احتمالاً برنز) ساخته شده بودند، زمانی با رنگ سرخ‌وفامِ خود می‌درخشیدند. در یکی از این بست‌های فلزی، هنوز آثاری از چوبِ اصلی محور ارابه باقی مانده است. تعداد بسیار کمی از تدفین‌های ارابه‌ای سلت‌ها در ایالت هسن شناخته شده است و نمونه باد کامبرگ به دلیل کیفیت و ترکیب اشیای حفظ‌شده، اهمیت ویژه‌ای دارد.

ظرف اتروسکی؛ نشانه‌ای از ارتباطات دوربرد

این مقبره همچنین حاوی یک ظرف برنزی متعلق به تمدن اتروسک (ایتالیای باستان) بود که با استفاده از تصویربرداری اشعه ایکس در داخل یکی از بلوک‌های خاکیِ برداشته‌شده شناسایی شد. این یک جزئیات کلیدی و حیاتی است.

وجود ظروف وارداتی مدیترانه‌ای در مقبره نخبگان سلتی، اغلب به عنوان نشانه‌ای از تبادلات تجاری دوربرد، تماس‌های دیپلماتیک یا شرکت در آیین‌های شراب‌خوشیِ طبقه اشراف تفسیر می‌شود. وجود یک ظرف اتروسکی در مقبره باد کامبرگ گویای آن است که فرد مدفون در این مکان، به دنیای اجتماعی و شبکه‌ای متصل بوده که فراتر از مرزهای کوهستان تائونوس امتداد داشته است.

این الگو با آنچه باستان‌شناسان پیش از این درباره دیگر محوطه‌های نخبگان سلتی در اروپای مرکزی می‌دانستند، کاملاً همخوانی دارد. در طول اوایل عصر آهن، جوامع قدرتمند شمال رشته‌کوه آلپ ارتباط خود را با دنیای مدیترانه حفظ می‌کردند و کالاهای لوکس، ظروف فلزی و تجهیزات نوشیدنی به بخشی از زبانِ نمایشِ موقعیت اجتماعی در میان نخبگان سلت تبدیل شده بود.

مطالعه نزدیک به ۱۰۰ یافته در آزمایشگاه

مقبره باد کامبرگ تا کنون نزدیک به ۱۰۰ شیء باستانی تولید کرده است. از آنجا که بسیاری از این اشیاء به شدت شکننده هستند، باستان‌شناسان آن‌ها را به طور کامل در محل حفاری از خاک بیرون نیاوردند؛ در عوض، آن‌ها را همراه با بلوک‌های خاکیِ اطرافشان بلند کرده و به کارگاه مرمت در ویسبادن منتقل کردند.

در آنجا، مرمت‌گران پیش از پاکسازی خاک، بلوک‌ها را با استفاده از اشعه ایکس و سایر روش‌های تصویربرداری بررسی می‌کنند. این رویکرد به متخصصان اجازه می‌دهد تا موقعیت دقیق اشیاء را مستندنگاری کرده و مواد شکننده را پیش از لمس یا آسیب دیدن، شناسایی کنند.

یافته‌های کوچک‌تر شامل مهره‌های برنزی، تزئینات احتمالی از جنس شیشه یا کهربا، حلقه‌هایی که ممکن است متعلق به یک کمربند باشند، یک چاقوی کوچک داس‌شکل برای استفاده روزمره و تکه‌های سفال از جمله قطعاتی از یک فلاسک عدسی‌شکل (lentil flask) است. هر یک از این اشیاء سرنخی کوچک به شمار می‌روند که در کنار هم می‌توانند به محققان در درک این موضوع کمک کنند که این شخص چه کسی بوده، چگونه دفن شده و چه نوع جامعه‌ای این مقبره را برای او ساخته است.

مرد، زن، جنگجو یا فرمانروا؟

هویت فرد درگذشته هنوز در هاله‌ای از ابهام است. مقبره‌هایی با تجهیزات مشابه اغلب به مردان نسبت داده می‌شوند، به ویژه زمانی که سلاح و ارابه در آن‌ها وجود داشته باشد. سرنیزه به دست آمده از باد کامبرگ و احتمال جنگی بودن این ارابه می‌تواند از این فرضیه حمایت کند.

با این حال، باستان‌شناسان محتاطانه رفتار می‌کنند. بدون وجود استخوان‌های سالم، جنسیت بیولوژیکی فرد قابل تایید نیست. احتمال اینکه این مقبره متعلق به یک زن از طبقه اشراف باشد نیز وجود دارد، چرا که مقبره‌های مجلل و پر از هدایای زنان در عصر آهن سلتی به خوبی شناخته شده‌اند.

واژه آلمانی Fürstengrab که اغلب به «مقبره شاهانه یا شاهزاده» ترجمه می‌شود، لزوماً به این معنی نیست که این فرد به معنای مدرن یک شاهزاده بوده است؛ بلکه این یک اصطلاح باستان‌شناسی برای توصیف تدفین‌های استثنایی و بسیار ثروتمند طبقه نخبگان است. در باد کامبرگ، حلقه‌های طلا، ارابه، پارچ وارداتی و بقایای سلاح همگی به فردی با موقعیت اجتماعیِ فوق‌العاده خاص اشاره دارند.

نخستین مقبره شاهانه سلتی در تائونوس

تصور می‌شود قدمت این تدفین به نیمه اول قرن پنجم پیش از میلاد، یعنی آغاز عصر آهن بازمی‌گردد. اشیای این مقبره، آن را از نظر زمانی به دیگر کشفیات مشهور نخبگان سلتی در ایالت هسن نزدیک می‌کند؛ به ویژه محوطه گلوبورگ که در آن مقبره‌های بسیار مجلل و مجسمه معروف و تمام‌قد یک جنگجوی سلتی، درک ما را از ساختار قدرت عصر آهن در این منطقه دگرگون کرد.

منطقه تائونوس پیش از این هم پیشینه سلتی مهمی داشت. شهر حصاردار یا اوپیدوم هایدترنک (Heidetränk Oppidum) در نزدیکی اوبرورزل بعدها به یکی از بزرگ‌ترین مراکز اواخر دوران سلت‌ها در هسن امروزی تبدیل شد که حدود ۱۳۰ هکتار وسعت داشت. محوطه‌های دیگری مانند آلتکونیگ، دونسبرگ و منطقه تولید نمک باد ناوهایم نشان می‌دهند که جوامع سلتی در هسن، منابع، مسیرهای تجاری و سکونتگاه‌های مستحکم را در دوره‌های مختلف عصر آهن کنترل می‌کردند.

اکنون کشف باد کامبرگ تکه جدید و قدیمی‌تری را به این پازل اضافه می‌کند. اگر این تفاسیر درست باشد، این مقبره نخستین شواهد مستقیم از تدفین نخبگان سلتی با این رتبه عالی را در خود منطقه تائونوس ارائه می‌دهد.

برای باستان‌شناسان، وزن و اهمیت واقعی این کشف در همین نکته نهفته است. این یافته صرفاً یک مقبره ثروتمند دیگر به کارنامه عصر آهن اروپا اضافه نمی‌کند؛ بلکه تایید می‌کند که تائونوس خانه‌ی یک فرد بلندپایه سلتی بوده که جامعه‌اش از ثروت، دانش آیینی و ارتباطات خارجی لازم برای خلق یکی از شگفت‌انگیزترین تدفین‌های منطقه برخوردار بوده است.