کشف مجسمه ۲۵۰۰ ساله عصر هخامنشی در سارد باستان

مجله اینترنتی باستان‌شناس | کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر باستانی سارد (در استان مانیسای ترکیه) — که در روزگار هخامنشیان مرکز ساتراپی غربی ایران و نقطه پایانی «جاده شاهی» بود — به یکی از مهم‌ترین کشفیات سال‌های اخیر انجامید. باستان‌شناسان موفق به بیرون کشیدن مجسمه مرمرین ۲.۲ متری متعلق به اوایل قرن پنجم پیش از میلاد شدند؛ شاهکاری ۲۵۰۰ ساله از دوران تسلط شاهنشاهی پارس بر آناتولی که جزئیات حیرت‌انگیزی از چهره، موهای بلند و پوشش تلفیقی آن دوران را به نمایش می‌گذارد.

سارد؛ از پایتخت کرزوس تا کلید‌شهر شاهنشاهی هخامنشی

شهر باستانی سارد در تاریخ جهان جایگاهی استثنایی دارد؛ جایی که به گفته مورخان در قرن هفتم پیش از میلاد برای نخستین‌بار سکه‌های فلزی در آن ضرب شد و دادوستد جهانی را دگرگون ساخت. سارد بعدها پس از فتح توسط کوروش بزرگ، به عنوان مرکز ساتراپی (استانداری) غربی امپراتوری هخامنشی و نقطه پایانی جاده شاهی — شاهراه ارتباطی فلات ایران به آناتولی — نقشی حیاتی در تعاملات فرهنگی، اقتصادی و هنری شرق و غرب ایفا کرد. کشف اخیر بار دیگر توجه‌ها را به این کانون تمدنی جلب کرده است.

پیکره‌ای باشکوه که از حادثه‌ای تاریخی جان سالم به در برد

این مجسمه مرمرین ۲.۲ متری که مرد جوانی را ایستاده نشان می‌دهد، توسط «محمد نوری ارسوی»، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، رسماً به عنوان کشفی بی‌نظیر توصیف شد.

آنچه این یافته را متمایز می‌کند، سلامت فوق‌العاده صورت و جزئیات آن پس از دو هزار و پانصد سال است. راز این ماندگاری در یک حادثه تاریخی نهفته است: در دوره رومیان، این مجسمه شکسته و از آن به عنوان سنگ‌فرش در خیابان ستون‌دار سارد استفاده شد؛ اما مجسمه به صورت رو به پایین در زمین قرار گرفته بود. همین امر باعث شد چهره و بدنه آن طی بیست قرن از فرسایش جوی، باد و باران در امان بماند.

تلفیق بی‌ نظیر هنر یونانی، لیدی و هخامنشی

از نظر سبک‌شناسی، این اثر نمونه‌ای نایاب از هنر دوره‌ی گذار است:

• حالت ایستادگی و موهای بلند: به سنت‌های پیکرتراشی قرن ششم پیش از میلاد (دوره آرکائیک) اشاره دارد.
• ظرافت آناتومی دست‌ها و چهره: نشان‌دهنده هنر اوایل قرن پنجم پیش از میلاد (دوره کلاسیک پسین) است.
• پوشش بی‌نظیر: این مرد جوان یک لباس ضخیم (هماتیون) را روی یک تونیک سبک (کیتون) پوشیده و در زیر آن پارچه‌ای با خطوط افقی متمایز به چشم می‌خورد؛ ساختاری از پوشش که در هیچ‌یک از مجسمه‌های هم‌دوره در یونان باستان یا آناتولی دیده نشده است.

کارشناسان معتقدند این نوع پوشش، حاصل تلفیق فرم‌های بصری اژه‌ای با لباس‌های بومی لیدی و بستر فرهنگی امپراتوری هخامنشی است. همچنین در دست راست این مجسمه، میوه‌ای (احتمالاً به) قرار دارد که نشان‌دهنده هدیه یا نذری به درگاه خدایان بوده است.

گام‌های بعدی: آنالیز رنگ‌دانه‌ها و نمایش در موزه

از آنجا که مجسمه‌های مرمرین جهان باستان در اصل رنگ‌آمیزی می‌شده‌اند، تیمی از متخصصان حفاظت آثار تاریخی در حال بررسی خاک اطراف و لایه‌های رسوبی روی مجسمه هستند تا در صورت وجود traces (بقایای) رنگ‌دانه‌های کهن، آن‌ها را شناسایی و ثبت کنند.

پس از پایان عملیات پاک‌سازی علمی، مرمت و مطالعه آزمایشگاهی، این مجسمه بی‌نظیر ۲.۵۰۰ ساله به صورت دائمی در موزه مانیسا به نمایش عموم درخواهد آمد.

سوالات متداول