- اعلام رسمی کشف؛ پیامی که دنیای باستان شناسی را تکان داد
- بررسی ویژگیهای هنری و آناتومی مجسمه؛ هنر پیکرتراشی روم باستان
- ۱. سیمای اسکلپیوس (خدای درمان)
- ۲. سیمای تلسفوروس (نماد بهبود و دوران نقاهت)
- چرا کشف این مجسمه در اسپندوس انقلابی و کمنظیر است؟
- شهر باستانی اسپندوس؛ مهد شکوه و معماری روم در آناتولی
- جمع بندی
مجله اینترنتی باستانشناس | در جریان جدیدترین کاوشهای باستانشناسی در جنوب ترکیه، مجسمه مرمرین و خیرهکننده ۱۸۰۰ سالهای از «اسکلپیوس» (Asklepios) — خدای بهداشت و طبابت در اساطیر یونان و روم — به همراه فرزندش «تلسفوروس» (Telesphoros) از زیر آوارهای دروازه باشکوه شهر باستانی اسپندوس (Aspendos) بیرون کشیده شد. این تندیس ۲.۲ متری که به عصر طلایی امپراتوری روم تعلق دارد، نه تنها شاهکاری بینظیر از هنر پیکرتراشی آناتولی است، بلکه فرضیات قبلی درباره نقش طبابت و پایش سلامت در فضاهای عمومی شهرهای باستانی را کاملاً دگرگون کرده است.
اعلام رسمی کشف؛ پیامی که دنیای باستان شناسی را تکان داد

خبر این کشف مهم تاریخی نخستین بار توسط مهمت نوری ارسوی (Mehmet Nuri Ersoy)، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، در شبکههای اجتماعی منتشر شد. این تصمیم برای انتشار سریع خبر پیش از برگزاری نشست خبری رسمی، نشان از اهمیت بالای این یافته برای سازمان میراث فرهنگی ترکیه دارد. ارسوی این مجسمه را «نماد ۱۸۰۰ ساله شفابخشی که بار دیگر به نور روز سلام کرده است» توصیف کرد.
این کاوشها در قالب پروژه ملی «میراث برای آینده» (Heritage for the Future) و به سرپرستی پروفسور دکتر ولی کوسه (Prof. Dr. Veli Köse) از گروه باستانشناسی دانشگاه هاکِتِپه (Hacettepe University) در حال انجام است.
بررسی ویژگیهای هنری و آناتومی مجسمه؛ هنر پیکرتراشی روم باستان

مجسمه کشف شده با ارتفاع ۲.۲ متر، ابعادی بزرگتر از قامت یک انسان معمولی دارد. بررسیهای اولیه نشان میدهد که این اثر متعلق به ربع پایانی قرن دوم میلادی (همزمان با حکومت امپراتور مارکوس اورلیوس) است.
۱. سیمای اسکلپیوس (خدای درمان)
پیکره اسکلپیوس مردی بالغ، قدرتمند با موهای پرپشت و ریشی آراسته و دقیق تراشیده شده را نشان میدهد. وزن بدن بر روی پای چپ قرار گرفته و پای راست به آرامی خم شده و به جلو گام برداشته است. بالاتنه مجسمه برهنه است، اما عبایی رومی (هماتیون / Himation) از روی شانه چپ آویخته شده و با چینهای عمیق و استادانهای دور کمر و پاهای او را پوشانده است. ظرافت در تراشیدن چینوشکنهای پارچه و جزئیات چهره، گواهی قطعی بر ساخت این اثر در کارگاههای برجسته پیکرتراشی دوره رومی است.
۲. سیمای تلسفوروس (نماد بهبود و دوران نقاهت)
در کنار پای اسکلپیوس، مجسمه کوچکی از فرزندش تلسفوروس قرار دارد. مجسمهساز در تراشیدن تلسفوروس سبکی کاملاً متفاوت به کار برده است؛ او به صورت کودکی پوشیده در رداء بلند و کلاهدار (کاپوشن) تصویر شده که تنها چهرهاش نمایان است و حالتی ستونمانند دارد.
راز فلسفی ترکیب دو مجسمه: در باورهای باستانی، اسکلپیوس نماد علم پزشکی، تشخیص و نبرد با بیماری بود؛ در حالی که تلسفوروس نماد فرایند بهبود، دوران نقاهت و بازگشت کامل سلامتی به شمار میرفت. قرارگیری این دو در کنار یکدیگر، روایت بصری کاملی از زنجیره «درمان تا بهبود» را به بیننده منتقل میکرده است.
چرا کشف این مجسمه در اسپندوس انقلابی و کمنظیر است؟
باستانشناسان معتقدند این کشف به چند دلیل عمده، سالها موضوع بحث محافل علمی خواهد بود:
- اثبات کلت (آیین پرستش) اسکلپیوس در اسپندوس: تا پیش از این، شواهد پرستش اسکلپیوس بیشتر به مراکزی چون اپیداوروس یا پرگامون محدود بود و وجود آیین او در اسپندوس تنها بر پایه حدس و گمان مطرح میشد. این مجسمه نخستین سند سندیتیافته و محکم مادی در این باره است.
- موقعیت مکانی غیرمنتظره (فضای شهری به جای معبد): مجسمه نه در یک نیایشگاه مخفی و دورافتاده، بلکه در بال شمالی «دروازه یادمانی» (Monumental Gate) و در ورودی «میدان شرقی» به سمت «خیابان تئاتر» یافت شده است. این یعنی موضوع سلامتی و طبابت در اسپندوس، امری عمومی و مایه افتخار مدنی شهر بوده است.
- سلامت بینظیر هر دو پیکره: معمولاً مجسمههای اسکلپیوس و تلسفوروس به صورت جداگانه، شکسته یا ناقص یافت میشوند. کشف این دو پیکره به صورت متصل و تقریباً سالم، شانس بینظیری برای تحلیل اسطورهشناسی بصری رومی فراهم کرده است.
شهر باستانی اسپندوس؛ مهد شکوه و معماری روم در آناتولی
برای درک بهتر اهمیت این کشف، باید نگاهی به تاریخ اسپندوس (Aspendos) داشت. این شهر تاریخی که در منطقه سِریک (Serik) استان آنتالیا واقع شده، از قرن پنجم پیش از میلاد یکی از بندرگاهها و مراکز تجاری مهم منطقه پامفیلیا بوده است.
- تئاتر معروف اسپندوس: این شهر بیش از هر چیز به خاطر تئاتر رومی خود شهرت جهانی دارد؛ تئاتری که بین سالهای ۱۶۱ تا ۱۸۰ میلادی ساخته شد و سالمترین تئاتر بجامانده از دنیای باستان در کل حوضه مدیترانه محسوب میشود.
- سازههای باشکوه: علاوه بر تئاتر، سیستم قناتهای غولپیکر (آبرسانی)، بنای نیمفئوم (آبنما)، آگورا، باسیلیکا و گرمابههای تاریخی، اسپندوس را به یکی از نامزدهای اصلی ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو (UNESCO) تبدیل کرده است.
همزمانی تاریخ ساخت مجسمه اسکلپیوس با عصر ساخت تئاتر اسپندوس نشان میدهد که این پیکره بخشی از پروژه بزرگ بازسازی و زیباسازی شهری در دوره امپراتوری روم بوده است.
جمع بندی
کشف مجسمه ۲.۲ متری اسکلپیوس در اسپندوس، یادآور این حقیقت است که زیر خاکهای آناتولی هنوز رازهای نگفته زیادی از دانش، هنر و باورهای بشر باستان نهفته است. پیوند هنر پیکرتراشی با مفاهیم پزشکی در امپراتوری روم، نشان میدهد که انسان ۱۸۰۰ سال پیش نیز سلامتی را نه فقط یک نیاز فردی، بلکه یکی از ارکان اصلی هویت و غرور شهری میدانسته است.
نظر شما چیست؟ آیا نمایش مجسمههای نمادین در فضاهای عمومی شهرهای باستانی را نشانهای از پیشرفت فرهنگ شهری رومیان میدانید؟ دیدگاههای خود را در بخش نظرات مجله باستانشناس با ما به اشتراک بگذارید.

















ارسال دیدگاه