۹ شهر بزرگ از سراسر امپراتوری هخامنشی

مجله اینترنتی باستان شناس : امپراتوری ایران در اوج قدرت خود از هندوکش در شرق تا سواحل آسیای صغیر در غرب امتداد داشت. در این قلمرو بزرگ، امپراتوری هخامنشی به چند استان به نام ساتراپی تقسیم شد. این استان ها خانه برخی از بزرگترین شهرهای خاورمیانه بودند.

از پایتخت های سلطنتی مانند پاسارگاد و تخت جمشید گرفته تا مراکز اداری مانند شوش یا بابل، ایران کنترل شهرهای مهمی را در اختیار داشت. در اینجا به تاریخچه این شهرها در دوره هخامنشی و اتفاقاتی که برای آنها افتاده است می پردازیم. در اینجا 9 شهر بزرگ امپراتوری ایران آورده شده است.

1.پاسارگاد – اولین شهر بزرگ امپراتوری هخامنشی

پس از اینکه کوروش کبیر در سال 550 قبل از میلاد به شورش برخاست و مادها را شکست داد، شروع به تأسیس امپراتوری هخامنشی به عنوان یک قدرت مسلط کرد. کوروش به منظور نشان دادن پیروزی بزرگ خود، ساختن یک کاخ-شهر ( پاسارگاد ) در شان یک پادشاه را آغاز کرد.

مکانی که کوروش انتخاب کرد در پهنه ای حاصلخیز از دشت ها در نزدیکی رودخانه پلور بود. پاسارگاد در طول 30 سال سلطنت کوروش، مرکز مذهبی و سلطنتی امپراتوری رو به رشد هخامنشی او شد. یک قلعه قدرتمند از مسیر شمالی شهر محافظت می کرد، در حالی که یک باغ سلطنتی مجلل به ویژگی اصلی آن تبدیل شد.

این باغ از دیگر امپراتوری های مهم خاورمیانه مانند آشوریان تاثیر پذیرفت، اما سنت های خود را نیز تثبیت کرد. باغ به شکل هندسی و با کانال های آب ساخته شده بود تا شاخ و برگ های اطراف استخر مرکزی را شاداب نگه دارد. ساختمان های ساده اطراف باغ طوری طراحی شده بودند که از زیبایی پارک کم نکنند.

کوروش حداقل دو کاخ در پاسارگاد و همچنین یک آپادانا یا تالار ورودی ساخت که پذیرای بزرگان و افراد مهم باشد.پاسارگاد آرامگاه خود کوروش است ، آرامگاهی ساده اما باشکوه که همچنان یکی از ارزشمندترین بناهای ایران است.

2.تخت جمشید – جواهر امپراتوری هخامنشی

پس از سلطنت کوتاه کمبوجیه پسر کوروش، داریوش بزرگ بر تخت نشست. داریوش که می خواست مهر خود را بر امپراتوری ایران بزند، ساخت کاخ شهری را آغاز کرد. او پایتخت خود را در ۵۰ کیلومتری شهر پاسارگاد بنا کرد.

پس از آنکه ساخت وساز در سال ۵۱۸ پیش از میلاد آغاز شد، به سرعت به مرکز سلطنتی جدید امپراتوری هخامنشی تبدیل شد. در اطراف خود شهر، جامعه ای از صنعتگران و سازندگان در حالی که برای ایجاد یک مجموعه تاثیرگذار در سایه کوه ها تلاش می کردند، به وجود آمدند.

داریوش دارای کاخ و آپادانای بزرگی بود که در پارسه ساخته شده بود. این تالار وسیع باید منظره ای با ابهت برای بزرگانی بوده باشد که از سراسر امپراتوری برای ادای احترام به داریوش آمده بودند. این سفرا در نقش برجسته های دقیقی به تصویر کشیده شده اند که گویی هنوز هم زنده هستند.

پس از مرگ داریوش این شهر گسترش یافت. پسر او، خشایار، کاخ خود را در این محل ساخت که بسیار بزرگ تر از کاخ پدرش بود. خشایار همچنین دروازه ملل و خزانه سلطنتی را به پایان رساند.

جانشینان خشایارشا هر کدام بناهای تاریخی خود را به این شهر می افزودند. اما در سال ۳۳۱ پیش از میلاد اسکندر گجستک به امپراتوری هخامنشی حمله و آن را ویران کرد.

3.شوش – مرکز اداری امپراتوری هخامنشی

شوش یکی از قدیمی ترین شهرهای خاورمیانه است که احتمالاً در 4200 سال قبل از میلاد تأسیس شده است. برای قرن ها این شهر پایتخت تمدن عیلام بود و چندین بار در طول تاریخ طولانی خود تصرف شد. در سال 540 قبل از میلاد، کوروش بود که کنترل این شهر باستانی را به دست گرفت.

پس از مرگ کوروش، پسرش کمبوجیه شوش را پایتخت خود نامید. هنگامی که داریوش به سلطنت رسید، شوش به عنوان پایتخت سلطنتی مورد علاقه داریوش باقی ماند. داریوش بر ساخت یک کاخ بزرگ جدید در شوش نظارت کرد. او برای ساخت آن بهترین مواد را از سراسر امپراتوری ایران جمع اوری کرد. آجرهای بابلی، چوب سرو از لبنان، طلای ساردیس و آبنوس، عاج و نقره مصر و نوبیا همگی مورد استفاده قرار گرفتند.

داریوش اطمینان حاصل کرد که شوش به عنوان مرکز اداری امپراتوری هخامنشی، مسیر ارتباطی مناسبی دارد. این شهر یکی از مراکز اصلی در امتداد راه شاهی بود، مسیری وسیع که به طول 2735 کیلومتر امتداد داشت و شهرهای دوردست امپراتوری را به هم متصل می کرد.

شوش در زمان فتح مقدونی جوان به دست اسکندر افتاد، اما مانند تخت جمشید ویران نشد. شوش به عنوان مرکز مهم امپراتوری های بعدی که بر ایران حکومت می کردند، مانند اشکانیان و سلوکیان، به حیات خود ادامه داد.

4.اکباتان – اولین فتح امپراتوری هخامنشی

هنگامی که کوروش علیه مادها شورش کرد تا حکومت هخامنشی را تاسیس کند، رقیب او شاه آستیاگ بود. به گفته هرودوت، مورخ یونانی، آستیاگ رویاهایی از نوه خود می دید که قرار است تاج و تخت او را غصب کند. آستیاگ برای جلوگیری از این اتفاق دستور داد که فرزند دخترش کشته شود. اما ژنرال هارپاگوس امتناع کرد و کودک را پنهان کرد. گفته می شود که این کودک کوروش کبیر بوده است.

سرانجام کوروش برای برانداختن آستیاگ که برای سرکوب شورش به پارس حمله کرده بود، قیام کرد. اما هارپاگوس که فرماندهی نیمی از سپاه را بر عهده داشت، به ارتش کوروش پیوست . کوروش به اکباتان رفت و پایتخت ماد را به تصرف خود درآورد.

اکباتان تا زمان حکومت هخامنشیان یکی از مهم ترین شهرهای امپراتوری ایران باقی ماند. این شهر به یکی از مراکز مهم اداری تبدیل شد و اقامتگاه تابستانی چندین پادشاه ایرانی نیز بود. این شهر دژ مستحکمی بود که گفته می شود توسط هفت دژ متحد المرکز احاطه شده بود، اگرچه در این موضوع ممکن است توسط هرودوت اغراق شده باشد.

اکباتان نیز مانند بسیاری از شهرهای امپراتوری هخامنشی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد به دست اسکندر مقدونی افتاد. در اینجا بود که اسکندر دستور قتل یکی از سرداران خود به نام پارمنیون را به ظن خیانت صادر کرد.

5.ساردیس – ضرابخانه امپراتوری هخامنشی

کوروش پس از تصرف اکباتان، به افزایش نفوذ امپراتوری در سراسر منطقه ادامه داد. در لیدیا، پادشاهی که بخشی از آسیای صغیر و شهرهای یونانی را در بر می گرفت، کرزوس پادشاه آشفته شد. او متحد و برادر شوهر آستیاگ بود و در صدد حرکت بر ضد کوروش بود.

کوروش کرزوس را در نبرد تیمبرا شکست داد. طبق سنت، کرزوس در پایان نبرد از حکومت کناره گیری کرد. اما کوروش او را تعقیب و ساردیس را محاصره کرد و سرانجام در سال 546 قبل از میلاد شهر را تصرف کرد.

لیدیه پادشاهی ثروتمندی بود و اکنون تحت کنترل امپراتوری هخامنشی بود. ثروت ساردیس از ضرابخانه های طلا و نقره آن به دست آمد که به لیدی ها اجازه داد تا اولین تمدنی باشند که سکه های طلا و نقره خالص ضرب کردند. ساردیس یکی از مهم ترین ایالات هخامنشی و همچنین آخرین شهر در جاده شاهی بود.

نیروهای یونانی ساردیس را در جریان شورش ایونی به آتش کشیدند. داریوش با سرکوب شورش و ویران کردن شهرهای یونانی ارتریا و آتن تلافی کرد. ساردیس بازسازی شد و تا زمان تسلیم شدن به اسکندر در سال 334 قبل از میلاد بخشی از امپراتوری هخامنشی باقی ماند.

6.بابل – نماد تسلط پارسیان

در سال 539 قبل از میلاد کوروش بزرگ به عنوان یک فاتح صلح طلب وارد بابل شد. تصرف بابل، یکی از قدیمی ترین و مهم ترین شهرهای بین النهرین، جایگاه ایران را به عنوان قدرت مسلط در خاورمیانه تثبیت کرد.

پس از شکست دادن ارتش پادشاه نبونیدوس در نبرد اوپیس، نیروهای کوروش به شهر رسیدند. بابل برای یک محاصره طولانی بسیار قوی بود. در حالی که بابل جشن مهمی را برگزار می کرد، ایرانیان فرات را منحرف کردند تا به آنها اجازه دهد دیوارها را تخریب کنند.

هم کوروش و هم داریوش به اعتبار بابل احترام می گذاشتند و به این شهر اجازه می دادند فرهنگ و آداب و رسوم خود را حفظ کند. هر دو پادشاه در جشن های مذهبی مهم بابل شرکت کردند و عنوان خود را به عنوان پادشاه بابل بسیار مهم می دانستند. بابل یک مرکز اداری مهم و مکانی برای هنر و یادگیری باقی ماند.

کوروش و داریوش مجوز پروژه‌های ساختمانی بزرگ در بابل را صادر کردند، به ویژه به طرفداری از کاهن قدرتمند مردوک، خدای حامی شهر. اما هنگامی که بابل علیه مالیات های سنگین حکومت خشایارشا شورش کرد، شهر را به سختی مجازات کرد و ظاهراً مجسمه مقدس مردوک را ویران کرد.

زمانی که اسکندر امپراتوری هخامنشی را به زانو درآورد، بابل یکی از با ارزش ترین فتوحات او بود. او دستور داد که به شهر آسیبی نرسد و بابل به رشد خود ادامه داد.

7.ممفیس – پایتخت هخامنشی مصر

مصر با دو دوره متمایز حکومت هخامنشیان بارها و بارها برای امپراتوری ایران دردسرساز شد. پس از مرگ کوروش، پسرش کمبوجیه در سال 525 قبل از میلاد به مصر حمله و آن را تحت سلطه خود درآورد.

ممفیس پایتخت ساتراپی مصر شد و اولین دوره حکومت هخامنشیان در مصر آغاز شد. ممفیس یکی از قدیمی ترین و مهم ترین شهرهای مصر بود. جایی که همه فراعنه تاجگذاری کردند و محل معبد پتاح بود.

هنگامی که داریوش به سلطنت رسید، چندین شورش از جمله در مصر رخ داد. داریوش با ابراز لطف به کاهنان بومی مصر، قیام را سرکوب کرد. او این سیاست را در تمام دوران سلطنت خود ادامه خواهد داد. داریوش کانال سوئز را تکمیل و قوانین مصر را تدوین کرد. او همچنین چندین معبد برای خدایان مصر ساخت.

اما در زمان خشایارشا، مصر دوباره شورش کرد. خشایارشا بی‌رحمانه شورش را سرکوب کرد، اما جانشینان او همچنان مشکلاتی را تجربه کردند. سلسله بیست وهفتم در سال 405 قبل از میلاد در زمان سلطنت اردشیر دوم توسط فردی به نام نکتانبوی دوم که خود را فرعون معرفی کرد سرنگون شد.

در سال 343 قبل از میلاد، اردشیر سوم مصر را باز پس گرفت و ممفیس را به عنوان پایتخت برگزید تا دوره دوم حکومت هخامنشیان به عنوان سلسله سی و یکم آغاز شود. اما دیری نپایید،مصر در سال 332 قبل از میلاد با تمام وجود تسلیم اسکندر شد.

8. صور _ پایگاه دریایی هخامنشیان

زمانی که کوروش سرزمین‌هایی را برای امپراتوری نوپای ایرانی خود فتح می‌کرد، دولت شهرهای فنیقی در امتداد سواحل لبنان به سرعت ضمیمه شدند. کوروش در سال 539 قبل از میلاد صور را تصرف کرد و در ابتدا، دولت شهرهای فنیقی اجازه داشتند پادشاهان بومی خود را حفظ کنند.

دریانوردان و بازرگانان موفق، شهرهای فنیقی فرصت‌های اقتصادی جدیدی را برای امپراتوری هخامنشی گشودند. صور از به تجارت رنگ های بنفش ساخته شده از حلزون های دریایی مورکس و کالاهای دیگری مانند نقره، شهرت داشت.

صور ، همراه با سایر ایالت های فنیقی، متحد نظامی ارزشمندی به شمار می رفت. با این حال، برخی از عقب نشینی ها وجود داشت. پادشاه کمبوجیه در یک لشکرکشی برای تصرف کارتاژ از صور کمک گرفت، اما شهر از حمله به همنوعان خود خودداری کرد.

در طول جنگ‌های یونان و ایران، فنیقی‌ها نقش مهمی در نیروهای دریایی به رهبری داریوش و خشایارشا ایفا کردند. پس از این درگیری، شهر صور، مهم ترین شهر فنیقی ها ، چندین بار به ویژه در سال 392 قبل از میلاد با حمایت آتن و مصر علیه حکومت هخامنشی شورش کرد. این شورش منجر به استقلال صور از کنترل ایران برای یک دهه شد تا اینکه سرانجام از سلطه هخامنشی خارج شد.

از قضا، صور تنها ایالت فنیقی بود که در برابر حمله اسکندر مقاومت کرد در حالی که سایر ایالت ها تسلیم شدند. متأسفانه، این سرپیچی در نهایت منجر به ویرانی شهر در سال 332 قبل از میلاد شد.

9.میلت – شهر یونانی امپراتوری هخامنشی

قبل از ورود ایرانیان، میلت مستعمره یونانی پررونقی در ایونیا در ساحل آسیای صغیر بود. این شهر مرکز تجارت و آموزش بود و در همین شهر بود که اولین فیلسوف یونانی، تالس، متولد شد.

هنگامی که کوروش در سال 546 قبل از میلاد کرزوس پادشاه لیدیه را شکست داد، میلت تحت فرمان ایران قرار گرفت. کل آسیای صغیر تابع ایرانیان شد و میلت به عنوان یک مرکز تجاری مهم به حیات خود ادامه داد.

با این حال، میلت چالش مهمی برای پادشاهان هخامنشی به وجود آورد. آریستاگوراس، حاکم ستمگر میلتوس، نقشی کلیدی در برانگیختن شورش ایونیان علیه سلطنت داریوش بزرگ در سال 499 قبل از میلاد داشت. با حمایت آتن و ارتریا، آریستاگوراس شورش را رهبری کرد اما در سال 493 قبل از میلاد در نبرد لاده شکست خورد.