کمانداران ماهر : تیراندازان چیره دست امپراتوری هخامنشی

امپراتوری هخامنشی به خاطر کمانداران ماهر خود، شهرت داشت. این جنگجویان زبده از دوران جوانی آموزش می دیدند و مهارت کمانداری ، آنها را به نیرویی مهیب در میدان نبرد تبدیل می کرد.

مجله اینترنتی باستان شناس : تیراندازی با کمان به عنوان روش اصلی پرتاب پرتابه های تیز در خاور نزدیک باستان ظهور کرد و جایگزین پرتاب نیزه شد. با این حال، خاستگاه تیراندازی با کمان ممکن است حتی به دوره پارینه سنگی در آفریقای جنوبی بازگردد. باستان شناسان نقاط سنگی را کشف کرده اند که گمان می رود نوک پیکانی با قدمت 64000 سال پیش باشد که اولین شواهد استفاده از تیر و کمان را ارائه می دهد. فراتر از شکار برای مایحتاج، انسان ها شروع به استفاده از تیر و کمان برای جنگ کردند.

در طول تاریخ، جنگجویان از فرهنگ های مختلف به دلیل تسلط بر تیر و کمان شهرت یافتند. شایان ذکر است که سربازان امپراتوری هخامنشی که به عنوان اولین امپراتوری ایران (550 قبل از میلاد – 330 قبل از میلاد) نیز شناخته می‌شود، به دلیل مهارت خود مورد تجلیل قرار می‌گرفتند. هرودوت به آنها لقب «جاودانه‌ها» داد و بر جایگاه ارزشمند آنها در سلسله هخامنشی تاکید کرد.

کمان ترکیبی قدرتمند هخامنشی

کمان ترکیبی که توسط کمانداران امپراتوری هخامنشی استفاده می شد، سلاحی قابل توجه با تاریخچه ای طولانی است. گفته می شود که این کمان برای اولین بار توسط عشایر آسیای مرکزی در هزاره دوم قبل از میلاد ساخته شد. ساخت این کمان شامل چسباندن شاخ و چوب با هم با استفاده از صمغ بود و بدنه ای قوی و بادوام را ایجاد کرد که قادر به تحمل فشارهای بسیار زیاد کششی است. برای افزایش قدرت آن، رگ‌های تاندون‌های حیوانات به قسمت بیرونی کمان اضافه شدند.

اعتقاد بر این است که ساخت دقیق کمان ترکیبی می‌توانست تا ۱۸ ماه طول بکشد تا تکمیل شود. نتیجه نهایی سلاحی با قدرت و دقت بسیار زیاد بود که آن را به ابزاری مهیب در دست کمانداران ماهر تبدیل کرد. کمان ترکیبی به عنوان گواهی بر نبوغ و مهارت صنعتگران باستانی است و میراثی ماندگار در تاریخ جنگ به جا می گذارد.

آموزش کمانداران هخامنشی

گفته می شود که هخامنشیان علاوه بر ساخت چنین سلاح مهلکی، از سنین بسیار پایین در تیراندازی با کمان نیز آموزش می دیدند. هرودوت مورخ یونانی در مورد تحصیل پسران ایرانی چنین می گوید:

پسرانشان از پنج تا بیست سالگی تحصیل می کنند، اما فقط سه چیز می آموزند: سوارکاری، تیراندازی با کمان و صداقت.

از این گفته می توان فهمید که تیراندازی با کمان یکی از مهارت های بسیار ارزشمند ایرانیان در امپراتوری هخامنشی بوده است.

ارتش‌ هخامنشی از کمانداران ماهر به‌عنوان بخش مهمی از استراتژی نظامی خود به‌طور گسترده استفاده می کرد. این کمانداران ماهر در خط مقدم نبرد قرار می گرفتند، به طور استراتژیک پشت حاملان سپر صف می کشیدند و رگبار بی امان تیرها را بر روی دشمنان خود رها می کردند. حکایتی که هرودوت در مورد نبرد ترموپیل بازگو کرده است به وضوح نقش محوری این کمانداران را در جنگ هخامنشیان نشان می دهد.

«گفته می شود پیش از شروع جنگ ، شخصی از تراخیس به او [دینه‌کیس] هشدار داد که چه تعداد پارسیان وجود دارد و می گوید که وقتی کمان خود را شلیک می کنند، خورشید را با انبوه تیر پنهان می کنند.بنابراین داستان،دینه‌کیس آنقدر نسبت به تعداد کمانداران پارسی بی‌اعتنا بود که با آرامش پاسخ داد: «مهم نیست، دوست من از تراکیس. اگر ایرانیان خورشید را پنهان کنند، جنگ در سایه خواهد بود تا نور خورشید.»

این توصیف حاکی از آن است که کمانداران هخامنشی در تیراندازی دوربرد و با مسیر بالا مهارت داشتند. علیرغم حجم زیاد پرتابه‌هایشان، به نظر می‌رسید که این کمانداران تأثیر کمی بر اسپارتایی‌های زره ​​پوش داشته اند. این عدم کارایی را می توان به زره سنگینی که اسپارت ها می پوشیدند نسبت داد. در حالی که آزمایش‌های مدرن نشان داده‌اند که تیرهای یک کمان مرکب می‌توانند در چندین لایه پست زنجیره‌ای در فواصل 180 متری (590.6 فوتی) نفوذ کنند، هخامنشیان از تیرهای سبک وزنی استفاده می‌کردند که احتمالاً نیروی لازم را برای شکستن سپرها یا زره های اسپارتی ها را نداشتند.

علاوه بر این، اسپارتی ها که به خاطر آموزش و نظم استثنایی خود معروف بودند، توانستند ساختار فشرده و بی حرکتی را حفظ کنند که آنها را قادر ساخت تا در برابر هجوم تیرهای هخامنشی در طول نبرد ترموپیل مقاومت کنند. علاوه بر این، هخامنشیان با شلیک از راه دور، ناخواسته کارایی سلاح خود را کاهش دادند. با وجود این مزیت‌های تاکتیکی، یونانی‌ها در نهایت از نیروهای ایرانی به رهبری خشایارشا شکست خوردند.

گفته می شود که کمانداران هخامنشی زمانی که به خطوط اسپارت نزدیک‌تر می‌شدند مؤثرتر بودند، به ویژه در نبردهایی مانند نبرد پلاته. به گفته هرودوت، این نبرد، منجر به تلفات و جراحات زیادی در بین یونانیان شد. به این دلیل که ایرانیان با سپرهای حصیری خود سنگری تشکیل دادند و بی امان یونانیان را با کمان تیر باران کردند.

شکست هخامنشیان با وجود تیراندازان ماهر در نبرد پلاته

هخامنشیان علی‌رغم مهارت کمانداران خود، در نبرد پلاته شکست خوردند. تاریخ نشان داده است که هخامنشیان در نهایت نتوانستند سرزمین اصلی یونان را فتح کنند.

آیسخولوس در جنگ ایران و یونان در زمان حکومت خشایارشا، که به پیروزی یونانیان منتهی شد حضور داشت و نمایشنامه ایرانیان را با تاثیر از آن نوشت. او در توصیف قدرت کمانداران هخامنشی چنین می گوید : افسوس، وای بر من! طوفان آهنی که از قلمروهای آسیا سرچشمه گرفت، باران تیرهای خود را بیهوده بر یونان مقدس ریخت.