کشف تابوت سنگی یک زن اشراف زاده در شهر باستانی الیمپوس

مجله اینترنتی باستان‌شناس | در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر باستانی الیمپوس (Olympos) —یکی از مهم‌ترین شهرهای تمدن باستانی لیکیه در استان آنتالیای ترکیه— یک آرامگاه باشکوه و یادمانی به ارتفاع حدود ۱۰ متر به همراه یک تابوتدان مَرمَری (سارکوفاگ) متعلق به دوران روم باستان کشف شده است. شواهد نشان می‌دهد این تابوتدان مجلل و پرکاربرد متعلق به یک زن ارستوکرات و بلندپایه بوده است. این یافته جدید، سومین آرامگاه یادمانی و منحصربه‌فردی است که تاکنون در این شهر باستانی شناسایی شده است.

شهر باستانی الیمپوس که آثاری از دوره‌های هلنیستی، رومی و بیزانسی را در خود جای داده است، به دلیل تاریخ سکونت پیوسته و بدون انقطاع، داده‌های بسیار ارزشمندی درباره تحولات سیاسی و فرهنگی تمدن لیکیه در اختیار باستان‌شناسان قرار می‌دهد. مجموعه آرامگاه‌های یادمانی در منطقه بندری این شهر، ساختار طبقاتی، سلسله‌مراتب اجتماعی-اقتصادی و مأموریت‌های تدفینی نخبگان جامعه را در دوران روم باستان به تصویر می‌کشد. آرامگاه تازه‌کشف‌شده نیز هم از نظر ویژگی‌های معماری و هم از نظر تزیینات داخلی، حلقه مهم دیگری را به این الگوهای باستانی اضافه کرده است.

این کشف بزرگ در جریان کارزار حفاری‌های منطقه بندری شهر و به عنوان بخشی از پروژه وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه تحت عنوان «میراثی برای آینده» (Geleceğe Miras) انجام شده است. منطقه آرامگاه‌های یادمانی در الیمپوس، شامل بناهای تدفینی طاق‌داری است که در کنار یکدیگر برای افراد عالی‌رتبه ساخته شده‌اند و اکنون این بنای سوم به دو آرامگاه شناخته‌شده قبلی ملحق می‌شود.

نمادشناسی طبقه نخبه بر روی تابوتدان مرمری تابوتدان مرمری به دست آمده از داخل این اتاق مقبره، با نمادشناسی (ایکونوگرافی) غنی و چشمگیری تزیین شده که بازتاب‌دهنده جایگاه اجتماعی والای متوفی است. روی بدنه این تابوتدان، صحنه‌های ظریف و پرجزئیاتی از شکار حکاکی شده است؛ مضمونی که در هنر تدفینی روم باستان به عنوان نماد قدرت و ثروت شناخته می‌شد. در کنار این صحنه‌ها، فیگورهای «نیکه» (الهه پیروزی در اساطیر یونان و روم) و «اروس» (خدای عشق) نیز به چشم می‌خورند. این موتیف‌ها در هنر رومی همواره با مفاهیمی چون جاودانگی، اعتبار و هویت اجتماعی طبقه ممتاز گره خورده بودند.

بررسی‌های ساختاری نشان می‌دهد مرمی که در ساخت این سارکوفاگ به کار رفته، از منطقه «ایسه‌هیسار» در افیون‌قره‌حصار (که به داشتن معادن سنگ مرمر بسیار باکیفیت شهرت دارد) به این مکان آورده شده است. انتخاب چنین متریال گران‌بهایی هم نشان‌دهنده کیفیت بالای هنر دست سنگ‌تراشان آن دوره و هم گویای قدرت اقتصادی فوق‌العاده خانواده‌ای است که دستور ساخت این مقبره را داده بود.

دکتر «گوکچن کورتولوش اوزتاشکن» (Doç. Dr. Gökçen Kurtuluş Öztaşkın)، رئیس هیئت کاوش شهر باستانی الیمپوس و عضو هیئت علمی دانشگاه پاموک‌کاله، در این باره می‌گوید: «این تابوتدان بدون شک متعلق به یکی از برجسته‌ترین و ثروتمندترین خانواده‌های ارستوکرات الیمپوس بوده است. سنت‌های تدفینی نه‌تنها بر سبک زندگی و باورهای آن دوران نور می‌تابانند، بلکه به بازدیدکنندگان امروزی نیز کمک می‌کنند تا پیوند عمیق‌تری با تاریخ این منطقه برقرار کنند.»

مرمت ظریف و پازل‌گونه قطعات شکسته بخش پایانی و زیرین این تابوتدان در زمان کشف به حدود ۵۰ تکه مجزا تقسیم شده بود. تیم مرمت باستان‌شناسی بلافاصله فرآیند بازسازی حساس و پازل‌مانندی را برای چسباندن و قرار دادن این قطعات در جای اصلی خود آغاز کرده است. برنامه‌ریزی‌ها نشان می‌دهد که پس از تکمیل کامل مراحل مرمت، این اثر ارزشمند به نمایش عمومی درخواهد آمد.

گفتنی است تیم کاوش الیمپوس در فصل گذشته نیز پروژه مرمتی مشابه و موفقی را پشت سر گذاشته بود. در آن پروژه، دو تابوتدان مجزا که در مجموع به صورت ۷۲۲ قطعه شکسته کشف شده بودند، با تلاشی خستگی‌ناپذیر تکه به تکه بازسازی و به شکل اولیه خود برای نمایش آماده شدند.