رصدخانه باستانی کوه گغام: رمزگشایی از نقوش سنگی منحصر به فرد

در کوه‌های آتشفشانی گغام و واردنیس ارمنستان، سورن پتروسیان نقاشی‌های سنگی منحصر به فرد و اسرارآمیزی را کشف کرد.

مجله اینترنتی باستان شناس : محققان در مورد قدمت نقوش صخره‌ای موجود در حوضه دریاچه سوان و دامنه‌های کوه آراگات نظرات متفاوتی دارند. برخی تصور می‌کنند این نقوش سنگی در هزاره سوم تا دوم پیش از میلاد خلق شده‌اند، برخی دیگر ادعا می‌کنند که در هزاره پنجم تا چهارم پیش از میلاد ساخته شده‌اند و محققانی هستند که قدمت آن‌ها را 10 هزار سال قبل از میلاد نسبت می‌دهند.

جای تعجب نیست، زیرا مطالعه و تعیین قدمت نقوش سنگی بسیار دشوار است. با این حال، شکی نیست که این نقوش صخره‌ای که نقشه‌های ستاره‌ای را به تصویر می‌کشند، سابقه هزاران ساله دارند.

مکان‌های مقدس:نقوش هنری صخره‌ای در کوه‌های گغام و واردنیس

وقتی از کوه‌هایی بازدید می‌کنید که این نقاشی‌های نجومی در آن قرار دارند، بلافاصله متوجه آسمان‌های وسیعی می‌شوید که به نظر می‌رسد به شما نزدیک هستند. برخی از این نقوش با رنگ طبیعی برگرفته از کانی‌های آتشفشانی قرمز ساخته شده‌اند، در حالی که برخی دیگر به طرز ماهرانه ای در صخره حک شده‌اند. آسمان پر ستاره فوق العاده شفاف و روشن است و حس شگفتی و الهام را برمی انگیزد. این شما را در زمان به عقب می برد و به شما امکان می دهد لحظه ای در کنار اجدادمان بایستید و دنیا را از چشم آنها ببینید.

زمانی که تلسکوپ وجود نداشت، ارتفاعات ارمنستان به دلیل ارتفاع آن از سطح دریا، از 1700 تا 1800 متر موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فردی را برای رصد آسمان پرستاره فراهم می کرد.

اهمیت این مزیت طبیعی در توجه به نقوش سنگی که بر روی تپه ای معروف به “شیخی چنگیل” در گغام و در قله سوسر واردنیس یافت می‌شود مشهود است.

این مکان‌های باستانی نه تنها استعدادهای هنری ساکنان اولیه را به نمایش می‌گذارند، بلکه همچنین به عنوان شاهدی بر زیبایی شگفت انگیز مناظر آسمانی ارتفاعات ارمنستان است.

هنر صخره ای آسمانی

این نقوش سنگی با بقیه سنگ‌نگاره‌های ارمنی تفاوت دارند زیرا منحصراً به پرستش اجرام آسمانی از جمله خورشید، ماه، سیارات، ستارگان و ترکیب‌بندی‌های غیرعادی شکل‌ها اختصاص دارند. در این مکان‌ها حتی نقاشی‌های به اصطلاح «معمولی» به طور جدایی‌ناپذیری با آسمان پرستاره پیوند خورده‌اند.

تعداد زیادی از دانشمندان ارمنی به طور گسترده در مورد مراکز نجومی باستانی و نقشه های ستاره ای پیچیده آنها تحقیق کرده اند. با این حال، هاروتون مارتیروسیان، مورخ و باستان شناس به یک نتیجه قانع کننده رسیده است. او معتقد است که اجداد ارامنه در حین احترام به اجرام آسمانی، الگوهای کمی و کیفی قابل توجهی را در قلمرو آسمانی شناسایی کرده اند.

بدیهی است که تصاویر اجرام آسمانی حک شده در صخره بر اساس مشاهدات دقیق بوده است. هزاران سال پیش، اجداد ما نه تنها خورشید و ماه را متمایز می دانستند، بلکه سیارات، ستارگان و صورت فلکی را نیز می شناختند. اینها در اوایل هزاره سوم قبل از میلاد از طریق تصاویر و نمادهای متمایز نشان داده شدند.

تمدن های باستان نه تنها حرکات ستارگان را مشاهده می کردند، بلکه آنها را نیز به تصویر می کشیدند. این موضوع آنها را قادر می ساخت تا گذر زمان، از جمله تغییر فصل ها، روزها و حتی ساعت ها را درک کرده و ردیابی کنند. اجداد ما با نظارت بر ستارگان و سیارات دور و نزدیک توانستند بین روزهای بلند، متوسط و کوتاه تفاوت قائل شوند.

درک آسمان شب توسط اجداد ارامنه عمیقاً در باورهای مذهبی ریشه داشت. توانایی آنها در تفسیر و به تصویر کشیدن حرکات آسمانی دانش پیشرفته و احترام آنها را نسبت به کیهان برجسته می کند.

خورشید و ماه: خواهر و برادر در آسمان

اگر به شکل خورشید در نقوش سنگی نگاه کنیم، می بینیم که آنها به گونه ای متفاوت به تصویر کشیده شده اند: در موقعیت های مختلف، اشکال ، خورشید صبح، ظهر و عصر را به تصویر می کشند. خورشید با توجه به چرخش خود از طریق چهار دایره متحدالمرکز به تصویر کشیده شده است.

اجداد ارامنه معتقد بودند که خورشید و ماه خواهر و برادر هستند. به همین دلیل اغلب ماه را مانند خورشید به شکل دایره ترسیم می کردند. با این حال، بر خلاف خورشید، ماه با دو دایره متحدالمرکز به تصویر کشیده شد که بیانگر دو مرحله اصلی ماه است.

ارمنیان باستان ناظران دقیق حرکات خورشید، ماه و ستارگان بودند و الگوها و قاعده‌ها را در بیان کمی آن‌ها تشخیص می‌دادند. آنها معتقد بودند که طبیعت کلید درک اسرار جهان از جمله مفاهیم شمارش و حساب را در اختیار دارد.
در مطالعات خود، مقادیر عددی اجرام آسمانی را بر اساس اهمیت آنها نسبت دادند.

پس خورشید را یک نقطه، خورشید و ماه را دو نقطه، ماه و ستارگان را سه نقطه، پنج نقطه به سیارات دادند و به خورشید و ماه اضافه کردند، که در مجموع هفت نقطه می شود. همچنین عدد 7 در تمامی محاسبات اولیه انسان جایگاه اصلی را به خود اختصاص می دهد، به خصوص که دقیقاً با تغییرات فازهای ماه مطابقت دارد.

به همین دلیل است که در نقاشی‌های صخره‌ای «شیخی چنگیل» بارها با چنین دسته‌هایی از اجرام آسمانی مواجه می‌شویم که مجموع آن‌ها 7 عدد است.

اعداد ستاره شناسی

اولین نقاشی هنر صخره ای نسبتا کوچک است و دارای قاب های درونی و بیرونی است. روی قاب بزرگ 28 نقش وجود دارد.

اگر در نظر بگیریم که ماه از ناحیه ارمنستان فقط 28 روز در طول ماه دیده می شود، باید رابطه کامل مدت ماه قمری و اعداد پرتوی «شیخی چنگیل» را بپذیریم. پس معلوم می شود که ما واقعاً با محاسبات ماه قمری که شامل چهار هفته است، سر و کار داریم که شروع آن با مشاهدات خاص مشخص شده است.

از این یافته‌ها مشخص می شود که قله «شیخی چنگیل» در کوه گغام ممکن است به عنوان یک معبد-رصدخانه برای ارمنیان باستان عمل کرده باشند. و از این نقطه ، آنها اجرام آسمانی را رصد ، گذر روزها و ماه ها را ردیابی و بر اساس مشاهدات خود پیش بینی می کردند. این نشان دهنده درک پیچیده ای از نجوم و ارتباط عمیق با جهان طبیعی است.

نجوم باستان در سوسار

نقوش صخره ای سوسار که یکی از منحصربفردترین نقوش سنگی جهان است، هم از نظر فرم و هم به لحاظ محتوا، بسیار قابل توجه است. محققان با مطالعه تصویرهای هنر صخره ای به این نتیجه رسیدند که سوسار یک مرکز نجومی باستانی بوده است.

بر روی این مجموعه “نقشه های ستاره ای” تعداد زیادی تصویر مشابه صورت های فلکی وجود دارد که به چند گروه تقسیم می شوند. یک گروه دارای هفت نقطه، گروه دیگر 38 نقطه و چهار شکل نیمه کروی به طور جداگانه حک شده است. روی یک سنگ 56 نقطه وجود دارد، بنابراین می‌توانیم در اینجا همان اعداد 7، 14، 28 را ببینیم که در «شیخی چنگیل» در کوه‌های دورافتاده مشاهده شد. بنابراین، با استفاده از این نقشه ستاره ای، می توانیم تعداد روزهای دو ماه قمری را پیدا کنیم.

این واقعیت به ما این امکان را می دهد که عدد 28 را در 12 ضرب کنیم و عدد 336 را بدست آوریم که برابر با مدت زمان 12 ماه قمری است. و اگر تمام 60 شکل نقاشی های سنگی را در 6 ضرب کنیم (30X12) به عدد 360 می رسیم که به مدت زمان سال شمسی نیز نزدیک است.

سنگ دوم سوسار شامل تعدادی اجرام آسمانی است که محاسبه ماه گرمسیری یا اعتدال بهاری را نشان می دهد. اجسام نیمه کروی در سه ردیف قرار گرفته اند و هر یک دارای 31 نقطه (مجموع 62) و ماه گرمسیری 31 روز است.

تقویم خورشیدی

صخره سوم سوسار شش متر مربع را اشغال می کند و تقویم شگفت انگیزی را ارائه می دهد.

در این “نقشه نجومی” چهار گروه از اجرام آسمانی به وضوح دیده می شوند که شامل تصاویر هندسی، انسان و حیوان و غیره می شود. هفت شکل در مرکز نقشه قرار گرفته اند که به نظر منظومه شمسی است.

در اینجا ما می‌توانیم دو صورت فلکی از ۱۲ صورت فلکی را ببینیم: قوچ ، برج حمل و دوپیکر، که چرخش خورشیدی فصل بهار از آن‌ها شروع و پایان می‌یابد.

تعداد و چیدمان شکل‌ها در نقوش سنگی نشان می‌دهد که اجداد ارامنه قادر بوده‌اند چهار فصل را بر اساس موقعیت خورشید پیش‌بینی کنند.

براساس تقویم شمسی اجداد ارمنی ، نیمی از سال شامل 186 روز بود. تقویم سوسار در محاسبه تعداد روزها در نیم سال بسیار دقیق بود.

جالب است توجه داشته باشید که 365 روز تقویم مدرن در نقاشی‌های هنر صخره‌ای سوسار نیز به تصویر کشیده شده است. واقع در صورت فلکی برج حمل.

با چنین سیستم تقویم دقیقی، وقایع نگاران باستانی ما قادر بودند زمان دقیق انقلاب تابستانی را با مشاهده کوتاه ترین سایه خورشید تعیین کنند. این به آنها اجازه داد تا تعطیلات و مراسم را با دقت زیادی برنامه ریزی کنند.

در حالی که تمدن های همسایه در بین النهرین و مصر در هزاره سوم قبل از میلاد از تقویم، شنی و ساعت آبی استفاده می کردند، تقویم قمری-خورشیدی در ارمنستان از هزاره پنجم تا چهارم قبل از میلاد در مقایسه با تقویم‌های نجومی مصر و بابل پیشرفته‌تر بود.

شواهدی که در دسترس ماست نشان می‌دهد که اجداد ارامنه درک عمیقی از حرکات اجرام آسمانی داشتند. این دانش برای پیشرفت آنها در زمینه های مختلف مانند کشاورزی، دامپروری، شکار و هنر بسیار مهم بود.