منگا دولمن : شاهکار ۶ هزار ساله مهندسی عصر حجر

نتایج بررسی که اخیرا در ژورنال Science Advances منتشر شده، نشان می‌دهد که منگا دولمن (Menga Dolmen)، تپه عظیم سنگی ۶ هزار ساله واقع در اسپانیا، با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته مهندسی، ساخته شده است!

مجله اینترنتی باستان شناس : حفره‌ای متشکل از ۳۲ سنگ عظیم بوده که در مجموع حدود ۱۱۴۰ تن وزن دارند. این سنگ‌ها به طور قابل توجهی بزرگ‌تر از سنگ‌هایی هستند که برای ساخت استون‌هنج استفاده شده‌اند.

ساخت این سازه نیازمند درک عمیقی از علوم مختلف مانند فیزیک(اصطکاک)، هندسه و همچنین دانش پیچیده از خواص و مکان سنگ‌ها در منطقه است.

جالب این‌که، سنگ‌های عمودی تشکیل دهنده دیوارهای اتاقک، کاملا عمودی نیستند، بلکه با زاویه کمی به سمت داخل متمایل شده‌اند. بدین ترتیب با این طراحی، سطح پشت بام کوچک‌تر از سطح کف ساخته شده و پایداری سازه با ایجاد فضای داخلی ذوزنقه‌ای شکل، افزایش می‌یابد! دقت این زاویه‌ها میلی‌متری بوده و هر بلوک کاملا با سایر بلوک‌ها مطابقت دارد که باعث می‌شود بلوک‌ها در جای خود قفل شوند.

مورد جالب بعدی، مکان اولیه سنگ‌هاست. مکان اولیه قرارگیری سنگ‌ها از نظر ارتفاع، حدود ۵۰ متر بالاتر از مکان سازه قرار دارد. این مزیت توپوگرافی، احتمالا انتقال سنگ‌های عظیم را در سراشیبی، تسهیل کرده است.

از طرف دیگر، بنا به صورت مدفون در زمین ساخته شده، در نتیجه دیگر نیازی به ساخت رمپ‌ جهت قرارگیری سنگ‌ها نبود. نحوه قرار گرفتن سنگ‌ها در زمین هم جالب توجه است. چرا که سازندگان، سنگ‌های قائم را در محل اجرای فونداسیون چنان با دقت و عمیق فرو کرده‌اند که یک سوم این سنگ‌ها به درون زمین فرو رفته و استواری آن را به رخ می‌کشند.

سقف نیز مهندسی خاص خود را دارد. سنگ‌های سقف حالت محدب داشته و وزن خود را به طرفین تقسیم می‌کنند و در نتیجه می‌توان گفت که با اولین نمونه شناخته شده از طاق قوسی (stress_relief arch) رو به رو هستیم!

در نهایت، این بنا به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین سازه‌های دوران نوسنگی بوده که نبوغ خلاقانه و دانش اولیه جوامع آن زمان را به نمایش می‌گذارد. در این بررسی، از ترکیب شواهد باستان شناسی، دیرینه شناسی و رسوب شناسی استفاده شد تا دانش مهندسی پیشرفته‌ی سازندگان این سازه روشن شود.

نتایج حاصله، فرضیات پیشین در مورد ابتدایی بودن تکنیک‌های ساخت و ساز در دوران نوسنگی را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که سازندگان آن زمان، درک پیچیده‌ای از فیزیک، زمین شناسی، اصول معماری و تکنیک‌های مهندسی داشتند!

🖋 سحر مرتضی نژاد

منگا دولمن نشان دهنده تلاش موفقیت آمیز برای ساخت یک بنای عظیم با عمر هزاران سال است.