افشای هویت سازندگان ارتش سفالین چین با بررسی اثر انگشت‌ها

اثر انگشت‌های به جا مانده از ارتش سفالی ۲۲۰۰ ساله چین نشان می‌دهد که زنان و کودکان ممکن است در کنار مردان بالغ برای ایجاد این ارتش معروف کار کرده باشند، و این فرضیه‌های دیرینه در مورد اینکه چه کسی یکی از قابل توجه‌ترین بناهای باستانی جهان را ساخته است، به چالش می‌کشد.

بیش از دو هزار سال است که سربازان سفالی که از مقبره اولین امپراتور چین محافظت می‌کنند، ردپای افرادی را که آنها را ساخته‌اند، حفظ کرده‌اند. برخی از این ردپاها اثر انگشت‌هایی هستند که به‌طور تصادفی در حین شکل‌دهی و مونتاژ مجسمه‌ها توسط کارگران باستانی، در خاک رس مرطوب فرو رفته‌اند. اکنون، یک مطالعه علمی جدید نشان می‌دهد که نیروی کار عظیم پشت ارتش سفالی ممکن است شامل زنان و کودکان بوده باشد، نه فقط مردان بالغ.

محققان ۷۹ اثر انگشت سالم ۳۶ سرباز سفالی از واحد T۲۳ در گودال ۱ مقبره امپراتور چین شی هوانگ را بررسی کردند . تجزیه و تحلیل آماری آنها نشان می‌دهد که تقریباً ۴۵٪ از اثر انگشت‌ها متعلق به مردان بالغ، ۳۲.۷٪ متعلق به زنان بالغ و ۲۲.۳٪ متعلق به افراد زیر ۱۵ سال است. اگرچه این ارقام نسبت واقعی کارگران را نشان نمی‌دهد، اما سوالات مهمی را در مورد چگونگی سازماندهی نیروی کار برای جاه‌طلبانه‌ترین پروژه تدفین امپراتوری چین مطرح می‌کند.

این تحقیق که در مجله میراث فرهنگی منتشر شده است، توسط شیائوشی لی و همکارانش با استفاده از یک تکنیک آماری معروف به مدل ترکیبی بیزی انجام شده است. این یافته‌ها شواهد بیولوژیکی جدیدی را ارائه می‌دهند که نشان می‌دهد افرادی که ارتش سفالی را ساختند، از نیروی کار متنوع‌تری نسبت به آنچه محققان به طور سنتی تصور می‌کردند، آمده بودند.

ارتشی که برای محافظت از اولین امپراتور چین ساخته شد

ارتش سفالی بخشی از مجموعه عظیم تدفین چین شی هوانگ، امپراتوری که چین را در سال ۲۲۱ پیش از میلاد متحد کرد، را تشکیل می‌داد. ساخت مقبره او در سال ۲۴۶ پیش از میلاد، مدت‌ها قبل از مرگش در سال ۲۱۰ پیش از میلاد، آغاز شد و مقادیر عظیمی از مصالح و نیروی کار را بسیج کرد. هزاران سرباز سفالی، اسب و ارابه در اندازه‌های واقعی برای محافظت و خدمت به امپراتور در زندگی پس از مرگ در نظر گرفته شده بودند.

این ارتش که در سال ۱۹۷۴ در نزدیکی شی‌آن کشف شد، همچنان یکی از مشهورترین اکتشافات باستان‌شناسی چین است. سربازان آن ویژگی‌های چهره، مدل مو، زره و تجهیزات نظامی متمایزی را به نمایش می‌گذارند که نشان‌دهنده مهارت‌های قابل توجه صنعتگرانی است که آنها را خلق کرده‌اند. با این حال، با وجود دهه‌ها کاوش و تحقیق، باستان‌شناسان هنوز اطلاعات نسبتاً کمی در مورد افرادی که این چهره‌ها را شکل داده‌اند، دارند.

مطالعات قبلی یک سیستم تولید پیچیده شامل کارگاه‌های مختلف، وظایف تخصصی و تدارکات با دقت سازماندهی شده را آشکار کرده است. برخی از محققان اظهار داشتند که کارگاه‌ها قبل از مونتاژ، قطعات جداگانه بدن را به صورت انبوه تولید می‌کردند، در حالی که برخی دیگر استدلال می‌کردند که کارگاه‌های انفرادی، پیکره‌های کامل را تولید می‌کردند.

تجزیه و تحلیل شیمیایی خاک رس مرتبط با کتیبه‌های «گونگ» و «شیانگ‌یانگ» نیز تفاوت‌های ترکیبی سازگار با تولید در کارگاه‌های جداگانه را نشان داده است، که شواهد بیشتری مبنی بر مشارکت چندین تیم در ساخت ارتش عظیم سفالی امپراتور ارائه می‌دهد.

اثر انگشت‌های باستانی، فرضیات سنتی را به چالش می‌کشند

تحقیقات جدید به جای کتیبه‌های کارگاهی یا روایت‌های تاریخی، از طریق علائم به جا مانده از دست انسان به این سوال پاسخ می‌دهد. هنگامی که کارگران با خاک رس نرم کار می‌کردند، انگشتانشان گاهی اوقات به سطح آن فشار می‌آورد و آثاری از خود به جا می‌گذاشت که از فرآیند پخت باقی مانده است. این علائم ویژگی‌های فیزیکی را حفظ می‌کنند که محققان می‌توانند بیش از ۲۰۰۰ سال بعد آنها را بررسی کنند.

محققان میانگین پهنای شیارهای اثر انگشت را تجزیه و تحلیل کردند، معیاری که می‌تواند به تخمین سن و جنسیت در سطح جمعیت کمک کند. شیارهای اثر انگشت عموماً در طول رشد فیزیکی از نظر اندازه تغییر می‌کنند، اگرچه همپوشانی قابل توجهی بین گروه‌های جمعیتی مختلف وجود دارد.

مطالعات پیشین اغلب بر دو اندازه‌گیری متکی بودند: پهنای پشته و تراکم پشته، یا تعداد پشته‌ها در یک فاصله معین. مشکل این است که اینها ویژگی‌های مستقلی نیستند. پشته‌های پهن‌تر طبیعتاً به معنای پشته‌های کمتر در یک فضای مشابه هستند، بنابراین در نظر گرفتن هر دو اندازه‌گیری به عنوان شواهد جداگانه می‌تواند خطاهای آماری ایجاد کند و اطمینان گمراه‌کننده‌ای به نتایج ایجاد کند.

برای پرداختن به این مشکل، محققان از یک مدل ترکیبی بیزی استفاده کردند که رابطه اساسی بین اندازه‌گیری‌های اثر انگشت را در نظر می‌گیرد و ترکیب جمعیتی کل نمونه را تخمین می‌زند. این روش همچنین عدم قطعیت ناشی از شباهت‌های بین گروه‌ها، به ویژه زنان بالغ و پسران نوجوان را که اثر انگشت آنها می‌تواند ویژگی‌های قابل مقایسه‌ای داشته باشد، در نظر می‌گیرد.

این تحلیل به جای شناسایی فرد پشت هر اثر انگشت، تصویری آماری از جمعیتی که ممکن است این ردها را به جا گذاشته باشند، ارائه می‌دهد. نتایج آن نشان می‌دهد که تولید ارتش سفالی طیف وسیع‌تری از افراد را در مقایسه با نیروی کار سنتی تصور شده از صنعتگران مرد بالغ، در بر می‌گرفته است.

اسناد چین همچنین از زنان و صنعتگران جوان نام می‌برد

این پیشنهاد که زنان و کودکان در تولیدات امپراتوری مشارکت داشتند، کاملاً بدون سابقه تاریخی پدیدار نمی‌شود. کتیبه‌های دوره چین روی ظروف لاکی حاوی اشاراتی به زنان بالغ، دختران جوان و پسران جوانی است که تحت نظارت دولت در تولید صنایع دستی مشارکت داشتند. این سوابق نشان می‌دهد که امپراتوری می‌توانست از گروه‌های سنی و جنسی مختلف نیروی کار جذب کند.

این کتیبه‌ها از اصطلاحاتی از جمله da nüzi (زن بالغ)، xiao nüzi (دختر جوان) و xiao nanzi (پسر جوان) استفاده می‌کنند. اگرچه این اشارات مربوط به ظروف لاکی است نه مجسمه‌های سفالی، اما آنها موازی مهمی با شواهد جدید اثر انگشت ارائه می‌دهند. زنان و کارگران جوان پیش از این حداقل در برخی از شاخه‌های تولید صنایع دستی سلسله چین نقش‌های مستندی داشتند.

یافته‌های جدید نشان می‌دهد که ممکن است ترتیب مشابهی در کارگاه‌های تأمین‌کننده‌ی مقبره‌ی امپراتور وجود داشته باشد. این یافته‌ها همچنین تحقیقات بیشتری را در مورد چگونگی توزیع وظایف توسط مقامات باستانی بین صنعتگران باتجربه، کارگران جوان‌تر و افراد با مهارت‌های مختلف می‌طلبند.

اگر زنان و کودکان در این کارگاه‌های امپراتوری کار می‌کردند، تجربیات روزانه آنها تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده است. آنها ممکن است به گِل شکل می‌دادند، قطعات مجسمه‌ها را مونتاژ می‌کردند یا کارهای دیگری انجام می‌دادند، اما اثر انگشت‌های باقی‌مانده سرنخ‌های کمی در مورد نحوه گذراندن روزهای کاری یا شرایطی که در آن کار می‌کردند، ارائه می‌دهد.

نتایج انگشت‌نگاری چقدر قطعی هستند؟

علیرغم اهمیت آنها، یافته‌ها نیاز به تفسیر دقیق دارند. محققان تأکید می‌کنند که درصدها، توزیع تخمینی اثر انگشت را توصیف می‌کنند، نه نسبت کارگران شاغل در کارگاه‌ها را. یک نفر ممکن است چندین اثر انگشت از خود به جا گذاشته باشد، در حالی که دیگران ممکن است هیچ اثر قابل شناسایی از خود به جا نگذاشته باشند.

محدودیت دیگر مربوط به داده‌های مرجع مورد استفاده برای تخمین سن و جنسیت است. مدل بیزی بر اساس اندازه‌گیری‌های جمعیت‌های مدرن اروپایی است که ویژگی‌های اثر انگشت آنها ممکن است با ویژگی‌های افرادی که در چین دوران کین زندگی می‌کردند متفاوت باشد. محققان اذعان دارند که این امر می‌تواند منجر به تخمین بیش از حد از تعداد زنان و نوجوانان شود.

این تحقیق همچنین بر گروه محدودی از پیکره‌های یک واحد حفاری به جای کل ارتش سفالین تمرکز دارد. در نتیجه، نتایج نمی‌تواند ترکیب جمعیتی هر کارگاه درگیر در این پروژه عظیم امپراتوری را مشخص کند.

حتی با وجود این عدم قطعیت‌ها، این اثر انگشت‌ها منبع جدیدی از شواهد را به یک بحث دیرینه باستان‌شناسی اضافه می‌کنند. کتیبه‌های ظروف لاکی دوره چین از قبل نشان می‌دهند که زنان و جوانان در تولیدات صنایع دستی تحت نظارت دولت مشارکت داشته‌اند، در حالی که تجزیه و تحلیل جدید نشان می‌دهد که مشارکت آنها ممکن است به سربازان سفالی امپراتور نیز گسترش یافته باشد.

لی، ایکس.، شن، جی.، لان، دی.، وانگ، جی.، یو، وای.، کای، جی.، شیا، وای.، و ژو، پی. (2026). چه کسی ارتش سفالی امپراتور چین شی‌هوانگ، چین را خلق کرد؟ رویکردی از مدل ترکیبی بیزی برای تعیین سن و جنسیت با اثر انگشت. مجله میراث فرهنگی، 82، 274-281. https://doi.org/10.1016/j.culher.2026.09.014